Aπό μία κλωστή κρέμεται πλέον το μέλλον της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ μετά τις προκλητικές δηλώσεις του υπουργού Οικονομικών της Κύπρου, Μάκη Κεραυνού, ο οποίος χαρακτήρισε το έργο «μη βιώσιμο», και την κατηγορηματική του άρνηση να επιτρέψει την εκταμίευση του ποσού των 25 εκατ. ευρώ προς τον ΑΔΜΗΕ, τον φορέα υλοποίησης του έργου. Η παρέμβαση Κεραυνού προκάλεσε οργή στην Αθήνα και ένταση στις σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει το έργο, ενώ προαναγγέλλει διά του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, την επανεκκίνηση των ερευνών βυθού για την πόντιση του καλωδίου, ανεξαρτήτως των όποιων αντιδράσεων της Τουρκίας.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση, όμως, έχει προκαλέσει και η στάση του Κύπριου Προέδρου, Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος όχι μόνο κάλυψε πλήρως τον υπουργό του (έτσι ερμηνεύτηκαν οι δηλώσεις του από τα κυπριακά μέσα), αλλά θεώρησε κατάλληλη τη συγκυρία για να ενημερώσει το πανελλήνιο πως το έργο ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, χωρίς βεβαίως να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες και επιρρίπτοντας στο έργο ένα πέπλο σκανδάλου, σε μια συγκυρία μάλιστα όπου η ελληνική κυβέρνηση ταλανίζεται από υποθέσεις τις οποίες ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Αυτό που δεν είπε ο Ν. Χριστοδουλίδης είναι ότι η κυβέρνησή του είχε ενημερωθεί για την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας πολύ νωρίτερα (τον Ιούλιο, μάλιστα, το θέμα είχε διαρρεύσει στις κυπριακές εφημερίδες) και ότι η έρευνα, όπως έγραψε την Παρασκευή «Ο Φιλελεύθερος» (επικαλούμενος πηγές της κυπριακής κυβέρνησης), αφορά τη φάση κατά την οποία φορέας υλοποίησης του έργου ήταν η κυπριακών συμφερόντων εταιρεία EuroAsia Interconnector Ltd (2012-2023) και ότι «η επενδυτική πρόταση ενός ιδιώτη, χωρίς επιβεβαιωμένη τεχνογνωσία και ικανή πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση, για ένα εξαιρετικά δαπανηρό και απαιτητικό έργο εθνικής και πανευρωπαϊκής σημασίας εγκρίθηκε, υποστηρίχθηκε και χρηματοδοτήθηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία (μεταξύ άλλων με δάνειο 100 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης) και στη συνέχεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή». Στο επίκεντρο της έρευνας, βρίσκονται η χρηματοδότηση και η σύμβαση με τη Nexans αλλά και στελέχη της κυβέρνησης Αναστασιάδη και των αρμόδιων γενικών διευθύνσεων της Επιτροπής. Ο Ν. Χριστοδουλίδης άφησε να εννοηθεί ότι η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας μπορεί να επιφέρει και νέες καθυστερήσεις στο έργο.

Νέο στοιχείο

Σε πολιτικό επίπεδο, το νέο στοιχείο είναι η σκληρή στάση της Αθήνας, που κάλεσε τη Λευκωσία να αποσαφηνίσει τη θέση της, δηλαδή να ξεκαθαρίσει αν θέλει το έργο ή όχι. Διά του εκπροσώπου της Παύλου Μαρινάκη, μάλιστα, η κυβέρνηση κατέστησε σαφές ότι η Ελλάδα δεν είναι διατεθειμένη να επωμιστεί επιπλέον κόστος. Όσοι έχουν παρακολουθήσει την πορεία του έργου θα θυμούνται ασφαλώς ότι από την ημέρα της ανάληψης του ΑΔΜΗΕ (στις αρχές του 2024) ως φορέα υλοποίησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, οι Κύπριοι είχαν δημιουργήσει ένα περιβάλλον αμφισβήτησης του έργου και των δεδομένων του, έκαναν πίσω από ειλημμένες αποφάσεις για συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο έργο, ενώ αμφισβητούσαν και τότε τη βιωσιμότητά του. Σε όλα αυτά πρωτοστατούσε και τότε ο Μ. Κεραυνός, κραδαίνοντας ακριβώς τις ίδιες μελέτες που επικαλέστηκε και τώρα. Η Αθήνα τότε είχε αντιδράσει με υπομονή και συναινετική διάθεση, ο ΑΔΜΗΕ υποχρεώθηκε να εκπονήσει νέες μελέτες για τη βιωσιμότητα του έργου και γενικώς η ελληνική πλευρά επέδειξε αυτοσυγκράτηση, ακόμα και όταν οι Κύπριοι άλλαξαν την απόφαση 022/2023 της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου για το θέμα της ανάκτησης των εξόδων για την κατασκευή του έργου, μεταθέτοντας την έναρξη της επιβάρυνσης για τους καταναλωτές από την έναρξη κατασκευής στην έναρξη λειτουργίας του έργου και τινάζοντας με αυτόν τον τρόπο τη χρηματοδοτική του βάση στον αέρα.

