• Ένα επιβλητικό μαρμάρινο γλυπτό σε σχήμα λιονταριού φυλάει την είσοδο στο λιμάνι του Πειραιά.
• Το πρωτότυπο γλυπτό βρίσκεται στη Βενετία, ενώ το σημερινό είναι αντίγραφο.
• Το λιοντάρι χρονολογείται γύρω στο 360 π.Χ. αλλά τοποθετήθηκε στο λιμάνι πολλούς αιώνες αργότερα.
• Έχουν προταθεί διάφορες ημερομηνίες δημιουργίας του, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 13ο αιώνα μ.Χ.
• Οι επιγραφές πάνω στο γλυπτό έχουν συζητηθεί με τα χρόνια και περιέχουν ονόματα Βίκινγκς.
• Υπάρχουν προσπάθειες ανάκτησης του γλυπτού και επιστροφής του στην αρχική του θέση.

Πρόκειται για ένα επιβλητικό μαρμάρινο γλυπτό σε σχήμα λιονταριού, ύψους άνω των τριών μέτρων, που για αιώνες φυλάει την είσοδο στο λιμάνι του Πειραιά. Ωστόσο, το σημερινό είναι αντίγραφο του πρωτοτύπου, καθώς πλέον πλαισιώνει άλλες πύλες, αυτές της Άρσεναλ της Βενετίας.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το Λιοντάρι του Πειραιά βρισκόταν αρχικά στο βάθος του λιμανιού, σε μια περιοχή γνωστή ως «Στοά». Η παρουσία του ήταν τόσο χαρακτηριστική που το λιμάνι ονομάστηκε «Πόρτο Λεόνε». Ωστόσο, οι αναφορές του γλυπτού αρχίζουν να εμφανίζονται στις αρχές του 14ου αιώνα. Το πρώτο γραπτό έγγραφο που αναφέρει την παρουσία του λιονταριού χρονολογείται από το 1318 και είναι ένας αρχαίος ναυτικός χάρτης της Γενουάτης του Pietro Vesconti.

Ωστόσο, είναι πιθανό το γλυπτό να βρισκόταν στο λιμάνι του Πειραιά πολύ νωρίτερα. Έλληνες συγγραφείς όπως ο Παυσανίας και ο Στράβων, που περιγράφουν το λιμάνι κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, δεν αναφέρουν το λιοντάρι, παρά το γεγονός ότι περιγράφουν λεπτομερώς άλλα μνημεία. Αυτό οδηγεί στην πεποίθηση ότι μπορεί να είχε τοποθετηθεί εκεί τον 2ο αιώνα μ.Χ. Άλλες θεωρίες τοποθετούν την προέλευσή του στη βυζαντινή περίοδο ή και μεταξύ του 11ου και του 15ου αιώνα.

Το μνημειώδες γλυπτό παρέμεινε στην αρχική του θέση φυλάσσοντας την είσοδο του λιμανιού του Πειραιά μέχρι το 1687 όταν το πήρε ο Ενετός ναύαρχος Francesco Morosini ως λάφυρο μετά τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την κατάκτηση της Αθήνας. Το μετέφερε, μαζί με τρία μικρότερα λιοντάρια, στην πόλη της Βενετίας ως πολεμικά τρόπαια, όπου σήμερα τα τέσσερα γλυπτά εκτίθενται στην είσοδο του ενετικού οπλοστασίου ως σύμβολο του Αγίου Μάρκου, του πολιούχου της πόλης.

Σχετικά με την αρχική έννοια και σκοπό του Λέοντα του Πειραιά, υπάρχουν διάφορες ερμηνείες λόγω της έλλειψης οριστικών εγγράφων σχετικά με τη χρονολόγηση και το κατασκευαστικό του κίνητρο. Ορισμένες θεωρίες προτείνουν ότι παραγγέλθηκε από τον δούκα της Αθήνας, Γκυ ντε Λα Ρος, στη βυζαντινή περίοδο, ενώ άλλες αναφέρουν τη δημιουργία του μεταξύ του 11ου και του 15ου αιώνα. Έλληνες και διεθνείς μελετητές έχουν προτείνει επίσης διάφορες ημερομηνίες δημιουργίας, που κυμαίνονται από τον 4ο αιώνα π.Χ. έως τον 13ο αιώνα μ.Χ.

Σε αυτό που όλοι συμφωνούν είναι ότι το γλυπτό χρονολογείται γύρω στο 360 π.Χ. αλλά τοποθετήθηκε στο λιμάνι του Πειραιά αρκετούς αιώνες αργότερα, γύρω στον 1ο ή 2ο αιώνα μ.Χ. Αντιπροσωπεύει ένα καθιστό λιοντάρι με ένα κοίλο λαιμό και το σημάδι ενός σωλήνα, που τώρα έχει χαθεί, που τρέχει κατά μήκος της πλάτης του, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να χρησιμοποιήθηκε ως σιντριβάνι με νερό να ρέει από το στόμα του σε μια στέρνα στα πόδια του.

