Οι έξι παρεμβάσεις που έχει έτοιμες η κυβέρνηση για τη στήριξη των νοικοκυριών σε καύσιμα και τρόφιμα. Η ειδική μέριμνα για τους αγρότες.

Με τη διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή να παραμένει άγνωστη και το κύμα ακρίβειας να πλήττει ολοένα και περισσότερο νοικοκυριά και επιχειρήσεις, η κυβέρνηση επανασχεδιάζει τη στρατηγική της, ώστε αφενός να στηρίξει άμεσα τα εισοδήματα και αφετέρου να διατηρήσει δημοσιονομικές εφεδρείες. Και αυτό διότι, αν η σύγκρουση παραταθεί, θα απαιτηθεί η αποδέσμευση πρόσθετων πόρων για νέες παρεμβάσεις.

Της ΣΙΣΣΥΣ ΣΤΑΥΡΟΠΙΕΡΡΑΚΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews

Το «κακό» σενάριο για την οικονομία περιλαμβάνεται πλέον σε όλους τους σχεδιασμούς. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, προειδοποίησε ότι ακόμα και αν σήμερα τελείωνε ο πόλεμος στο Ιράν «θα χρειαζόμασταν περίπου δύο μήνες για να επανέλθουμε στην προηγούμενη κατάσταση». Γι’ αυτόν τον λόγο, η κυβέρνηση προσβλέπει στην ενεργοποίηση από την Ευρώπη μιας ειδικής ρήτρας διαφυγής, ώστε οι παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας να μην επιβαρύνουν το έλλειμμα και τους εθνικούς δημοσιονομικούς στόχους.

Το πακέτο

Ανεξάρτητα από την ευρωπαϊκή πολιτική, το οικονομικό επιτελείο, με το πετρέλαιο brent να κινείται πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, ετοιμάζεται να ανακοινώσει ένα δεύτερο, πιο διευρυμένο, πακέτο μέτρων έως το τέλος του μήνα και, σε κάθε περίπτωση, πριν από το Πάσχα. Σύμφωνα με πληροφορίες, σε αυτό θα περιλαμβάνονται:

• Παροχή fuel pass για τα καύσιμα.
• Επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης.
• Παρέμβαση για το κόστος είτε με πλαφόν στο περιθώριο κέρδους είτε με άμεση επιδότηση στα λιπάσματα, προκειμένου να στηριχθούν οι αγρότες.
• Μέτρα για το κόστος των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων ενόψει της εορταστικής εξόδου.
• Παροχή market pass με στόχο τη στήριξη των καταναλωτών όσον αφορά τις δαπάνες για τρόφιμα.
• Μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα υπό τον όρο ότι θα υπάρξει χαλάρωση μέσω της ρήτρας διαφυγής στις ενεργειακές δαπάνες από την Ευρώπη.

Αρμόδιες πηγές του οικονομικού επιτελείου επισημαίνουν στη Realnews ότι τα βήματα στη λήψη μέτρων για την προστασία των νοικοκυριών πρέπει να γίνουν με προσοχή και χωρίς υπερβολές, καθώς το τοπίο που διαμορφώνεται ως προς τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης παραμένει εξαιρετικά θολό. Όπως σημειώνουν, είναι αναγκαίο «να διατηρηθούν αποθέματα για κάθε ανάγκη που ενδέχεται να προκύψει το επόμενο διάστημα, ιδιαίτερα αν ενταθούν οι διεθνείς πιέσεις στις τιμές της ενέργειας και των μεταφορών».

Το οικονομικό επιτελείο διαθέτει προσώρας ένα αποθεματικό ύψους 800 εκατ. ευρώ, το οποίο προορίζεται για να στηρίξει το πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων και παροχών που αναμένεται να εξαγγείλει ο πρωθυπουργός στην προσεχή ΔΕΘ για το 2027, χρονιά με έντονη πολιτική σημασία λόγω εκλογών. Εάν τελικά αποδεσμευθούν πόροι από αυτόν τον «κουμπαρά», αυτό θα επιβαρύνει τον δημοσιονομικό σχεδιασμό, περιορίζοντας τα διαθέσιμα περιθώρια του Προϋπολογισμού για το επόμενο έτος. Παράλληλα, θα οδηγήσει σε μικρότερο εύρος παρεμβάσεων και εξαγγελιών στη ΔΕΘ, καθώς μέρος των διαθέσιμων πόρων θα έχει ήδη διοχετευθεί σε έκτακτα μέτρα. Κατά συνέπεια, καθίσταται αναγκαίος ένας ιδιαίτερα προσεκτικός και στοχευμένος σχεδιασμός των παρεμβάσεων. Είναι ενδεικτικό ότι μόνο η παροχή fuel pass στους καταναλωτές, η οποία θα δοθεί με συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια, εκτιμάται ότι θα κοστίσει περίπου 200 εκατ. ευρώ.

