Στην ακμάζουσα κοινωνία της αρχαίας Ελλάδας, η ομορφιά κατείχε περίοπτη θέση, αγγίζοντας τόσο τους άνδρες όσο και τις γυναίκες. Ποια όμως χαρακτηριστικά διαμόρφωναν το ιδανικό του κάλλους εκείνης της εποχής;

Ήταν τα πρότυπα ομορφιάς τους πολύ διαφορετικά από τα δικά μας;

Τα αναρίθμητα έργα τέχνης που απεικονίζουν την ανθρώπινη μορφή και οι φιλοσοφικές πραγματείες για τη φύση της ομορφιάς από την αρχαιότητα μαρτυρούν ότι η ομορφιά ήταν πράγματι πολύτιμη στην αρχαία Ελλάδα.

Στην πραγματικότητα, οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι η σωματική ομορφιά είχε άμεση σχέση με την εσωτερική ομορφιά, πράγμα που σημαίνει ότι οι όμορφοι άνθρωποι ήταν και ηθικά καλοί, ενώ όσοι θεωρούνταν «άσχημοι» δεν είχαν καλό χαρακτήρα.

Οι αρχαίοι Έλληνες που ήταν όμορφοι, ιδίως οι άνδρες, συχνά περιγράφονταν ως «καλοκάγαθοι», ένα επίθετο που συνδυάζει το «καλός», που σημαίνει όμορφος ή ωραίος, και το «αγαθός», που σημαίνει ενάρετος ή καλός.

Ωστόσο, η έννοια αυτή περιπλέκεται όταν πρόκειται για τη γυναικεία ομορφιά. Στην ελληνική μυθολογία και λογοτεχνία, οι γυναίκες που ήταν εκπληκτικά όμορφες, αλλά και οι γυναίκες γενικά, ήταν συχνά είτε «κακές» φιγούρες είτε, στην καλύτερη περίπτωση, ηθικά διφορούμενες, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τους άνδρες.

Η πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο, η Ελένη της Τροίας, είναι το τέλειο παράδειγμα αυτού του φαινομένου. Αν και οι μελετητές μπορεί να διαφωνούν σχετικά με τον βαθμό στον οποίο η Ελένη συμμετείχε με τη θέλησή της στην εγκατάλειψη του συζύγου της Μενέλαου για τον Πάρη, πράξη που προκάλεσε τον Τρωικό Πόλεμο, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι δεν ήταν μια αγαπημένη φιγούρα στην αρχαία λογοτεχνία.

Ο Ησίοδος, ένας αρχαίος Έλληνας ποιητής που ήταν σύγχρονος του Ομήρου, περιέγραψε την πρώτη γυναίκα ως “καλόν κακόν”, ή το όμορφο, κακό πράγμα, στο έργο του Θεογονία, το οποίο περιγράφει την προέλευση των Ελλήνων θεών.

Η φύση της ομορφιάς αποτελούσε θέμα μεγάλης συζήτησης στην αρχαία Ελλάδα. Φιλόσοφοι, μαθηματικοί και καλλιτέχνες στην αρχαιότητα διερευνούσαν το θέμα ατελείωτα.

Ως γνωστόν, ο λαμπρός μαθηματικός Πυθαγόρας ανέπτυξε τη Χρυσή Τομή, έναν γεωμετρικό τύπο που συνέδεε την ισορροπία και τη συμμετρία με την ομορφιά – και όχι μόνο μεταξύ των ανθρώπων, αλλά και στα πάντα.

Σύμφωνα με αυτή την αναλογία, τα συμμετρικά πρόσωπα είναι τα πιο όμορφα. Αυτή η αφοσίωση στη συμμετρία επεκτάθηκε ακόμη και στα φρύδια. Στην αρχαία Ελλάδα, όσοι είχαν φρύδια που ενώνονταν στη μέση -το λεγόμενο μονό φρύδι- θεωρούνταν πιο συμμετρικοί και επομένως πιο όμορφοι.

Όσες δεν είχαν ήδη μονό φρύδι ήταν γνωστό ότι χρησιμοποιούσαν μαύρο μολύβι ματιών που έμοιαζε με σκιά, για να γεμίσουν το κενό ανάμεσα στα φρύδια τους.

