Η Αθήνα έγινε το επίκεντρο μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για την ασφάλεια των κρίσιμων επικοινωνιών: το SEEWQCI, ένας «Κβαντικός Διάδρομος Επικοινωνιών», εμβληματικό έργο που ενώνει τη Νοτιοανατολική και τη Δυτική Ευρώπη για ασφαλείς κβαντικές ψηφιακές επικοινωνίες.
Το SEEWQCI θα διασυνδέσει τις εθνικές υποδομές κβαντικών επικοινωνιών Ελλάδας, Κύπρου, Βουλγαρίας και Ολλανδίας, αξιοποιώντας οπτικές ίνες και δορυφορικούς επίγειους σταθμούς, με στόχο τη δημιουργία διασυνοριακού διαδρόμου για την ασφαλή ανταλλαγή ευαίσθητων δεδομένων και την ενίσχυση της ψηφιακής κυριαρχίας της Ευρώπης.
Το SEEWQCI (South-East Europe to Western Europe Quantum Communication Infrastructure) παρουσιάστηκε επισήμως στην εναρκτήρια συνάντηση που φιλοξενήθηκε στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σηματοδοτώντας την είσοδο της δεύτερης φάσης υλοποίησης του EuroQCI στην πράξη.
Με συνολικό προϋπολογισμό 17,8 εκατ. ευρώ και συγχρηματοδότηση 50% από το πρόγραμμα Connecting Europe Facility, το έργο φέρνει τα δύο τεχνολογικά επίπεδα —επίγεια δίκτυα οπτικών ινών και δορυφορικές συνδέσεις— κάτω από έναν κοινό λειτουργικό και θεσμικό σκελετό.
Συντονιστής είναι η ΕΔΥΤΕ (GRNET), με τη θεσμική στήριξη της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, θέση που αναδεικνύει την τεχνική ωριμότητα και τον κεντρικό ρόλο της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό δίκτυο κβαντικών επικοινωνιών.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν 15 εταίροι και 7 υποστηρικτικοί φορείς από τις συμμετέχουσες χώρες, ενώ μεταξύ των παρευρισκομένων ήταν εκπρόσωποι πέντε υπουργείων, πέντε εθνικών αρχών ασφάλειας, τεσσάρων Security Operations Centers, εννέα ερευνητικών οργανισμών και τριών βιομηχανικών εταιρειών.
Οι ομιλίες επικεντρώθηκαν στην ανάγκη για διαλειτουργικότητα, επιχειρησιακή αξιοπιστία και πολιτική συνοχή προκειμένου οι τεχνολογικές δυνατότητες να μετατραπούν σε πραγματικές υπηρεσίες για δημόσιο και ιδιωτικό τομέα.
Ο ευρωπαϊκός δορυφόρος EAGLE-1 και οι οπτικοί επίγειοι σταθμοί που θα εγκατασταθούν σε Ελλάδα, Κύπρο και Ολλανδία αναμένεται να ενισχύσουν τον διαστημικό πυλώνα του EuroQCI, επιτρέποντας ασφαλείς συνδέσεις ακόμα και σε θαλάσσιες ή νησιωτικές περιοχές όπου οι επίγειες υποδομές είναι πιο περιορισμένες.
Η τεχνική βάση του έργου στηρίζεται κυρίως στην κβαντική διαμοίραση κλειδιών (QKD), μια μέθοδο κρυπτογράφησης που υπόσχεται προστασία έναντι μελλοντικών κβαντικών υπολογιστών και αντιμετωπίζει το φαινόμενο “harvest now, decrypt later” —την πρακτική δηλαδή κατά την οποία επιτιθέμενοι συλλέγουν σήμερα κρυπτογραφημένα δεδομένα για να τα αποκρυπτογραφήσουν στο μέλλον.
Το SEEWQCI προβλέπει την υλοποίηση περισσότερων από 29 σενάρια χρήσης σε πάνω από 35 κόμβους, καλύπτοντας εφαρμογές από κυβερνητικές επικοινωνίες και διπλωματία έως υποδομές υγείας, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και βιομηχανικά δίκτυα.
Η διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικών τεχνολογικών πλατφορμών, προμηθευτών και εθνικών προδιαγραφών είναι κεντρική απαίτηση ώστε οι υπηρεσίες να λειτουργήσουν απρόσκοπτα μεταξύ των εταίρων και εντός του ευρύτερου οικοσυστήματος EuroQCI.
Παρά τις δυνατότητες, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Η τεχνική ενοποίηση συστημάτων που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ωριμότητας, η μακρόχρονη διαχείριση των κβαντικών κλειδιών, η ανάγκη για κοινά πρωτόκολλα και πρότυπα, καθώς και ρυθμιστικά ζητήματα για τη διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων απαιτούν στενό συντονισμό.
Επιπλέον, η κλιμάκωση των πιλοτικών σε παραγωγικά συστήματα σημαίνει πρόσθετες επενδύσεις σε υποδομές, εκπαίδευση προσωπικού και λειτουργική υποστήριξη.
