Σπάνια βυζαντινά χειρόγραφα ανακαλύφθηκαν στη μονή Λειμώνος, στη Λέσβο.

Ο καθηγητής του Ecole des Hautes Edutes des Sciences Sociales του Παρισιού, Φίλιππο Ρονκόνι, όταν ρωτήθηκε ποιο από τα σπάνια χειρόγραφα που εντόπισε πριν λίγο καιρό στο μοναστήρι του Λειμώνος στην Λέσβο, «τον εντυπωσίασε περισσότερο» απάντησε χωρίς δισταγμό «το 297».

Όπως είπε, «είναι ένα βυζαντινό σπάνιο χειρόγραφο που περιγράφει την Λειτουργία της μονής Ασωμάτων και δεν έχει ποτέ άλλοτε μελετηθεί, όπως και τα περισσότερα από τα 100 βυζαντινά χειρόγραφα(10ος-15ος αι) του μοναστηριού».

Δεύτερον, οι μινιατούρες, (χειρόγραφες εικόνες σε μικρογραφίες) που πλαισιώνουν το κείμενο με μελάνι και χρυσό είναι εξαιρετικά ωραίες και ασυνήθιστες. Τρίτον, η διαπίστωση ότι στα περιθώρια των σελίδων του χειρογράφου και στα κενά ανάμεσα στα κεφάλαια υπάρχουν πολλές ιδιόχειρες προσθήκες -ειδήσεις στην ουσία- για τα τεκταινόμενα στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία …απευθείας από τον 13ο και το 14ο αιώνα.

Μία από αυτές τις παρασελίδιες σημειώσεις που γράφτηκε αρχές του 14ου αι αναφέρεται τις σκοτεινές σελίδες της ηγεμονίας του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ΄ Μέγα Κομνηνού ( σ. σ. είχε σκοτώσει τα δυο αδέρφια του για να πάρει τον θρόνο ) και συγκεκριμένα στην έκβαση της εμφύλιας διαμάχης που συντάραξε την Τραπεζούντα, την Κωνσταντινούπολη κι όλη την Αυτοκρατορία, προκαλώντας μάχες και καταστροφές.

Λόγω της πολυτιμότητας των υλικών συγγραφής (μελάνι-χαρτί ή περγαμηνή) οι εγγράμματοι μοναχοί κατέγραφαν τα σημαντικά γεγονότα της εποχής που βίωναν ή πληροφορούνταν από ταξιδιώτες- επισκέπτες του μοναστηριού, (πχ πολέμους, σεισμούς, καταστροφές, ναυάγια κ.α.), όπου μπορούσαν, (χαρτί, περγαμηνή κα).

Για τον καθηγητή Χριστιανικής Γραμματείας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Χρήστο Αραμπατζή που προσκάλεσε τον Γάλλο καθηγητή και συνεργάζεται μαζί του στην μελέτη των χειρογράφων σε ελληνικά μοναστήρια «η Βιβλιοθήκη της Ιεράς Σταυροπηγιακής (Πατριαρχικής) Μονής Λειμώνος αναδεικνύεται πλέον σε χρυσωρυχείο για την επιστήμη της Παγκόσμιας Παλαιογραφίας και Κωδικολογίας».

Ο καθηγητής του ΑΠΘ θεωρεί την βιβλιοθήκη της μονής Λειμώνος μία από τις πλουσιότερες και σημαντικότερες στον ελλαδικό χώρο. Την χαρακτηρίζει δε, ως μια «ζωντανή αποθήκη μνήμης» η οποία -εκτός από την Ιστορία, την Παλαιογραφία, την Κωδικολογία και την Χριστιανική Γραμματεία- φέρνει πολύτιμα στοιχεία για τους βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς χρόνους, την ιστορία της βυζαντινής λογοτεχνίας και το Βυζαντινό Δίκαιο, την Λέσβο, το Αιγαίο, την Οθωμανοκρατία.