Ανέλαβε επιπλέον κόστος

Σε όλα αυτά η Αθήνα είχε αντιδράσει με πολύ καλή θέληση για να σώσει το έργο, μεταξύ άλλων δεχόμενη να αναλάβει το 50% του γεωπολιτικού κόστους (ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε 33,3% για την Ελλάδα και 66,6% για την Κύπρο), χρειάστηκε όμως να συναντήσει δύο φορές ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τον Ν. Χριστοδουλίδη και να ασκήσει η Επιτροπή όση πίεση διέθετε στους Κυπρίους για να υπογραφεί τον Σεπτέμβριο του 2024 η συμφωνία Ελλάδας – Κύπρου για το έργο που έλυνε όλα τα θέματα και όριζε ως υποχρέωση των Κυπρίων, στο πλαίσιο της ανάκτησης των εξόδων κατασκευής, να πληρώνουν στον ΑΔΜΗΕ 25 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Αυτή τη φορά, πάντως, η ελληνική κυβέρνηση δεν δείχνει καμία διάθεση να «χαϊδέψει» και να αλλάξει γνώμη στους Κυπρίους, καθώς το μήνυμα της Αθήνας είναι πως αν δεν θέλουν το έργο, αυτό δεν θα γίνει.

Τελευταία προσπάθεια

Εκείνη που φαίνεται διατεθειμένη να κάνει μια τελευταία προσπάθεια για την εξομάλυνση της κατάστασης είναι η Κομισιόν, η οποία παρενέβη δυναμικά στην υπόθεση την περασμένη Πέμπτη και κάλεσε όλα τα μέρη να δεσμευτούν για την υλοποίηση του έργου GSI το συντομότερο δυνατό, «επειδή οποιαδήποτε περαιτέρω καθυστέρηση είναι εις βάρος των ενδιαφερόμενων μερών και ιδιαίτερα της Κύπρου, του κύριου δικαιούχου αυτού του έργου». Αυτό δήλωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν για θέματα Ενέργειας, Αννα Κάισα Ιτκονεν, η οποία «άδειασε» μεγαλοπρεπώς τον Κύπριο υπουργό Οικονομικών για το θέμα της βιωσιμότητας, λέγοντας ότι «πριν το έργο αυτό να οριστεί επιλέξιμο για χρηματοδότηση από την Ε.Ε., έχει περάσει από έναν αρκετά διεξοδικό έλεγχο από την Επιτροπή, από τους φορείς υλοποίησης του έργου, επειδή πρέπει να αποδειχθεί η βιωσιμότητά του πριν από την ανάληψη οποιασδήποτε δέσμευσης».

Πάντως, η όψιμη αρνητική στάση της Κύπρου προς το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης προκαλεί αίσθηση καθώς η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ήταν μια κυπριακή ιδέα (που γεννήθηκε μετά την έκρηξη στο Μαρί το 2011 και την κατάρρευση του κυπριακού δικτύου ηλεκτροδότησης για μία εβδομάδα) που ανέλαβε να υλοποιήσει μια κυπριακή εταιρεία. Την ιδέα αυτή, μάλιστα, διαδοχικές κυπριακές κυβερνήσεις στήριξαν για μία δεκαετία και με ενθουσιασμό τόσο στις τριμερείς συναντήσεις Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ όσο και στην Ε.Ε. (υπενθυμίζεται ότι το 2022 o τότε Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης τέλεσε πανηγυρικά τα επίσημα εγκαίνια της κατασκευαστικής φάσης του έργου). Οι ελληνικές Αρχές είχαν καταλάβει πάντως ότι η EuroAsia Interconnector δεν ήταν σε θέση να κινητοποιήσει τα κεφάλαια ούτε διέθετε την τεχνογνωσία για να φέρει σε πέρας το έργο. Γι’ αυτό και το 2019 ο τότε υπουργός Ενέργειας Κωστής Χατζηδάκης απένταξε το σκέλος Αττική – Κρήτη (που είχε συμπεριληφθεί στον αρχικό σχεδιασμό της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ) από το ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο έργο και το προώθησε εξ ολοκλήρου με εθνικά κονδύλια. Και αυτό το περιστατικό είχε προκαλέσει κρίση στις σχέσεις της Ελλάδας με την Κύπρο, η οποία όμως ξεπεράστηκε.

