Σημαντικές αυξήσεις μισθών, που σε πολλές περιπτώσεις ξεκινούν από το 15% και φτάνουν το 30%, αναμένεται να δουν έως το τέλος του πρώτου τριμήνου δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα, καθώς αλλάζει ριζικά ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Με την ψήφιση του νέου εργασιακού νόμου και την ενεργοποίηση των σχετικών διατάξεων ανοίγει ο δρόμος για την επέκταση 15 συμβάσεων που μέχρι σήμερα ίσχυαν μόνο για μέρος των επιχειρήσεων κάθε κλάδου, αφήνοντας εκτός αυξήσεων μεγάλο αριθμό μισθωτών.
Πρόκειται για 15 κλάδους με σημαντικό αριθμό εργαζομένων, των οποίων οι μισθολογικές απολαβές έχουν μεγάλες μισθολογικές αποκλίσεις από τον κατώτατο μισθό, όπως οι επιχειρήσεις πετρελαίου και υγραερίων, τα καλλυντικά, οι οικοδόμοι και οι κατασκευές, τα μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα, οι ιατρικοί επισκέπτες, οι ηλεκτρολόγοι ξενοδοχείων και καταστημάτων, η καπνοβιομηχανία, η ιδιωτική ασφάλιση, οι τράπεζες, η μεταλλουργία, οι αρχαιολόγοι, τα ναυτιλιακά και πρακτορειακά γραφεία, καθώς και τα γραφεία ταξιδιών και τουρισμού.
Μέχρι σήμερα, οι κλαδικές συμβάσεις που δεν έχουν επεκταθεί ίσχυαν μόνο για τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στις εργοδοτικές οργανώσεις που τις υπέγραφαν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα χιλιάδες εργαζόμενοι, παρότι απασχολούνταν στον ίδιο κλάδο και με ίδια ή παρόμοια καθήκοντα, να αμείβονται με τον κατώτατο μισθό επειδή ο εργοδότης τους δεν δεσμευόταν από τη σύμβαση. Ετσι, δημιουργείτο ένα μωσαϊκό αμοιβών μέσα στον ίδιο κλάδο, με μεγάλες ανισότητες και έντονη πίεση προς τα κάτω στους μισθούς.
Τι αλλάζει φέτος
Με το νέο πλαίσιο της Κοινωνικής Συμφωνίας, που νομοθετεί η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, θα επιχειρηθεί να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα. Με την προωθούμενη διάταξη μειώνεται από το 50% στο 40% το απαιτούμενο ποσοστό κάλυψης εργαζομένων που χρειάζεται για να κηρυχθεί μια κλαδική σύμβαση γενικώς υποχρεωτική. Η μείωση αυτή, αν και αριθμητικά φαίνεται μικρή, θεωρείται κρίσιμη, καθώς διευκολύνει σε μεγάλο βαθμό την ενεργοποίηση της διαδικασίας επέκτασης.
Στην πράξη, περισσότερες συμβάσεις θα μπορούν να επεκτείνονται στο σύνολο του κλάδου, καθιστώντας υποχρεωτικούς τους μισθολογικούς και τους θεσμικούς όρους για όλους τους εργοδότες.
Για τους εργαζομένους που σήμερα αμείβονται με τον κατώτατο μισθό των 880 ευρώ, η αλλαγή αυτή μεταφράζεται σε άμεσο όφελος. Μετά την επέκταση της σύμβασής τους, θα πρέπει να λαμβάνουν τους κλαδικούς μισθούς, οι οποίοι είναι σταθερά υψηλότεροι και διαμορφώνονται με βάση την ειδικότητα, την προϋπηρεσία και συχνά συνοδεύονται από πρόσθετα επιδόματα. Σε πολλές περιπτώσεις, η διαφορά δεν περιορίζεται σε λίγες δεκάδες ευρώ, αλλά φτάνει τα 200 ή και τα 300 ευρώ τον μήνα.
Ωφελημένοι
Ενδεικτικά, μετά την επέκταση των συμβάσεων, οι ελάχιστοι μισθοί σε κλάδους όπως το μέταλλο κινούνται από περίπου 980 ευρώ έως και πάνω από 1.280 ευρώ, ενώ συνοδεύονται και από υποχρεωτικά επιδόματα ειδικών συνθηκών, επίβλεψης και εξειδίκευσης.