Οι γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα το χρησιμοποιούσαν επίσης για να σκιαγραφούν τα μάτια τους και να σκουρύνουν τις βλεφαρίδες τους. Ενώ πολλά πρότυπα ομορφιάς από το παρελθόν δεν είναι ελκυστικά για τη σύγχρονη αισθητική, υπάρχουν μερικά που είναι όντως ελκυστικά.

Ο Πυθαγόρας μπορεί να είχε δίκιο. Νευρολογικές και ψυχολογικές δοκιμές έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι τείνουν να προτιμούν τα πρόσωπα που είναι συμμετρικά, αλλά όχι αφύσικα.

Όπως και σήμερα, τα καλλιστεία, ή “καλλιστεία”, ήταν δημοφιλή στην αρχαία Ελλάδα. Στην αρχαιότητα, ωστόσο, πολλά από αυτά προορίζονταν για τους άνδρες. Ωστόσο, στα νησιά της Λέσβου και της Τενέδου υπάρχουν καταγραφές καλλιστείων στα οποία συμμετείχαν γυναίκες.

Ήταν τόσο σημαντικά που συχνά συνδέονταν με τους Ολυμπιακούς Αγώνες, είτε γίνονταν την ίδια εποχή είτε στον ίδιο χώρο. Η ανδρική ομορφιά επικεντρωνόταν στο σώμα. Οι αθλητικές φυσιογνωμίες με στρογγυλεμένους, σφικτούς μύες και λίγο λίπος θεωρούνταν πιο ελκυστικές.

Στην αρχαία Ελλάδα, τα πλούσια οπίσθια, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, ήταν πολύτιμα. Η περίφημη Αφροδίτη Καλλίπυγος, που μεταφράζεται κυριολεκτικά ως “Αφροδίτη των όμορφων γλουτών”, δείχνει τη θεά (αν και ορισμένοι υποστηρίζουν ότι θα μπορούσε να είναι μια θνητή γυναίκα) να επιδεικνύει τα στρογγυλεμένα οπίσθιά της.

Ενώ κάποιοι θα μπορούσαν να πουν ότι αυτό αντικατοπτρίζει τη σημερινή μας εμμονή με τα τεράστια οπίσθια, τα τέλεια γυναικεία σώματα στην αρχαία Ελλάδα συχνά είχαν περισσότερο λίπος γενικά.

Ενώ σήμερα οι γυναίκες επικεντρώνονται κυρίως στους γλουτούς και το στήθος, οι αρχαίοι Έλληνες προτιμούσαν τις καμπυλόγραμμες γυναίκες με κοιλιά και περιποιημένη μέση

Αυτό αποδεικνύεται από τις αναρίθμητες απεικονίσεις της Αφροδίτης, θεάς του έρωτα, με ευδιάκριτο λίπος στο κάτω μέρος της κοιλιάς της και μεγαλύτερους γοφούς που δεν ήταν εντελώς στρογγυλεμένοι.

Μέχρι πολύ πρόσφατα, το επιπλέον λίπος θεωρούνταν εξαιρετικά ελκυστικό για μια γυναίκα, καθώς αποτελούσε ένδειξη της τάξης της. Οι γυναίκες που ήταν αδύνατες ήταν πιθανότατα σκλάβες ή εργάτριες που ασχολούνταν με σωματική εργασία όλη την ημέρα και δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να τρώνε επαρκώς.

Ομοίως, το χλωμό δέρμα ήταν περιζήτητο στην αρχαία Ελλάδα, ένα πρότυπο ομορφιάς που μπορεί να φαίνεται ανέφικτο και πολύ διαφορετικό από τη σημερινή μας εμμονή με το λαμπερό, μαυρισμένο δέρμα.

Σε μια χώρα γνωστή για την έντονη ζέστη και τις πολλές ηλιόλουστες ημέρες της, θα μπορούσε κανείς εύκολα να υποθέσει ότι το να παραμείνουν χλωμές ήταν δύσκολο για τις αρχαίες Ελληνίδες, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι όσες είχαν μεσογειακή επιδερμίδα μαυρίζουν πολύ εύκολα.

Ωστόσο, οι γυναίκες, εκτός από τις δούλες και τις γυναίκες των κατώτερων τάξεων, περιορίζονταν σε μεγάλο βαθμό στο σπίτι, ιδίως στην Αθήνα. Πολλοί από αυτούς μπορούσαν να βγουν από το σπίτι μόνο σε ειδικές γιορτές ή άλλα σημαντικά γεγονότα.