Ανάληψη από ΑΔΜΗΕ

Η επόμενη κρίση ήρθε τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν η EurAsia Interconnector απέτυχε να βρει και να καταβάλει τα απαραίτητα 50 εκατ. ευρώ στην εταιρεία Nexans για την έναρξη κατασκευής του καλωδίου. Υπό την πίεση της Κομισιόν που χρηματοδοτούσε το έργο με 657 εκατ. ευρώ, Ελλάδα και Κύπρος αποφάσισαν να αναλάβει ως φορέας υλοποίησης του έργου ο ΑΔΜΗΕ, που θα απορροφούσε τη EuroAsia Interconnector στο νέο σχήμα Great Sea Interconnector. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2023. Και όπως έχει ήδη αναφερθεί παραπάνω, οι Κύπριοι επέδειξαν ελάχιστη διάθεση συνεργασίας. Σε κομβικό ζήτημα αναδείχθηκε στο διάστημα αυτό η ανάκτηση των εξόδων κατασκευής, την οποία ήθελαν να μεταθέσουν για το διάστημα μετά την ολοκλήρωση του έργου. Ελληνικές διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι η κυπριακή αρνητική στάση για το έργο οφείλεται σε ισχυρά οικονομικά συμφέροντα με ισχυρές πολιτικές και μιντιακές προσβάσεις. Οι πάροχοι ενέργειας στην Κύπρο είναι σε θέση να χρεώνουν διπλές τιμές στη χοντρική από ό,τι στην Ελλάδα και δεν έβλεπαν με καθόλου καλό μάτι ένα καλώδιο που θα έφερνε ρεύμα στο 50% της δικής τους τιμής.

Κωλυσιεργία

Ακόμα και όταν μετά τη δεύτερη συνάντηση Μητσοτάκη – Χριστοδουλίδη υπογράφηκε η διακρατική συμφωνία (πλαίσιο κατανόησης), η ΡΑΕΚ καθυστέρησε την απόφαση για την εκταμίευση των 25 εκατ. ευρώ ως τον Αύγουστο του 2025. Αυτή η νέα κωλυσιεργία από την κυπριακή πλευρά πέρασε πάντως στα «ψιλά», καθώς στην επικαιρότητα από τον Νοέμβριο και ύστερα κυριάρχησαν οι αντιδράσεις και οι οχλήσεις της Τουρκίας και οι συνεχείς αναβολές από την ελληνική πλευρά (το υπουργείο Εξωτερικών) να βγάλει την απαραίτητη NAVTEX για να επανεκκινήσουν οι έρευνες βυθού. Αυτή η καθυστέρηση διήρκεσε, όπως λένε κυβερνητικά στελέχη, έως τον Μάρτιο και οφείλεται, σύμφωνα με πληροφορίες, στην προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να επιτύχει μια συνεννόηση με την Τουρκία, τόσο για το συγκεκριμένο θέμα όσο και για τα ελληνοτουρκικά ευρύτερα. Οταν η Αθήνα διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε τέτοια περίπτωση, άρχισε να κινείται επί του πεδίου, αρχικά με τον χωροταξικό σχεδιασμό και στη συνέχεια με τα θαλάσσια πάρκα. Το καλώδιο ήταν το επόμενο βήμα και προαναγγέλθηκε από την κυβέρνηση αρκετά έντονα τις δύο τελευταίες εβδομάδες και γι’ αυτό η κυπριακή αντίθεση στο έργο επανήλθε στο προσκήνιο. Το τι μέλλει γενέσθαι σχετικά με το έργο παραμένει σε εκκρεμότητα. Χωρίς τη μεταστροφή της Κύπρου πάντως, καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν μπορεί να υπάρξει. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Κομισιόν θέλει να οργανώσει συνάντηση ή τηλεδιάσκεψη για το έργο μέσα εβδομάδα, όπου θα ξεκαθαρίσουν πολλά πράγματα.

Διαβάστε το δημοσίευμα της Realnews

Διαβάστε το δημοσίευμα της Realnews