Το ίδιο το μοναστηριακό συγκρότημα «μετράει» άλλωστε μια παρουσία αιώνων. Ιδρύθηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Διαλύθηκε από του Οθωμανούς το 1462. Ανασυστάθηκε από τον επίσκοπο Μηθύμνης Άγιο Ιγνάτιο Αγαλλιανό το 1526 και αφιερώθηκε στον αρχάγγελο Μιχαήλ.Το όνομα της μονής προέρχεται από το μεγάλο λιβάδι (λειμώνα) της Λέσβου στο κέντρο του οποίου βρίσκεται.

Υπήρξε επί πέντε αιώνες ένας πνευματικός και εκπαιδευτικός φάρος για τον ελληνισμό και την Ορθοδοξία στο βορειοανατολικό Αιγαίο καθώς στους χώρους της λειτούργησαν μεταξύ άλλων η περίφημη «Λειμωνιάδα» σχολή, «Φροντιστήριον»(κατηχητικό), οικοτροφείο, σχολή καλλιγράφων και αντιγραφέων, οικοκυρική σχολή, σχολή κεντητών και κεντητριών(για γυναίκες)και έως τον 20ο αι λειτουργούσε εντός της σχολείο. Η μονή είναι τόσο συνυφασμένη με την εκπαίδευση της Λέσβου που συμμετείχε ακόμα και στα έξοδα ανέγερσης του σπάνιας ομορφιάς δημοτικού σχολείου της Καλλονής(1929) ενώ συνεχίζει μέχρι και σήμερα την πλούσια πνευματική, κοινωνική και φιλανθρωπική της δράση.

Ανάμεσα στα βυζαντινά χειρόγραφα η χρονολόγηση των οποίων κυμαίνεται από τον 10ο αιώνα έως τον 15ο εκτός από το «297» εντοπίστηκαν κι άλλα που φέρνουν νέα στοιχεία με πληροφορίες άγνωστες για την ιστορία του Βυζαντίου καθώς και για την ιστορία των βυζαντινών χειρογράφων. Ειδικά για την παγκόσμια Παλαιογραφία και Κωδικολογία η βιβλιοθήκη είναι «μια Μηχανή του Χρόνου» λέει ο κ Ρονκόνι «γιατί μας έδειξε πολλά από την τέχνη δημιουργίας των χειρογράφων, την συντήρηση και διάσωσή τους».

«Μετά την «Άλωση της Κωνσταντινούπολης και την περίοδο της Οθωμανοκρατίας- δεν έχουμε πολλές μεταβυζαντινές μονές στο ελλαδικό χώρο που να διαθέτουν χειρόγραφα» λέει ο Αραμπατζής και προσθέτει: «Ερευνούμε αυτές που έχουν χειρόγραφα καθώς και την προέλευσή τους. Κάθε χειρόγραφο κρύβει πίσω του μια δική του συγκλονιστική ιστορία για το πως γράφτηκε, για τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν, πως αποκτήθηκε, ποια η πηγή και ποια η διαδρομή του.Το χειρόγραφο αναπαράγει την ζώή γύρω του.Η φάση της αναπαραγωγής του συνθέτει ένα ολόκληρο σκηνικό ανθρώπων. Στη μονή Λειμώνος είναι άκρως ενδιαφέρον ότι για πρώτη φορά αναλύονται εκτός από την γραφή, η σύνθεση του κάθε κώδικα και τα υλικά αλλά και η σύνθεση των βιβλιοθηκών των μεταβυζαντινών μονών στον ελλαδικό χώρο».

Η επιστημονική ομάδα των δύο καθηγητών έχει μελετήσει για πρώτη φορά διεξοδικά το περιεχόμενο της Βιβλιοθήκης του συγκεκριμένου μοναστηριού κι έχει ολοκληρώσει, μέχρι στιγμής, το 75% των χειρογράφων της. Παράλληλα συνεχίζει παρόμοια μελέτη στην ιερά μονή Κάτω Ξενιάς Μαγνησίας.