Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και το μεταναστευτικό θα βρεθούν στο επίκεντρο της επίσκεψης Γεραπετρίτη σε Τρίπολη και Βεγγάζη.

Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Σε ένα μακρύ και δύσκολο καλοκαίρι στις σχέσεις με τη Λιβύη υπολογίζει η ελληνική κυβέρνηση, που ετοιμάζεται για σκληρό πόκερ τόσο απέναντι στην επίσημα αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και απέναντι σε εκείνη της Βεγγάζης, όπου τα νήματα κινεί ο στρατάρχης Χαφτάρ. Κομβική σημασία στο πλαίσιο αυτό έχει η επίσκεψη που σχεδιάζει ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε Τρίπολη και Βεγγάζη, για την οποία αναζητείται ημερομηνία και συγκεκριμένα για τις πρώτες ημέρες του Ιουλίου.

Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εξωτερικών, σκοπός της επίσκεψης είναι να διερευνηθεί τι ακριβώς επιδιώκουν οι Λίβυοι μετά τις διαμαρτυρίες στις οποίες προχώρησαν λόγω της προκήρυξης από την ελληνική κυβέρνηση δύο θαλάσσιων οικοπέδων νοτίως της Κρήτης.

Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν πως στα διαβήματά τους (προς τον πρέσβη μας Νίκο Γαριλίδη στην Τρίπολη και προς τον γενικό πρόξενο Αγάπιο Καλογνωμή στη Βεγγάζη) και οι δύο λιβυκές κυβερνήσεις καλούν την Ελλάδα να προτιμήσει τον διάλογο και τη διαπραγμάτευση «ως τη μόνη δίκαιη και βιώσιμη οδό προς αποδοτικές λύσεις, στηριγμένες στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και τη διασφάλιση των συμφερόντων όλων των μερών».

Βασικό ζητούμενο για τον Γ. Γεραπετρίτη, κατά την επίσκεψή του στη Λιβύη, θα είναι να διαπιστώσει αν οι Λίβυοι εννοούν τα περί διαπραγμάτευσης και αν θέλουν να προσέλθουν σε διάλογο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Η εμπειρία των προηγούμενων ετών, πάντως, δεν επιτρέπει αισιοδοξία.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε συμφωνήσει με τον πρωθυπουργό της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (Τρίπολη) την άνοιξη του 2021 τη συγκρότηση τεχνικών επιτροπών για την έναρξη της διαπραγμάτευσης για την οριοθέτηση, όμως η τεχνική επιτροπή της Λιβύης δεν συγκροτήθηκε ποτέ. Οι Λίβυοι προέβαλαν ως δικαιολογία ότι λόγω του εμφυλίου δεν διέθεταν τα κατάλληλα στελέχη.

Ακόμα και αν υπάρξει συμφωνία με τους Λιβύους να ξεκινήσει η διαπραγμάτευση για την οριοθέτηση (εννοείται με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης), οι προοπτικές δεν είναι ευοίωνες. Η Ελλάδα έχει την εμπειρία της διαπραγμάτευσης 2005-2010, τότε που η Λιβύη απαιτούσε να μη ληφθούν υπ’ όψιν τα δικαιώματα των νησιών και νησίδων νοτίως της Κρήτης (δηλαδή των Στροφάδων, της Σαπιέντζας, της Σχίζας, της Γαύδου, της Χρυσής και του Κουφονησίου), με αποτέλεσμα μια σημαντική μετατόπιση της μέσης γραμμής βόρεια, υπέρ της αφρικανικής χώρας. Επίσης στην πρόσφατη ανακοίνωση της συνορεύουσας ζώνης, η Λιβύη προχώρησε στο (κατά το Διεθνές Δίκαιο παράνομο) κλείσιμο του Κόλπου της Σύρτης.

Ανοιχτό ζήτημα

Σε κάθε περίπτωση, στο υπουργείο Εξωτερικών αλλά και στο Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζουν ότι η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες με τη Λιβύη δεν είναι θέμα που θα εξαντληθεί σε μία επίσκεψη και ότι θα απασχολήσει την κυβέρνηση όλο το επόμενο διάστημα. Επίσης, γνωρίζουν ότι θα χρειαστεί τεράστια πίεση και προς τις δύο κυβερνήσεις της Λιβύης για να υπάρξουν αποτελέσματα και θα πρέπει να αντιμετωπιστούν και τυχόν «τρικλοποδιές» που θεωρούνται δεδομένες από την πλευρά της Τουρκίας, η οποία επαναφέρει στο προσκήνιο τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Ως ενδεικτική ημερομηνία για το ταξίδι του Γ. Γεραπετρίτη στη Λιβύη αναφέρεται η 6η Ιουλίου, ωστόσο δεν έχει ακόμα «κλειδώσει». Για λόγους ισορροπίας και για να μη φανεί ότι παίρνει θέση στον λιβυκό «ψυχρό» εμφύλιο, ο υπουργός Εξωτερικών θέλει να ολοκληρώσει το ταξίδι του σε Τρίπολη και Βεγγάζη μέσα σε μία ημέρα και να συναντήσει, πέρα από τους ομολόγους του στις δύο πόλεις, όσους θεωρούνται σημαντικοί «παίκτες» στη χώρα της Αφρικής, δηλαδή τον πρωθυπουργό Αμπντελχαμίντ Ντμπεϊμπά και τον επικεφαλή του Προεδρικού Συμβουλίου Μοχάμεντ Μένφι στην Τρίπολη, καθώς και τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου Ακίλα Σάλεχ και τον στρατάρχη Χαφτάρ στη Βεγγάζη. Ωστόσο, με τους δύο τελευταίους σκοπός είναι και η αποκατάσταση των σχέσεων που ήταν πολύ θερμές έως το 2020 και έκτοτε «πάγωσαν».