- Κλάδος μετάλλου: Οι κατώτατοι κλαδικοί μισθοί κινούνται από περίπου 980 ευρώ έως και πάνω από 1.280 ευρώ. Για ειδικευμένους εργατοτεχνίτες χωρίς προϋπηρεσία, ο μισθός διαμορφώνεται από 973 έως 987 ευρώ, δηλαδή αύξηση περίπου 12% ή 93 ευρώ τον μήνα σε σχέση με τον κατώτατο μισθό των 880 ευρώ. Επιπλέον, καθίστανται υποχρεωτικά επιδόματα, όπως επίδομα επίβλεψης 70 ευρώ μηνιαίως και επίδομα ειδικών συνθηκών 10%-20%.
- Γραφεία ταξιδιών και τουρισμού: Οι κλαδικοί μισθοί για το 2026 διαμορφώνονται από 968 ευρώ για προϋπηρεσία έως δύο έτη έως 1.785 ευρώ για προϋπηρεσία 39-40 έτη. Για εργαζομένους που σήμερα αμείβονται με τον κατώτατο μισθό, η αύξηση ξεκινά από 10% ή 88 ευρώ τον μήνα.
- Ναυτιλιακά πρακτορεία και ναυτιλιακές επιχειρήσεις: Οι ελάχιστοι μισθοί κυμαίνονται από 1.156 ευρώ έως και 2.638 ευρώ, ανάλογα με το μισθολογικό κλιμάκιο. Για εργαζομένους που σήμερα λαμβάνουν 880 ευρώ, η αύξηση φτάνει περίπου το 31% ή 276 ευρώ τον μήνα.
- Ασφαλιστικές εταιρείες: Οι ελάχιστοι μισθοί διαμορφώνονται από 1.097 έως 1.495 ευρώ σε 14 μισθολογικά κλιμάκια ανάλογα με την προϋπηρεσία. Για όσους αμείβονται σήμερα με τον κατώτατο μισθό, η αύξηση αγγίζει το 25% ή 217 ευρώ τον μήνα.
Οι αυξήσεις δεν προκύπτουν μόνο από τον βασικό μισθό, αλλά και από την επιστροφή επιδομάτων και παροχών που για χρόνια είχαν παγώσει. Αναλυτικότερα οι συμβάσεις περιλαμβάνουν:
- Ειδικά κλαδικά επιδόματα, όπως εκείνα που αφορούν κομμωτές, ιχθυολόγους και άλλες επαγγελματικές κατηγορίες.
- Πρόσθετες ημέρες άδειας.
- Ειδικές ρυθμίσεις για το ωράριο και τη μορφή απασχόλησης, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε κλάδου.
- Λοιπές κοινωνικές παροχές, όπως επιδόματα βρεφονηπιακών σταθμών, κατασκηνώσεων και σπουδών για τα τέκνα.
- Επίδομα γάμου, το οποίο για την πλειονότητα των εργαζομένων στη χώρα δεν καταβάλλεται.
Υπενθυμίζεται ότι σήμερα οι μοναδικές αποδοχές που διατηρούνται ήταν ο βασικός μισθός, το επίδομα ωρίμανσης -ως σταθερό στοιχείο- και το επίδομα σπουδών (πτυχίου).
Πότε ξεκινούν
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις θα έχει το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας, το οποίο θα εξετάσει εκ νέου τα αιτήματα επέκτασης με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο. Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει ότι οι σχετικές διατάξεις θα ψηφιστούν τέλη Φεβρουαρίου, όπως έχει προαναγγείλει η Ν. Κεραμέως. Στη συνέχεια, τα σωματεία των εργαζομένων θα μπορούν να επανυποβάλουν αιτήματα για επέκταση των συμβάσεων, τα οποία πλέον θα κρίνονται με σαφώς ευνοϊκότερους όρους.
