Οι ανακοινώσεις από τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο και την πρέσβη των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκιλφόιλ για τη δημιουργία λιμανιού στην Ελευσίνα φαίνεται πως αφορούν μόνο ένα μέρος όσων σχεδιάζονται στη δυτική Αττική. Πίσω από τις λέξεις υπάρχει η διεύρυνση του στρατηγικού αποτυπώματος της Ελλάδας, που πλέον θα έχει πολλά περισσότερα συμφέροντα στην Ερυθρά Θάλασσα, με τις ΗΠΑ να θέτουν στο παρασκήνιο το ενδεχόμενο ισχυροποίησης της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή όταν ολοκληρωθούν οι επενδύσεις στη χώρα μας, σε περίπτωση που οι Χούθι συνεχίζουν να διαταράσσουν το διεθνές εμπόριο απειλώντας τον ελεύθερο πλου των εμπορικών πλοίων. Ακολουθούν σιδηροδρομικό και οδικό δίκτυο, ενώ και τα αμυντικά προγράμματα βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα.

Των ΧΡ. ΜΑΖΑΝΙΤΗ, Π. ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

«Βρισκόμαστε στην αρχή πολύ μεγαλύτερων εξελίξεων, που πρόκειται να ανακοινωθούν εν ευθέτω χρόνω», αναφέρει στη Realnews πηγή που έχει γνώση της γενικότερης εικόνας όσων σχεδιάζονται από τις ΗΠΑ στην Ελευσίνα και αλλού. Στα παραπάνω συντείνει και η σιγή ιχθύος που τηρεί η διοίκηση της ΟΝΕΧ, που παραπέμπει στις επίσημες ανακοινώσεις της αμερικανικής και της ελληνικής κυβέρνησης.

Τα αμερικανικά σχέδια περιλαμβάνουν τρεις κύριους τομείς δράσης: το λιμάνι, το κέντρο logistics και τη ναυπήγηση πολεμικών πλοίων, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2029. Τα σχέδια για τη δημιουργία λιμανιού είναι άμεσα, κάτι που ανέφερε με εμφατικό τρόπο η πρέσβης των ΗΠΑ. Ο Τ. Θεοδωρικάκος και το επιτελείο του ήδη «τρέχουν» τις διαδικασίες που αφορούν τα Ναυπηγεία Ελευσίνας. Δηλαδή, τη δυνατότητα χρήσης των εκτάσεων του ναυπηγείου σε ό,τι έχει να κάνει με παραπίπτουσες λειτουργίες, λιμενικές λειτουργίες, αποθήκευση, παροχή ενέργειας κ.λπ.

Παράλληλα, ο υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλης Κικίλιας, προωθεί τις διαδικασίες όσον αφορά τους όρους παραχώρησης της λειτουργίας του λιμένα, αφού το έργο επεκτείνεται μέχρι το Θριάσιο, όπου θα δημιουργηθεί το μεγάλο κέντρο logistics.

Ετσι, τα έργα αναμένεται να ξεκινήσουν το 2026 και να ολοκληρωθούν μέσα σε τρία χρόνια. Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα λιμάνι με κέντρο εξυπηρέτησης εμπορευματοκιβωτίων που έως το 2035 θα έχει ξεπεράσει σε δυναμική το αντίστοιχο της COSCO στον Πειραιά. Σχετικά με τη σπουδή των ΗΠΑ να αποτελέσουν το αντίπαλο δέος του κινεζικού λιμανιού στην Ελλάδα, την εξήγηση έδωσε ο ίδιος ο Β. Κικίλιας επισημαίνοντας πως «το 80%-90% του παγκόσμιου εμπορίου γίνεται διά θαλάσσης. Οποιος, λοιπόν, ελέγχει τις θαλάσσιες οδούς και τις λιμενικές υποδομές, ουσιαστικά κυριαρχεί στον πλανήτη. Η Ελλάδα έχει κομβικά λιμάνια, κομβικές λιμενικές υποδομές για τις χρήσεις αυτές και είναι προφανές ότι αυτός που θα έρθει και θα κάνει στην Ελλάδα τέτοιες επενδύσεις, όπως έχουν γίνει και στο παρελθόν στο λιμάνι του Πειραιά και στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, θα έχει προφανώς τη δυνατότητα να κυριαρχεί και στο οικονομικό/ενεργειακό επίπεδο».