Πίεση

Για να ασκήσει πίεση στη Λιβύη και για το θέμα της οριοθέτησης, η κυβέρνηση έσπευσε να δηλώσει παρουσία στο Λιβυκό Πέλαγος, στέλνοντας δύο φρεγάτες στην περιοχή. Ταυτόχρονα ενεργοποίησε όλες τις δυνατότητες που της παρέχει η συμμετοχή της στην Ε.Ε. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επεδίωξε και πέτυχε να μπει μια παράγραφος στα συμπεράσματα της Συνόδου σε ό,τι αφορά τη Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η Ε.Ε. επαναλαμβάνει στα συμπεράσματα ξεκάθαρα ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Η διατύπωση αυτή προέκυψε ύστερα από παρέμβαση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία δεν αποδέχθηκε γενικόλογες φράσεις.

Πρόκειται για μια σημαντική επιτυχία της Αθήνας, η οποία έχει ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς έρχεται σε μια περίοδο που η Τουρκία επιδιώκει να εδραιώσει ρόλο περιφερειακού εγγυητή στη Λιβύη. Από τις Βρυξέλλες, ο πρωθυπουργός κάλεσε τη Λιβύη σε διάλογο για οριοθέτηση ΑΟΖ. «Η πρόσκληση προς τη Λιβύη να οριοθετήσουμε θαλάσσιες ζώνες ισχύει στο ακέραιο», διεμήνυσε προσφέροντας στην αφρικανική χώρα το δέλεαρ της σύναψης μιας συμφωνίας με κράτος-μέλος της Ε.Ε., ώστε να αφήσει την αγκαλιά της Τουρκίας. Ωστόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχθηκε ότι «δεν είναι πιθανόν να κλείσει μια συμφωνία εάν η Λιβύη δεν αποκτήσει ενιαία κυβέρνηση». Φρόντισε, πάντως, να ξεκαθαρίσει ότι «όχι μόνο ως Ελλάδα, αλλά ως Ευρώπη δεν πρόκειται να αποδεχθούμε κανένα τετελεσμένο».

Το ενδιαφέρον της Chevron

Τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο Γ. Γεραπετρίτης τονίζουν σε κάθε περίπτωση πως η Ελλάδα διαφυλάττει και ασκεί τα δικαιώματά της με πράξεις επί του πεδίου και αναφέρουν ως σημαντικότερο παράδειγμα το ενδιαφέρον της Chevron για τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης και τον διεθνή διαγωνισμό που προκήρυξε η κυβέρνηση στις αρχές της περασμένης εβδομάδας, ο οποίος προκάλεσε και τις λιβυκές αντιδράσεις. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η επιτυχία του διαγωνισμού αυτού και η προσέλκυση διεθνών επενδυτών όπως είναι η Chevron έχει αποκτήσει κομβική σημασία για τη χώρα μας στην άσκηση των δικαιωμάτων της νοτίως της Κρήτης και στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά και τη διεθνή αναγνώριση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Η προθεσμία για την κατάθεση δεσμευτικών προσφορών στον διαγωνισμό λήγει στις 10 Αυγούστου. Το θετικό που «διαβάζει» η κυβέρνηση στη συμπεριφορά των Λιβύων είναι πως, ενώ επικαλούνται το τουρκολιβυκό μνημόνιο για διπλωματικές διαμαρτυρίες, δεν δείχνουν καμία διάθεση να το ακολουθήσουν στην πράξη. Στην προκήρυξη των οικοπέδων που έγινε στις αρχές του χρόνου (την πρώτη μετά από πολύ μεγάλο διάστημα) οι Λίβυοι σεβάστηκαν τη μέση γραμμή και τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτά καθορίστηκαν με τον νόμο Μανιάτη.

Το ίδιο έγινε και την περασμένη εβδομάδα, στη συμφωνία που υπέγραψαν η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίων της Λιβύης (NOC) με την αντίστοιχή κρατική τουρκική (TPAO). Τα τέσσερα οικόπεδα τα οποία αφορά η συμφωνία σέβονται απολύτως τη μέση γραμμή. Η Αθήνα, πάντως, παραμένει σε αυτό το θέμα σε επιφυλακή, καθώς θεωρεί ότι η παρουσία της TPAO σε οικόπεδα που γειτονεύουν με την ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα εγκυμονεί κινδύνους και πιθανότατα να αποτελεί το προοίμιο για πιο επιθετικές κινήσεις.