Παράλληλα, ένα ακόμη «κλειδί» για γενικευμένες αυξήσεις μισθών είναι η δυνατότητα αυτόματης επέκτασης όταν μια κλαδική σύμβαση συνυπογράφεται και από τριτοβάθμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, οι όροι της σύμβασης ισχύουν υποχρεωτικά για όλους τους εργαζομένους του κλάδου, χωρίς να απαιτείται καμία πρόσθετη διαδικασία ή έλεγχος αντιπροσωπευτικότητας. Ακόμη και για τις συμβάσεις που βρίσκονται ήδη σε ισχύ, η συνυπογραφή από τριτοβάθμια όργανα μπορεί να οδηγήσει σε άμεση επέκταση. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επαναφορά της πλήρους και καθολικής μετενέργειας των συλλογικών συμβάσεων, δηλαδή της συνέχισης ισχύος όλων των όρων τους μετά τη λήξη τους, μέχρι να υπογραφεί νέα σύμβαση.
Με το νέο πλαίσιο, όλοι οι μισθολογικοί και θεσμικοί όροι θα συνεχίζουν να ισχύουν, ενισχύοντας τη σταθερότητα των εισοδημάτων και τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων. Ιδίως σε κλάδους όπως ο τουρισμός, όπου παρατηρούνταν έντονες στρεβλώσεις, η αλλαγή αυτή θεωρείται κομβική.
Ακόμη, για την αποσυμφόρηση και επιτάχυνση των διαδικασιών το σχέδιο νόμου εισάγει αλλαγές στον τρόπο επίλυσης των συλλογικών διαφορών και στον έλεγχο της αντιπροσωπευτικότητας των οργανώσεων. Προβλέπεται η ταχύτερη εξέταση των διαφορών μέσω τριμελούς επιτροπής στον ΟΜΕΔ, με αυστηρό έλεγχο των προϋποθέσεων μονομερούς προσφυγής, ενώ καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας, ώστε οι αποφάσεις να λαμβάνονται σε συντομότερο χρόνο, χωρίς να θίγεται το δικαίωμα δικαστικής προσβολής. Παράλληλα, δημιουργούνται λειτουργικά Μητρώα Συνδικαλιστικών και Εργοδοτικών Οργανώσεων (ΓΕΜΗΣΟΕ και ΓΕΜΗΟΕ), τα οποία θα επιτρέπουν τον ακριβή προσδιορισμό του ποσοστού κάλυψης κάθε συλλογικής σύμβασης, στοιχείο κρίσιμο για την ενεργοποίηση της επεκτασιμότητας.
Ο στόχος που τίθεται από κυβερνητικής και συνδικαλιστικής πλευράς είναι οι συλλογικές συμβάσεις να λειτουργήσουν ξανά ως βασικός μηχανισμός ανόδου των αποδοχών, ώστε ο μέσος μισθός να προσεγγίσει και να ξεπεράσει το όριο των 1.500 ευρώ έως το 2027.
Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, στη «δεξαμενή» των κλάδων που θα εξεταστούν πρώτοι για επέκταση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων βρίσκονται οι εργαζόμενοι στους εξής 15 τομείς:
- Επιχειρήσεις πετρελαίου και υγραερίων (σύμβαση 27/7/2023, λήξη 31/3/2026).
- Επιχειρήσεις καλλυντικών – σύμβουλοι ομορφιάς/αισθητικοί (29/7/2024).
- Οικοδόμοι και εργατοτεχνίτες συναφών επαγγελμάτων (26/2/2025).
- Μη κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα – ενοικιαζόμενα δωμάτια (25/2/2025).
- Ιατρικοί επισκέπτες (1/4/2025).
- Ηλεκτρολόγοι ξενοδοχείων (13/5/2025).
- Ηλεκτρολόγοι ηλεκτρολογικών καταστημάτων (1/4/2025).
- Καπνοβιομηχανία (12/6/2025).
- Ιδιωτική ασφάλιση (8/7/2025).
- Τράπεζες (σύμβαση ΟΤΟΕ, 15/5/2025).
- Παραγωγή και επεξεργασία μετάλλων (19/6/2025).
- Αρχαιολόγοι – μέλη του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων (10/4/2025).
- Πρακτορειακές επιχειρήσεις – μέλη της Διεθνούς Ναυτικής Ενωσης (17/7/2025).
- Ναυτιλιακά πρακτορεία και ναυτιλιακές επιχειρήσεις (17/9/2025).
- Γραφεία ταξιδιών και τουρισμού (23/9/2025).