Στα τέλη του 18ου αιώνα, ο Σουηδός διπλωμάτης Johan David Åkerblad παρατήρησε ότι το λιοντάρι έχει δύο μακριές επιγραφές με ρούνους στους ώμους και τις πλευρές του, ένα μυστήριο που έχει συζητηθεί με τα χρόνια. Περιέχουν ονόματα Βίκινγκς όπως ο Χάραλντ, ο Άσμουντ και ο Χάλφνταν που φέρεται να έκαναν επιδρομή στο λιμάνι τον 11ο αιώνα. Ωστόσο, μεταγενέστερες μελέτες τοποθετούν τις επιγραφές σε διαφορετικές εποχές, από τον 2ο αιώνα π.Χ. έως τον 13ο αιώνα μ.Χ.

Οι ρούνοι είναι λαξευμένοι με τη μορφή περίτεχνου ειλητάριου με κεφάλι δράκου και σώμα φιδιού, που θυμίζει σκανδιναβικές ρουνικούς λίθους. Οι Βίκινγκς που τα χάραξαν μπορεί να ήταν Βάραγγοι, σκανδιναβοί μισθοφόροι, που αποτελούσαν τη φρουρά των βυζαντινών αυτοκρατόρων.

Η πρώτη προσπάθεια μετάφρασης το 1854 από τον Carl Christian Rafn, γραμματέα της Βασιλικής Εταιρείας των Σκανδιναβικών Αρχαιοτήτων, πρότεινε ότι οι επιγραφές έλεγαν:

Ο Άσμουντ έκοψε αυτούς τους ρούνους με τον Ασγκέιρ και τον Θορλέιφ, τον Θορντ και τον Ίβαρ, μετά από αίτημα του Χάρολντ του Ψηλού, αν και οι Έλληνες το είδαν και το απαγόρευσαν / ο Χάκον με τον Ουλφ και ο Άσμουντ και ο Ορν κατέκτησαν αυτό το λιμάνι. Αυτοί οι άνδρες και ο Χάρολντ Χάφι επέβαλαν βαρύ πρόστιμο λόγω της εξέγερσης του ελληνικού λαού. Ο Νταλκ είναι αιχμάλωτος σε μακρινές χώρες. Ο Έγκιλ ξεκινά μια αποστολή με τον Ράγκναρ στη Ρουμανία και την Αρμενία.

Η δεύτερη προσπάθεια το 1914, από τον Eric Brate, Σουηδό γλωσσολόγο και ρουνολόγο, προσφέρει μια εναλλακτική ερμηνεία, συμπληρώνοντας τα κενά λόγω διάβρωσης:

Το γκρέμισαν εν μέσω των δυνάμεών τους. Αλλά στο λιμάνι, άνδρες έκοψαν ρούνους δίπλα στη θάλασσα στη μνήμη του Horsi, ενός καλού πολεμιστή. Οι Σουηδοί το έβαλαν στο λιοντάρι. Συνέχισε τον δρόμο του με καλές συμβουλές, χρυσό που κέρδισε στα ταξίδια του. Οι πολεμιστές έκοψαν ρούνους, τους χάραξαν σε ένα διακοσμητικό ειλητάριο. Ο Æskell (Áskell) (και άλλοι) και ο Þorlæifʀ (Þorleifr) τα είχαν σκαλισμένα καλά, αυτοί που ζούσαν στο Roslagen. Ο (ΝΝ) γιος του (ΝΝ) έκοψε αυτούς τους ρούνους. Οι Ulfʀ (Úlfr) και (NN) τα χρωμάτισαν στη μνήμη του Horsi. Κέρδισε χρυσό στα ταξίδια του.

Αυτή η τελευταία ερμηνεία θεωρείται η πιο ακριβής και πιστή ανάγνωση της επιγραφής.

Αυτό που έχει διαπιστωθεί είναι ότι η αρχική τοποθεσία του Λέοντα του Πειραιά δεν συνέπεσε με το σημείο που βρέθηκε τον 14ο αιώνα, περιοχή που κάποτε στέγαζε τις «Στοές» στην αρχαιότητα. Οι αναφορές πολλών ταξιδιωτών μεταξύ του 17ου και του 18ου αιώνα τοποθετούν σταθερά το λιοντάρι στο στόμιο του λιμανιού, κάπου ανάμεσα στο σημερινό κτίριο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος.

Με την πάροδο των ετών, έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες για την ανάκτηση του γλυπτού και την επιστροφή του στην αρχική του θέση. Ήδη από το 1945, η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε την επιστροφή του από το δημαρχείο της Βενετίας, αν και εσφαλμένα αναφέρθηκε ως δύο λιοντάρια αντί για ένα. Πιο πρόσφατα, το 2002, ιδρύθηκε στην Ελλάδα η «Επιτροπή για την Επιστροφή του Λιονταριού», η οποία παρήγγειλε αντίγραφο του γλυπτού με στόχο την ανταλλαγή του με το πρωτότυπο.

Δείτε ΦΩΤΟ ΕΔΩ

photo: pixabay