Μεταναστευτικό

Το δεύτερο σημαντικό ζήτημα στην ατζέντα της επίσκεψης Γεραπετρίτη στη Λιβύη είναι το μεταναστευτικό και ιδιαίτερα η έκρηξη των μεταναστευτικών ροών από την ανατολική Λιβύη προς την Κρήτη, που παρατηρείται τους τελευταίους μήνες. Ο υπουργός Εξωτερικών θα θέσει μετ’ επιτάσεως το ζήτημα στους συνομιλητές του στη Βεγγάζη και στο Τομπρούκ, ενώ οι δύο φρεγάτες, που θα περιπολούν εκτός των χωρικών υδάτων στη Λιβύη, θα έχουν την αποστολή να ενημερώνουν τη λιβυκή ακτοφυλακή για τις αναχωρήσεις, ώστε να αναχαιτίζονται τα σκάφη που ξεκινούν από τις λιβυκές ακτές.

Η Αθήνα δεν επαφίεται για αυτό το ζήτημα μόνο στις δικές της ενέργειες, αλλά έχει φροντίσει να υπάρξει ενεργή εμπλοκή της Ε.Ε. στην προσπάθεια να συμμορφωθούν οι Λίβυοι και να ελέγξουν τις ροές. Η Ελλάδα κατάφερε να πάρει μια φράση στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Παρασκευής με την οποία η Ε.Ε. εκφράζει την ανησυχία της για την κατάσταση στη Λιβύη και τις επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και τις μεταναστευτικές ροές. Πολύ σημαντικό είναι, ωστόσο, ότι κατόπιν πιέσεων της Αθήνας, του πρωθυπουργού και του υπουργού Εξωτερικών προς τις Βρυξέλλες, ο επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, συνοδευόμενος από τους υπουργούς Μετανάστευσης της Ελλάδας, της Μάλτας και της Ιταλίας, θα μεταβεί στις 8 Ιουλίου στη Λιβύη, θα συναντηθεί και με τις δύο κυβερνήσεις και θα προσφέρει βοήθεια, αλλά θα ασκήσει και πιέσεις ώστε να ελεγχθούν οι μεταναστευτικές ροές.

Από τις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε σημαντικό το γεγονός ότι «η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώρισε τον κίνδυνο από την παγίωση αυτής της κατάστασης (του νέου διαδρόμου ανατολικής Λιβύης – Κρήτης) και φαίνεται να είναι διατεθειμένη να πάρει μέτρα». Οπως είπε ο πρωθυπουργός, «ο κ. Μπρούνερ θα πάει και στην ανατολική και στη δυτική Λιβύη, προκειμένου να μεταφέρει το μήνυμα ότι αυτή η πρακτική δεν μπορεί να συνεχίζεται και για να εξασφαλίσει τη συνεργασία των λιβυκών Αρχών, ώστε να υπάρχει μια πολύ καλύτερη επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων της Λιβύης. Θα χρησιμοποιήσουμε λοιπόν όλα τα μέτρα τα οποία έχουμε στη διάθεσή μας, ως Ελλάδα αλλά και ως Ευρώπη. Και καρότο και μαστίγιο, προκειμένου να εξασφαλίσουμε ότι αυτή η καινούργια οδός δεν θα παγιωθεί».

Επικερδής μπίζνα

Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη στην Ευρώπη είναι μια ιδιαίτερα επικερδής μπίζνα στην οποία επιδίδονται με μεγάλο ζήλο το τελευταίο διάστημα άτομα από το περιβάλλον του στρατάρχη Χαφτάρ και παραστρατιωτικά σώματα που τον στηρίζουν. Η Ιταλία, η οποία διατηρούσε πάντα εξαιρετικές σχέσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης (είναι ο μεγαλύτερος πελάτης για το λιβυκό πετρέλαιο) θεώρησε ότι πρέπει να κάνει κάτι και για τη Βεγγάζη. Το 2023 συναντήθηκε με τον Χαφτάρ, ενώ την άνοιξη του 2024 επισκέφθηκε τη Βεγγάζη ο Ιταλός υπουργός Εσωτερικών.

Οι Ιταλοί προμήθευσαν τους Λιβύους με μηχανοκίνητα σκάφη και ραντάρ. Δημοσιεύματα του αραβικού Τύπου κάνουν λόγο και για χρήματα κάτω από το τραπέζι. Σε κάθε περίπτωση, το 2025 οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη στην Ιταλία εμφανίζονται να έχουν πέσει κατά 75%, ενώ έχουν αυξηθεί κατακόρυφα αυτές προς την Κρήτη και, όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές, αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο.

Διαβάστε το δημοσίευμα

Διαβάστε το δημοσίευμα