Τόνοι βροχής «έλουσαν» τον φετινό χειμώνα την Ελλάδα και άλλες περιοχές της Νότιας Ευρώπης με την ανάλυση των διαθέσιμων καιρικών δεδομένων να κάνουν λόγο για «αλλεπάλληλα επεισόδια βροχής που είχαν σοβαρές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις», σύμφωνα με το meteo, με τις έρευνες να ανακαλύπτουν τον λόγο που επηρεάστηκε τόσο πολύ και η χώρα μας.
Η προκαταρκτική ανάλυση των δεδομένων του καιρού δείχνει ότι στα τέλη του φθινοπώρου 2025 και κατά τη διάρκεια του χειμώνα (Δεκέμβριος 2025-Φεβρουάριος 2026) σημαντικά ύψη βροχής καταγράφηκαν σε τμήματα της Νότιας και Δυτικής Ευρώπης.
Από τις αρχές Νοεμβρίου 2025 έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2026 καταγράφηκαν 18 επεισόδια κακοκαιρίας στη χώρα. Σε τέσσερα από αυτά σημειώθηκαν πέντε θάνατοι (τρεις σε πλημμυρικά φαινόμενα, με χείμαρρους που παρέσυραν τα θύματα, και δύο σε συνθήκες ισχυρών ανέμων και θαλάσσιας αναταραχής).
Παρατηρήθηκαν σοβαρές πλημμύρες με κατολισθήσεις, δρόμοι που κατέρρευσαν, πρανή που υποχώρησαν, σπίτια στο χείλος του κενού και οικισμοί που αποκλείστηκαν από φερτά υλικά.
Διαδοχικά βαρομετρικά χαμηλά και ο ρόλος του αεροχειμάρρου
Σύμφωνα με το meteo, οι παρατεταμένες αυτές βροχοπτώσεις δεν ήταν απλώς «κακή τύχη». Η εξήγηση, για αυτόν τον βροχερό τύπο καιρού εντοπίζεται πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα και πιο συγκεκριμένα στη θέση και την ένταση του αεροχειμάρρου. Υπενθυμίζουμε ότι ο αεροχείμαρρος είναι ένα ισχυρό ρεύμα αέρα σε ύψος περίπου 10-11 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης, με κίνηση από τα δυτικά προς τα ανατολικά.
Ο αεροχείμαρρος εντοπίζεται σε περιοχές όπου υπάρχει έντονη διάφορά θερμοκρασίας μεταξύ δύο αέριων μαζών (οριζόντια θερμοβαθμίδα), ενώ η κίνηση του αεροχειμάρρου καθορίζει τη δημιουργία και την κίνηση των βαρομετρικών συστημάτων. Ειδικότερα, το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιανουαρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου του 2026 χαρακτηρίστηκε από ένα πολύ ενεργό (ισχυρότερο του κανονικού) και ζωνικό (με προσανατολισμό από δύση προς ανατολή) αεροχείμαρρο που «παγιδεύτηκε» σε πολύ νότια γεωγραφικά πλάτη (ασυνήθιστα νότια σε σχέση με την μέση κλιματολογική του θέση – Εικόνα 1).
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, διαδοχικά βαρομετρικά χαμηλά να ακολουθούν παρόμοιες τροχιές/διαδρομές από τα νοτιότερα τμήματα του Βορείου Ατλαντικού προς την Νότια και Δυτική Ευρώπη φτάνοντας έως τη χώρα μας. Αυτή η κίνηση των διαδοχικών βαρομετρικών χαμηλών είχε ως αποτέλεσμα να μεταφέρονται σημαντικά ποσά υγρασίας ακόμα και από την Καραϊβική θάλασσα και τον Ατλαντικό προς τη Νότια και Δυτική Ευρώπη, προκαλώντας διαδοχικές και σημαντικές βροχοπτώσεις στις ίδιες περιοχές με χαρακτηριστική εμμονή.
Εικόνα 1: Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία την περίοδο 20/01-20/02 του 2026. Με μαύρες γραμμές αποτυπώνεται η κληματολογική μέση (αναμενόμενη) θέση και ένταση του αεροχειμάρρου για την ίδια περίοδο του έτους (20/01-20/02) με περίοδο αναφοράς τα έτη 1991-2020. Με κόκκινες και μπλέ αποχρώσεις αποτυπώνονται οι θετικές (πιο ισχυροί του κανονικού δυτικοί άνεμοι) και αρνητικές (λιγότερο ισχυροί του κανονικού δυτικοί άνεμοι) αποκλίσεις από την κλιματολογική μέση τιμή στην ένταση του ανέμου αντίστοιχα για το 2026.