Οι σκλάβες και οι γυναίκες της κατώτερης τάξης μπορούσαν να βγαίνουν από το σπίτι πολύ πιο ελεύθερα, οπότε συχνά μαυρίζανε. Διαφορετικά, τα θηλυκά ήταν κολλημένα στο σπίτι, πράγμα που σήμαινε ότι ερχόντουσαν σε μικρή επαφή με τον ήλιο.

Φυσικά, αυτό οδήγησε σε χλωμό δέρμα, αλλά προκάλεσε επίσης μια ωχρή, ανθυγιεινή εμφάνιση.

Υπάρχουν αναρίθμητα αρχαία κείμενα που συμβουλεύουν τις γυναίκες να φορούν στο δέρμα τους λευκό μακιγιάζ σε μορφή πούδρας, το οποίο σε μεγάλο βαθμό ήταν βασισμένο σε μόλυβδο, για να διατηρούν μια χλωμή επιδερμίδα, καλύπτοντας παράλληλα τυχόν ατέλειες.

Στον αρχαίο κόσμο, μάλιστα, ο μόλυβδος ήταν μια από τις πιο διαδεδομένες ουσίες που χρησιμοποιούνταν στο μακιγιάζ. Γνωστό σήμερα ότι προκαλεί σοβαρές αναπτυξιακές καθυστερήσεις, στειρότητα και άνοια, χρησιμοποιήθηκε σε μορφή πάστας, όπως το σημερινό foundation, για να λευκαίνει την επιδερμίδα και να κάνει μια γυναίκα να δείχνει πιο νεανική.

Οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν συχνά ρουζ και κραγιόν από φυσικές πηγές όπως τα παντζάρια και τα μούρα για να δώσουν χρώμα στο πρόσωπό τους.

Ακόμη και στους ήρωες δόθηκε αυτή η διάκριση, που σχετίζεται με την ιδέα ότι η φυσική ομορφιά σχετιζόταν με την εσωτερική καλοσύνη στην αρχαία Ελλάδα. Ο Μυκηναίος βασιλιάς Μενέλαος, αναπόσπαστο πρόσωπο στον Τρωικό Πόλεμο, περιγράφεται ως “κοκκινομάλλης” στην Οδύσσεια.

Η σύζυγός του, η Ελένη της Τροίας, που θεωρούνταν η πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο, ήταν όμορφη, με μακριά, χρυσοκόκκινα μαλλιά και γαλανά μάτια, σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες ποιητές.

Ορισμένοι μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι ο χαρακτηρισμός ξανθοκόκκινα ή κοκκινωπά-ξανθά μαλλιά μπορεί να μην αναφέρεται στην ξανθιά απόχρωση φράουλας που σκεφτόμαστε σήμερα. Μάλλον, μπορεί να αναφέρεται σε ένα ανοιχτό καφέ χρώμα που λάμπει χρυσοκόκκινο στο φως του μεσογειακού ήλιου.

Όσον αφορά το χτένισμα, οι Ελληνίδες των ανώτερων τάξεων είχαν τα μαλλιά τους μακριά, συχνά πλεγμένα και χτενισμένα σε περίπλοκα στυλ. Εάν δεν είχαν μακριά, πυκνά μαλλιά, οι γυναίκες στην αρχαιότητα φορούσαν συχνά περούκες.

Οι σκλάβες και οι γυναίκες των κατώτερων τάξεων δεν επιτρεπόταν να έχουν μακριά μαλλιά και συχνά τα μαλλιά τους ήταν πολύ κοντά. Οι αρχαίες Ελληνίδες χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο για να περιποιούνται τα μαλλιά και το δέρμα τους, αλλά, φυσικά, αυτό το χρησιμοποιούσαν μόνο οι γυναίκες που είχαν την οικονομική δυνατότητα να το αγοράσουν.

Στην Ιλιάδα του Ομήρου, η Ήρα περιγράφεται ως “αγελαδομάτα”, ένα επίθετο που μπορεί να φαίνεται προσβλητικό σήμερα, αλλά ήταν ιδιαίτερα κολακευτικό στην αρχαιότητα.

Αναφερόταν σε εκείνα τα μεγάλα, στρογγυλά, καστανά μάτια με τις σειρές από πυκνές βλεφαρίδες που είναι πιο συνηθισμένα από ένα μπλε μάτι, αλλά ήταν εξίσου εντυπωσιακά, στην αρχαία Ελλάδα.