Στη Βουλή κατατέθηκε το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου με τίτλο «Εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και λοιπές διατάξεις», σηματοδοτώντας την έναρξη εφαρμογής στην Ελλάδα του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης μεταναστευτικών ροών και ασύλου.
Το νομοσχέδιο ενσωματώνει βασικές προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη κοινή μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της μεταναστευτικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια.
Κεντρικός στόχος του νέου πλαισίου είναι η αυστηρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκήςς Ένωσης, η επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία ή νόμιμη παραμονή.
Η φιλοσοφία της νέας πολιτικής βασίζεται κυρίως στην ταχύτερη διαχείριση των αφίξεων, στη μείωση των μεγάλων καθυστερήσεων στην εξέταση αιτημάτων και στον περιορισμό των περιπτώσεων παρατεταμένης παραμονής ατόμων που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ασύλου.
Υποχρεωτικό screening για όλους τους παράτυπα εισερχόμενους
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που εισάγει το νομοσχέδιο είναι η καθιέρωση υποχρεωτικής διαδικασίας προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για όλους τους παράτυπα εισερχόμενους υπηκόους τρίτων χωρών.
Η διαδικασία αυτή θα πραγματοποιείται πριν από την έναρξη της διαδικασίας ασύλου και θα περιλαμβάνει πλήρη εξακρίβωση στοιχείων ταυτότητας, λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και βιομετρικών δεδομένων, ελέγχους ασφαλείας αλλά και βασικούς υγειονομικούς ελέγχους.
Στόχος του νέου μηχανισμού είναι η ενίσχυση της δυνατότητας ταυτοποίησης και παρακολούθησης των μεταναστευτικών ροών, αλλά και η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος άμεσης καταγραφής για όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κρίσιμο στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που είχαν αναδειχθεί τα προηγούμενα χρόνια, όπως οι καθυστερήσεις στην καταγραφή αφίξεων και η δυσκολία αποτελεσματικής διαχείρισης των διαδικασιών επιστροφής.
Ταχύτερες διαδικασίες ασύλου με αυστηρά χρονοδιαγράμματα
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελεί και η επιτάχυνση της εξέτασης αιτήσεων ασύλου, ιδιαίτερα για όσες υποβάλλονται στα εξωτερικά σύνορα.
Το σχέδιο νόμου προβλέπει διαδικασίες με αυστηρά χρονοδιαγράμματα, ώστε σε αρκετές περιπτώσεις η ολοκλήρωση της διαδικασίας ασύλου και επιστροφής να μπορεί να πραγματοποιείται μέσα σε περίπου δώδεκα εβδομάδες.
Η αλλαγή αυτή έρχεται να αντιμετωπίσει ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου: τις μεγάλες καθυστερήσεις που συχνά οδηγούσαν σε πολυετή εκκρεμότητα υποθέσεων και σε αυξημένη πίεση στις δομές φιλοξενίας.
Παράλληλα, στόχος του νέου συστήματος είναι ο ταχύτερος διαχωρισμός όσων δικαιούνται διεθνή προστασία από εκείνους των οποίων τα αιτήματα απορρίπτονται ως αβάσιμα ή απαράδεκτα.
Αυστηρότερο πλαίσιο επιστροφών και ελεγχόμενες δομές
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο κομμάτι των επιστροφών, το οποίο αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, όσοι δεν λαμβάνουν διεθνή προστασία θα οδηγούνται άμεσα σε διαδικασία επιστροφής, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι μηχανισμοί ελέγχου και επιτήρησης μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης δυνατότητα παραμονής σε κλειστές ή ελεγχόμενες δομές στα σύνορα, με στόχο να αποφεύγεται η ανεξέλεγκτη μετακίνηση ατόμων που βρίσκονται σε καθεστώς επιστροφής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη αξιοποίησης κέντρων επιστροφών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις επιστροφές μεταναστών.
Η λογική πίσω από αυτή την κατεύθυνση είναι ότι όσοι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία δεν θα μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον στην ευρωπαϊκή επικράτεια λόγω διοικητικών ή νομικών καθυστερήσεων.
Αναβάθμιση Eurodac και ενίσχυση της Frontex
Το νέο σχέδιο νόμου προβλέπει ακόμη στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς και ειδικότερα με τη Frontex, ενισχύοντας τον συντονισμό στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και στη διαχείριση επιστροφών.
Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συστήματα καταγραφής και ταυτοποίησης μέσω του νέου Eurodac, του ευρωπαϊκού συστήματος βιομετρικής καταγραφής αιτούντων άσυλο και παράτυπων μεταναστών.
Η νέα μορφή του Eurodac προβλέπει ευρύτερη συλλογή βιομετρικών στοιχείων και αυξημένη διαλειτουργικότητα μεταξύ των κρατών-μελών, με στόχο την ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και τον αποτελεσματικότερο έλεγχο δευτερογενών μετακινήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για το μεταναστευτικό
Η κατάθεση του νομοσχεδίου πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα πολιτικά ζητήματα για την Ευρώπη.
Οι αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις των τελευταίων ετών, οι δυσκολίες εφαρμογής επιστροφών αλλά και οι μεγάλες καθυστερήσεις στις διαδικασίες ασύλου έχουν οδηγήσει πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στην υιοθέτηση αυστηρότερων πολιτικών διαχείρισης.
Για την Ελλάδα, που αποτελεί βασική πύλη εισόδου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, το νέο πλαίσιο θεωρείται κομβικής σημασίας τόσο για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών όσο και για την εναρμόνιση της χώρας με τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική.
Το κατά πόσο οι νέες ρυθμίσεις θα επιταχύνουν ουσιαστικά τις διαδικασίες και θα περιορίσουν τις χρόνιες δυσλειτουργίες του συστήματος ασύλου και επιστροφών, θα φανεί σταδιακά μέσα από την εφαρμογή τους τους επόμενους μήνες.