Η κατασκευή

Αυτή τη στιγμή η ΟΝΕΧ διαθέτει στην Ελευσίνα 800 στρέμματα, εντός των οποίων θα κατασκευαστεί το νέο λιμάνι. Αυτό θα αποτελέσει τη νέα πύλη της χώρας που θα οδηγεί στο mega logistic hub του Θριασίου, το οποίο εκτείνεται σε 550 στρέμματα. Η επένδυση υπολογίζεται σε 1 δισ. ευρώ, ποσό που πρόκειται να αυξηθεί κατά πολύ όσο εξελίσσεται η δυναμική του λιμανιού της Ελευσίνας αλλά και του διακομιστικού κέντρου στο Θριάσιο, που σχεδιάζεται να έχει χωρητικότητα τουλάχιστον 400.000 παλετοθέσεων. Η αρχική επένδυση για την ανάπτυξη του Θριασίου αγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι θα απασχολεί έμμεσα και άμεσα ως 5.000 εργαζομένους. Επιπλέον 1.500 εργαζόμενοι θα απασχολούνται στα Ναυπηγεία Ελευσίνας.

Μεταφορές

Η δημιουργία του κέντρου logistics φέρνει την αναβάθμιση του οδικού και του σιδηροδρομικού δικτύου. Αυτή τη στιγμή υπάρχει σιδηροδρομικός σταθμός εντός των εγκαταστάσεων, με άμεση σύνδεση στον κεντρικό σιδηροδρομικό άξονα, επιτρέποντας τη μεταφορά φορτίων με τρένο κατευθείαν από και προς το λιμάνι του Πειραιά, τις βαλκανικές χώρες και συνολικά την Ευρώπη. Η στρατηγική του θέση αναμένεται να καταστήσει την Ελλάδα ηγέτιδα δύναμη στα logistics της νοτιοανατολικής Ευρώπης, προσελκύοντας μεγάλους διεθνείς operators που θέλουν να διαχειριστούν τις ροές προς τα Βαλκάνια. Η σύνδεση του κέντρου logistics του Θριασίου με τα Ναυπηγεία Ελευσίνας (υπό την ONEX) αποτελεί ένα κεντρικό, στρατηγικό σχέδιο που έχει στόχο να δημιουργήσει έναν ολοκληρωμένο και ενιαίο βιομηχανικό και εμπορευματικό διάδρομο στη δυτική Αττική. Αυτός ο διάδρομος είναι γνωστός ως Western Attica Logistics Corridor. Ο κάθετος σιδηροδρομικός διάδρομος μεταφορών θα ξεκινά από το Θριάσιο, θα καταλήγει στην Αλεξανδρούπολη και από εκεί θα φτάνει μέχρι την Ουκρανία.

Παράλληλα, ήδη έχουν αρχίσει να δρομολογούνται τα έργα αναβάθμισης του οδικού δικτύου. Το εγκαταλελειμμένο project σύνδεσης της λεωφόρου Σχιστού με την Αττική Οδό και τα παρατημένα υπόγεια τούνελ στη λίμνη Κουμουνδούρου πρόκειται να επανεκκινήσουν σύντομα. Στόχος είναι η αναβάθμιση της ποιότητας των οδικών μεταφορών μέσω της σύνδεσης της Ε.Ο. Αθηνών-Κορίνθου με τη λεωφόρο Σχιστού (ανισόπεδος κόμβος Σχιστού) και την υπό ολοκλήρωση Δυτική Περιφερειακή Λεωφόρο Αιγάλεω (ΔΠΛΑ).

Πολεμικά πλοία

Στις κοινές δηλώσεις με την Κ. Γκιλφόιλ, ο Τ. Θεοδωρικάκος έκανε δύο φορές αναφορά και στην ενίσχυση του αμυντικού τομέα, μιλώντας για τα ναυπηγεία της ΟΝΕΧ. Η απόφαση που έχει ληφθεί είναι να δημιουργηθεί το ισχυρότερο κέντρο ναυπήγησης πολεμικών πλοίων, εκτοπίσματος έως 40.000 τόνων και μήκους έως 160 μέτρων, επιπέδου φρεγάτας και όχι μόνο.