Μέτρο προς μέτρο

Με την ακρίβεια να πλήττει τα εισοδήματα των νοικοκυριών και να αυξάνει δραματικά το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης έχουν επεξεργαστεί μια σειρά από μέτρα. Συγκεκριμένα:

1. Επαναφορά του fuel pass

Η κυβέρνηση προγραμματίζει την επαναφορά ενός επιδόματος καυσίμων που θα παρέχεται στους πολίτες για την κάλυψη μέρους του κόστους μετακίνησης. Το μέτρο αναμένεται να εφαρμοστεί με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ώστε να στηριχθούν κυρίως τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο από την αύξηση του κόστους καυσίμων. Το fuel pass εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 2022, κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Στους προηγούμενους κύκλους, δικαιούχοι ήταν φυσικά πρόσωπα με ετήσιο εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ενώ προβλέπονταν προσαυξήσεις για έγγαμους και οικογένειες με παιδιά. Επιπλέον, βασική προϋπόθεση για την ένταξη στο μέτρο ήταν η κατοχή οχήματος σε κυκλοφορία και η υποβολή φορολογικής δήλωσης. Το ύψος του επιδόματος για ένα ενδεχόμενο fuel pass 3 δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Στον πρώτο κύκλο του 2022, οι επιδοτήσεις κυμαίνονταν από 30 έως 50 ευρώ για ένα τρίμηνο, ενώ στα νησιά προβλεπόταν αυξημένη ενίσχυση. Στον δεύτερο κύκλο, τα ποσά αυξήθηκαν και έφτασαν έως και τα 100 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές.

2. Επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης

Το μέτρο αυτό είχε εφαρμοστεί και κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση, το 2022, όταν η τιμή του ντίζελ είχε εκτοξευθεί σε πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Τότε, το ύψος της ενίσχυσης είχε διαμορφωθεί στα 15 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σήμερα η μέση πανελλαδική τιμή του πετρελαίου κίνησης έχει φτάσει στα 1,916 ευρώ ανά λίτρο, οδεύοντας εκ νέου προς τα 2 ευρώ.

3. Πλαφόν στις τιμές των λιπασμάτων

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει σημαντικές αυξήσεις στις τιμές των λιπασμάτων. Η περιοχή αποτελεί βασικό προμηθευτή φυσικού αερίου και πρώτων υλών, απαραίτητων για την παραγωγή τους. Η διατάραξη των εξαγωγών και των θαλάσσιων οδών, όπως τα Στενά του Ορμούζ, αυξάνει το κόστος και περιορίζει την προσφορά. Ηδη καταγράφονται αυξήσεις έως και 40%. Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει σημαντικά τους αγρότες, περιορίζει τη χρήση λιπασμάτων και, τελικά, μετακυλίεται στις τιμές των τροφίμων, επιτείνοντας το ήδη βαρύ κλίμα στην αγορά. Εξετάζεται η επιβολή πλαφόν και στα περιθώρια κέρδους για τα λιπάσματα, έτσι ώστε να περιοριστούν οι ανατιμήσεις σε όλη την αλυσίδα, από το χωράφι έως τους πάγκους των λαϊκών αγορών. Εναλλακτικά μπορεί να υπάρξει επιδότηση λιπασμάτων προς τους αγρότες για την αντιμετώπιση της αύξησης των τιμών εξαιτίας της κρίσης, όπως έγινε και με τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς υπολογίστηκε βάσει τιμολογίων αγοράς του 2022 και κάλυψε μικρό ποσοστό του κόστους. Στόχος ήταν η στήριξη της παραγωγής.