Οι εκπρόσωποι των υπηρεσιών ασφάλειας που πήραν το λόγο στην εκδήλωση επισήμαναν ότι η τεχνολογία πρέπει να συνοδευτεί από σαφείς νομικές και επιχειρησιακές διαδικασίες ώστε να μην εκθέτει νέες ευπάθειες.
Η συμμετοχή στο kick-off 13 από τα 19 έργα του EuroQCI CEF υπογραμμίζει την προσπάθεια για ευρωπαϊκή συνοχή και κοινούς κανόνες. Η πρακτική διασύνδεση αυτών των έργων θα καθορίσει κατά πόσον το EuroQCI θα καταφέρει να λειτουργήσει ως ενιαίο, αξιόπιστο οικοσύστημα ή θα παραμείνει σε μεγάλο βαθμό μια συλλογή εθνικών νημάτων.
Για χώρες όπως η Κύπρος, η σύνδεση με το SEEWQCI διασπά την γεωγραφική απομόνωση και εντάσσει την νησιωτική υποδομή σε ευρύτερα δίκτυα ασφάλειας, ενώ για την Ελλάδα η ανάληψη συντονιστικού ρόλου ενισχύει τη θέση της ως κόμβου μεταξύ Νοτιοανατολικής και Δυτικής Ευρώπης.
Το SEEWQCI λειτουργεί επίσης ως κόμβος έρευνας και καινοτομίας: η συμμετοχή πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και βιομηχανικών εταίρων δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μεταφορά τεχνογνωσίας, ανάπτυξη εφαρμογών και δημιουργία δεξιοτήτων που θα στηρίξουν την ευρύτερη ανάπτυξη της κβαντικής οικονομίας.
Ωστόσο, η επιτυχία θα κριθεί στην πράξη: στην ικανότητα των εταίρων να μετατρέψουν τα τεχνικά πειράματα σε καθημερινές, αξιόπιστες υπηρεσίες που προσφέρουν πραγματικό όφελος σε πολίτες, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες.
Καθώς το έργο προχωρά, το στοίχημα για την Ελλάδα και τους εταίρους είναι να διατηρήσουν υψηλό επίπεδο τεχνικού και πολιτικού συντονισμού, να εναρμονίσουν πρότυπα και διαδικασίες και να επενδύσουν στην υποστήριξη και κλιμάκωση των υποδομών.
Μόνο έτσι το SEEWQCI θα μπορέσει να ανταποκριθεί στον στόχο του: όχι απλώς τη δημιουργία ενός δικτύου, αλλά την εγκαθίδρυση μιας αξιόπιστης ευρωπαϊκής υποδομής κβαντικά ασφαλών επικοινωνιών που θα θωρακίσει κρίσιμες πληροφορίες και θα ενισχύσει την ψηφιακή αυτονομία της Ευρώπης.
Ο Υφυπουργός Εξωτερικών, Χάρης Θεοχάρης, ανέφερε ότι η Κβαντική Επικοινωνία αποτελεί στρατηγικό εργαλείο για την ασφαλή διπλωματία και την ανθεκτική διακυβέρνηση, καθώς οι διπλωματικές ανταλλαγές και οι κρίσιμες κυβερνητικές επικοινωνίες απαιτούν το ύψιστο επίπεδο προστασίας.
Τόνισε ότι η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου, Βουλγαρίας και Ολλανδίας αποδεικνύει πως οι κβαντικά ασφαλείς υποδομές αποτελούν συλλογική ευρωπαϊκή ανάγκη και όχι εθνική επιλογή.
Ο Γενικός Γραμματέας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Κωνσταντίνος Καράντζαλος, τόνισε ότι πέρα από το SEEWQCI, εξελίσσονται παράλληλα σημαντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως τα BeneluxQCI, SBIQCI, BAT-QCI, PIONIER-Q-SAT, QUAPITAL, QRUSOE, CEQCI και TransEuroOGS, με τη συμμετοχή άνω των 15 κρατών-μελών.
Υπογράμμισε ότι η συνεχής επένδυση στις κβαντικές τεχνολογίες, και ιδιαίτερα στις τηλεπικοινωνίες, είναι κρίσιμη για τη θωράκιση του ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης.
Ο Δρ. Ηλίας Παπασταματίου, Senior Project Manager της ΕΔΥΤΕ και Συντονιστής του SEEWQCI, χαρακτήρισε την έναρξη του έργου σημαντικό ορόσημο για την Ελλάδα, καθώς το HellasQCI εισέρχεται στη δεύτερη φάση του EuroQCI. Ευχαρίστησε την πολιτική ηγεσία και τους εταίρους, τονίζοντας ότι η συλλογική δέσμευση αποτελεί τη βάση για μια πλήρως λειτουργική και ασφαλή Ευρωπαϊκή Υποδομή Κβαντικών Επικοινωνιών (EuroQCI).