Ο πρόεδρος της ΟΝΕΧ, Πάνος Ξενοκώστας, σε δημόσιες τοποθετήσεις του δεν έχει κρύψει το σχέδιό του τα Ναυπηγεία της Ελευσίνας και του Νεωρίου της Σύρου να γίνουν σύντομα το κέντρο αναφοράς και εξαγωγών πολεμικών πλοίων. Από αυτό ωφελημένο βγαίνει προφανώς το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο θα μπορεί να χτίζει πλέον εγχώρια τα πλοία του και να έχει άμεση υποστήριξη σε δύο ναυπηγεία, το ένα μάλιστα στην καρδιά του Αιγαίου. Από την άλλη, οι ΗΠΑ έχουν πιστοποιήσει τις εγκαταστάσεις της ΟΝΕΧ για τη συντήρηση των πλοίων του 6ου Στόλου.

Σημασία

Η είσοδος των ΗΠΑ σε Ελευσίνα και Θριάσιο διευρύνει εμφατικά το γεωπολιτικό αποτύπωμα της Ελλάδας μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα. Και αυτό διότι η διακίνηση του μεγαλύτερου όγκου των εμπορευματοκιβωτίων διεξάγεται μέσω της διέλευσης των πλοίων από την Ερυθρά Θάλασσα και τη διώρυγα του Σουέζ. Οπότε είναι εύκολα αντιληπτό ότι σε τρία χρόνια, που θα βρίσκεται σε φάση έναρξης λειτουργίας το λιμάνι της Ελευσίνας, αν δημιουργηθεί εκ νέου αναταραχή από τους τρομοκράτες Χούθι, η απάντηση των ΗΠΑ θα είναι πολύ πιο δυναμική απ’ ό,τι σήμερα, ενώ θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη η διεύρυνση της στρατιωτικής παρουσίας της Ελλάδας στην εν λόγω περιοχή, αφού πλέον θα θίγονται πολλαπλώς τα συμφέροντά της.

Πάνω από το 80% των εμπορευμάτων διεθνώς (σε όγκο) και το 70% (σε αξία) μεταφέρονται διά θαλάσσης, ενώ περίπου το 70% αυτών των ροών έχει αφετηρία την Ασία. Αυτό επιβεβαιώνει ότι το διεθνές σύστημα μεταφορών βασίζεται σε διαδρομές που δεν ανασχεδιάζονται εύκολα χωρίς σημαντικό οικονομικό κόστος.

Τα παραπάνω συνεπάγονται αύξηση των υποχρεώσεων των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, κάτι που έχει εκφραστεί και σε συζητήσεις που γίνονται μεταξύ Αθήνας και Ουάσιγκτον. Τα συμφέροντα της Ελλάδας συνδέονται άμεσα πλέον με την Ερυθρά Θάλασσα, μέσω της οποίας διέρχεται η πλειονότητα του όγκου των εμπορικών πλοίων που φθάνουν στα ελληνικά λιμάνια. Οταν ολοκληρωθούν τα έργα στην Ελευσίνα, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι, τουλάχιστον από ελληνικής πλευράς, θα αυξηθεί η παρουσία ναυτικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES, της οποίας ήδη ηγείται η χώρα μας. Αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα συμμετέχει με μία φρεγάτα. Η αύξηση της παρουσίας εκεί τουλάχιστον κατά μία μεγάλη μονάδα επιφανείας θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη, σε συνεργασία με τις αμερικανικές δυνάμεις, αν συνεχίσει να υφίσταται η απειλή των Χούθι.

Η DFC

Η συμμετοχή της Αμερικανικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (U.S. International Development Finance Corporation – DFC) στα ελληνικά έργα υποδομής και ειδικά στη δυτική Αττική έχει κομβική στρατηγική σημασία. Η DFC είναι ένας οργανισμός της κυβέρνησης των ΗΠΑ που παρέχει χρηματοδότηση για ιδιωτικές επενδύσεις, με έμφαση στην ενίσχυση της εξωτερικής πολιτικής και της ασφάλειας των ΗΠΑ.

Τα ναυπηγεία της ΟΝΕΧ στην Ελευσίνα αποτελούν τη μοναδική αμερικανική επένδυση εκτός επικρατείας που η DFC χρηματοδότησε με 125 εκατ. δολάρια περνώντας σχετικό νόμο από το Κογκρέσο, που έτυχε διακομματικής υποστήριξης από Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς. Με τη χρηματοδότηση της DFC, τα έργα σε Ελευσίνα και Θριάσιο συνδέονται σε ένα ενιαίο πλέγμα άμυνας, βιομηχανίας και εμπορίου.