4. Μέριμνα για τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια

Στόχος είναι να περιοριστούν οι ανατιμήσεις λόγω της αύξησης του κόστους των καυσίμων και της γενικότερης αστάθειας που προκαλεί η ένταση στη Μέση Ανατολή, ώστε να μην επιβαρυνθούν υπερβολικά οι επιβάτες, ιδίως ενόψει των εορταστικών αλλά και των θερινών μετακινήσεων. Η παρέμβαση αυτή θεωρείται κρίσιμη τόσο για τους ταξιδιώτες όσο και για τις τοπικές οικονομίες των νησιών, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη μετακίνηση προσώπων και αγαθών.

5. Συγκράτηση των τιμών μέσω market pass

Πληροφορίες αναφέρουν ότι σχεδιάζεται στήριξη προς τους καταναλωτές για τις δαπάνες για τρόφιμα μέσω της πιθανής παροχής ενός market pass. Αιχμή του προβληματισμού αποτελεί η φρενήρης αύξηση στην τιμή του μοσχαρίσιου κρέατος που έχει ξεπεράσει το 25% το τελευταίο έτος και συγκαταλέγεται πλέον στις μεγαλύτερες ανατιμήσεις στον κλάδο των τροφίμων. Στα σενάρια στήριξης των τιμών στο ράφι περιλαμβάνεται και η γνωστή επιταγή ακρίβειας.

6. Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης

Για πρώτη φορά εξετάζεται η προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στην αμόλυβδη βενζίνη, με στόχο η λιανική τιμή να υποχωρήσει κάτω από τα 2 ευρώ το λίτρο. Ωστόσο, με δεδομένο ότι τα καύσιμα αποτελούν βασική πηγή εσόδων για τα κρατικά ταμεία, προϋπόθεση για μια τέτοια μείωση είναι η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής. Στόχος της κυβέρνησης είναι η μείωση του ΕΦΚ στα καύσιμα να συνδυαστεί με ρήτρα ευελιξίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση, ώστε να μην επιβαρυνθούν οι δημοσιονομικοί στόχοι και τα ελλείμματα. Η ρήτρα αυτή θα επιτρέπει στις κυβερνήσεις να μειώνουν τους ΕΦΚ όταν οι διεθνείς τιμές βρίσκονται σε μεγάλη άνοδο, χωρίς το δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης να προσμετράται στο έλλειμμα ή στους στόχους των πλεονασμάτων.

Η Ελλάδα, με βάση την τιμή της αμόλυβδης πριν από τους φόρους, βρίσκεται στη 13η θέση μεταξύ των αγορών της Ε.Ε., ενώ μετά την επιβολή φόρων -ΕΦΚ και ΦΠΑ– ανεβαίνει στην τέταρτη ακριβότερη θέση. Ο ειδικός φόρος κατανάλωσης είναι φόρος κατ’ όγκο, δηλαδή υπολογίζεται ανά λίτρο και όχι ως ποσοστό επί της αξίας, γεγονός που σημαίνει ότι παραμένει σταθερός ανεξαρτήτως των διακυμάνσεων της διεθνούς τιμής του πετρελαίου. Για τη βενζίνη, ο φόρος ανέρχεται σε 70 λεπτά ανά λίτρο, ενώ για το πετρέλαιο κίνησης σε 41 λεπτά ανά λίτρο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο ΕΦΚ δεν αποτελεί τη μοναδική φορολογική επιβάρυνση. Στην τελική τιμή των καυσίμων επιβάλλεται και ΦΠΑ 24%, ο οποίος υπολογίζεται επί του συνόλου της τιμής, δηλαδή ακόμη και πάνω στον ίδιο τον ΕΦΚ.

Συνολικά, οι φόροι αντιστοιχούν στο 55% έως 65% της τελικής τιμής των καυσίμων στην αντλία, γεγονός που κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών με την υψηλότερη φορολογία καυσίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιβάρυνση αυτή δεν επηρεάζει μόνο το κόστος μετακίνησης των πολιτών, αλλά και το κόστος παραγωγής και μεταφοράς αγαθών, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διατήρηση των πληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία και στη συμπίεση του διαθέσιμου εισοδήματος των καταναλωτών.