Η πρόσφατη επίσκεψη του υψηλόβαθμου κλιμακίου της DFC, στις 7 Νοεμβρίου, από κοινού με τον Τ. Θεοδωρικάκο στα Ναυπηγεία Ελευσίνας φαίνεται πως αποτελεί την αρχή όσων θα επακολουθήσουν. Αλλωστε, λίγες εβδομάδες νωρίτερα, ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, γνωστός και με το προσωνύμιο «τσάρος της ενέργειας», πραγματοποίησε πολύωρη επίσκεψη και ξενάγηση στα Ναυπηγεία Ελευσίνας, παρουσία τριών υπουργών της ελληνικής κυβέρνησης, του Σταύρου Παπασταύρου, του Τ. Θεοδωρικάκου και του Β. Κικίλια.

Η αναβάθμιση της Ελλάδας και η αμηχανία της Τουρκίας

Ο νέος κομβικός και διευρυμένος ρόλος της Ελλάδας στην Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν

Μέσα σε ένα διάστημα μικρότερο από τρεις εβδομάδες ξεδιπλώθηκε το αμερικανικό σχέδιο για τον ρόλο της Ελλάδας στην Ευρώπη και την ανατολική Μεσόγειο. Ο νέος ρόλος της χώρας μας είναι όχι μόνον αναβαθμισμένος, αλλά κομβικός και διευρυμένος σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Αυτό μπορεί να προκαλεί ευφορία στην Αθήνα, έχει όμως ανησυχήσει τους άμεσους ανταγωνιστές των ΗΠΑ (Κίνα, Ρωσία), ενώ προκαλεί έντονη αμηχανία στην Τουρκία.

Το αμερικανικό σχέδιο αναπτύχθηκε σε τρεις φάσεις. Στην πρώτη φάση, κατά την Ενεργειακή Διάσκεψη στην Αθήνα, έπεσαν οι υπογραφές για την πρώτη μακροχρόνια ενεργειακή συμφωνία προμήθειας αμερικανικού φυσικού αερίου ανάμεσα στη Venture Global και την κοινοπραξία ΔΕΠΑ-ΑΚΤΩΡ, που θα υποστηρίζει και τον Κάθετο Διάδρομο προς την κεντρική και την ανατολική Ευρώπη. Στη δεύτερη φάση περιλαμβάνονται η επίσκεψη του Προέδρου της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην Αθήνα και η συμφωνία ανάμεσα στη ΔΕΠΑ και τη Naftogaz για την προμήθεια της Ουκρανίας με αμερικανικό φυσικό αέριο. Στην τρίτη φάση είναι το σχέδιο που ανακοίνωσαν ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος και η Αμερικανίδα πρέσβης Κίμπερλι Γκιλφόιλ, μετά τη συνάντησή τους την περασμένη Τρίτη στο υπουργείο Ανάπτυξης, για τη μετατροπή των ναυπηγείων Ελευσίνας σε εμπορικό, λιμενικό και διαμετακομιστικό κέντρο, με σκοπό να ανταγωνιστεί ευθέως το λιμάνι του Πειραιά.

Τα ενεργειακά σχέδια

Μέχρι το πολύ πρόσφατο παρελθόν, το κύριο ενδιαφέρον των Αμερικανών στη χώρα μας ήταν στραμμένο στον αμυντικό τομέα και συγκεκριμένα αφορούσε το λιμάνι της Σούδας και τη χρήση της Αλεξανδρούπολης για τη στρατιωτική ενίσχυση της Ουκρανίας. Τα ενεργειακά σχέδια υπήρχαν, δεν είχαν όμως ξεδιπλωθεί. Τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων, όμως, δείχνουν ότι οι Αμερικανοί έχουν στις προτεραιότητές τους έναν ευρύτερο ρόλο για την Ελλάδα, τόσο σε σχέση με την ανατολική Μεσόγειο όσο και με την Ευρώπη. Συγκεκριμένα «βλέπουν» τη χώρα μας ως ενεργειακή πύλη για το αμερικανικό αέριο και ως διαμετακομιστική πύλη για τα προϊόντα των ανταγωνιστών της Κίνας στην Ασία.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι αμερικανικές κινήσεις προκάλεσαν αντιδράσεις από την πλευρά της Κίνας αλλά και της Ρωσίας. Απαντώντας σε δηλώσεις της Κ. Γκιλφόιλ, που χαρακτήρισε ατυχές γεγονός την πώληση του λιμένα του Πειραιά στην Κίνα ενώ προσέθεσε ότι υπάρχουν τρόποι να παρακαμφθεί, η πρεσβεία της Κίνας στην Αθήνα καταλόγισε στις ΗΠΑ δόλια πρόθεση «να εξυπηρετήσουν τα δικά τους γεωπολιτικά συμφέροντα, εκμεταλλευόμενες το λιμάνι του Πειραιά αλλά ακόμη και την Ελλάδα». Ο Κινέζος πρέσβης στην Αθήνα τόνισε ότι η Κίνα θέλει συνεργασία και δεν κάνει γεωπολιτικά κόλπα. Θέση στην αμερικανοσινική αντιπαράθεση πήρε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μιλώντας στο Bloomberg. «Με τις ΗΠΑ έχουμε υπογράψει αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες χωρίς να αμφισβητούμε επενδύσεις του παρελθόντος», είπε ο πρωθυπουργός και σε ερώτηση αν ανησυχεί μήπως η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να ζητήσει την απομάκρυνση των Κινέζων από τον Πειραιά, απάντησε εμφατικά ότι «για εμάς οι συμφωνίες που συνήφθησαν από προηγούμενες κυβερνήσεις πρέπει να τηρούνται. Το κάναμε απολύτως σαφές». Από την πλευρά της η Ρωσία, μέσω της εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών, επιτέθηκε στην Ελλάδα για τη συμφωνία με την Ουκρανία για τη συμπαραγωγή drones και απείλησε μάλιστα με συνέπειες. «Απειλές κατά κυριάρχων κρατών αυτοδικαίως απορρίπτονται», απάντησε η Αθήνα.

Υπάρχει τρόπος

Στην ίδια συνέντευξη στο Bloomberg ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι «αξιοποιούμε τη γεωγραφική μας θέση για να ενισχύσουμε τη γεωπολιτική μας θέση», προσθέτοντας: «Πιστεύω, λοιπόν, ότι μπορούμε οπωσδήποτε να βρούμε τρόπο να συνεργαζόμαστε με τους Αμερικανούς. Και θέλουμε να το κάνουμε». Η μεγαλύτερη αμηχανία για τις εξελίξεις στην ανατολική Μεσόγειο και τους ρόλους που μοιράζουν οι ΗΠΑ καταγράφεται στην Αγκυρα. Η τουρκική κυβέρνηση, που είχε επενδύσει πολλά στη διακυβέρνηση Τραμπ, βλέπει τις ΗΠΑ να αλλάζουν τις ισορροπίες στην περιοχή χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν τα τουρκικά «θέλω». Ασφαλώς η Αγκυρα έχει ρόλο σε αυτό το νέο τοπίο, όχι όμως τον κυρίαρχο, όπως θα επιθυμούσε.

Η Τουρκία επίσημα τηρεί σιγήν ιχθύος για αυτά που συμβαίνουν, οι Τούρκοι αναλυτές όμως δεν… μασάνε τα λόγια τους. Το συμπέρασμά τους είναι ότι οι ΗΠΑ αλλά και η Ευρωπαϊκή Ενωση επιλέγουν την Ελλάδα για να διαμορφώσουν έναν νέο άξονα στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα, παρακάμπτοντας τη γειτονική χώρα. Οι αμερικανικές ενεργειακές πρωτοβουλίες εκδηλώνονται μέσω Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου, ενώ η Τουρκία μένει πίσω, κάτι που, όπως επισημαίνουν αναλυτές, οφείλεται στην επαμφοτερίζουσα στάση της Τουρκίας σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα και κυρίως στην αντιπαλότητά της με το Ισραήλ. Οπως επισημαίνουν Τούρκοι αναλυτές, είναι μάλλον αντιφατικό να περιμένει η Αγκυρα αναβαθμισμένο ρόλο στην περιοχή, όταν η πρωταρχική επιδίωξη των Αμερικανών, πέρα από τις «μπίζνες», είναι η ασφάλεια του Ισραήλ. Οι Τούρκοι θα πρέπει να αρκεστούν σε έναν δεύτερο ρόλο και να ξεχάσουν τις ηγεμονικές φιλοδοξίες τους. Οπως ακριβώς το περιέγραψε ο Ναμίκ Ταν, ο αρμόδιος τομεάρχης της κεμαλικής αντιπολίτευσης για την Εξωτερική Πολιτική: η Τουρκία δεν σχεδιάζει την περιφερειακή στρατηγική, αλλά ενημερώνεται και προσαρμόζεται στις αποφάσεις των ΗΠΑ, από τη Μέση Ανατολή και τη Συρία έως την ισορροπία δυνάμεων γύρω από το Ισραήλ.