Η ασυνήθιστη νότια θέση του αεροχειμάρρου
Όπως διακρίνεται και στην Εικόνα 1, η κλιματολογική μέση (αναμενόμενη) θέση του αεροχειμάρρου εκτείνεται από τις ανατολικές ακτές της Β. Αμερικής προς τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό και τη Σκανδιναβία. Ωστόσο, το χρονικό διάστημα από τις 20 Ιανουαρίου έως τις 20 Φεβρουαρίου του 2026 ο αεροχείμαρρος ήταν εξασθενημένος στα βορειότερα τμήματα του Β. Ατλαντικού (μπλε αποχρώσεις στην Εικόνα 1) και πιο ισχυρός στα νότια τμήματα αυτού (κόκκινες αποχρώσεις στην Εικόνα 1) ενώ εκτεινόταν έως και την Ανατολική Μεσόγειο.
Πού μπορεί να οφείλεται η εμμονή στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία;
Προκαταρκτική ανάλυση δείχνει ότι σημαντικό ρόλο στην πολύ νότια θέση και εμμονή του αεροχειμάρρου είναι πιθανό να έπαιξε ο ταυτόχρονος ατμοσφαιρικός εμποδισμός (πεδία υψηλών πιέσεων) πάνω από τα Βραχώδη Όρη (δυτικά τμήματα της Βόρειας Αμερικής) και τα βορειότερα τμήματα του Βορείου Ατλαντικού και τη Γροιλανδία. Αυτό το μοτίβο ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας διαμόρφωσε ένα ανατροφοδοτούμενο περιβάλλον (π.χ., συνεχόμενες ψυχρές εισβολές στα ανατολικά και νότια τμήματα της Β. Αμερικής – έως τον Κόλπο του Μεξικού) που διατήρησε την ένταση και θέση του αεροχειμάρρου σε πολύ χαμηλά γεωγραφικά πλάτη.
Πιθανός ρόλος της κλιματικής αλλαγής;
Η συνοπτική ατμοσφαιρική κυκλοφορία (καιρικό μοτίβο – θέση και ένταση αεροχειμάρρου, ατμοσφαιρικοί εμποδισμοί) είναι ζήτημα ατμοσφαιρικής δυναμικής και φυσικής μεταβλητότητας. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι η εμμονή των καιρικών μοτίβων και η φυσική τους επηρεάζεται από ένα θερμότερο πλανήτη.
Αν και στο συγκεκριμένο σημαντικό επεισόδιο θα απαιτηθούν ενδελεχείς μελέτες για το τι πραγματικά «καθοδήγησε» την εμμονή του καιρικού μοτίβου αλλά και την ένταση των επιπτώσεων του (βροχοπτώσεις), ενδεικτικά αναφέρουμε ότι όταν η ατμόσφαιρα είναι θερμότερη, μπορεί να συγκρατεί περισσότερους υδρατμούς, άρα όταν οι συνθήκες ευνοούν βροχοπτώσεις, υπάρχει περισσότερο «καύσιμο» για μεγαλύτερα ύψη βροχής.
Οι έντονες βροχές ήρθαν εξαιτίας ενός «ασυνήθιστα εκτοπισμένου νότια και ζωνικού αεροχείμαρρου»
Το παρατεταμένο βροχερό καιρικό μοτίβο στη Νότια και Δυτική Ευρώπη τον χειμώνα του 2026 και κυρίως το χρονικό διάστημα από τις 20/01 έως 20/02 εξηγείται κυρίως από έναν ασυνήθιστα εκτοπισμένο νότια και ζωνικό αεροχείμαρρο που λειτούργησε σαν «οδηγός» διαδοχικών βαρομετρικών χαμηλών από τον Ατλαντικό προς τη Νότια και Δυτική Ευρώπη (έως και την Αν. Μεσόγειο), ενώ ταυτόχρονα ο ατμοσφαιρικός εμποδισμός στα δυτικά τμήματα της Β. Αμερικής και στα βορειότερα τμήματα του Β. Ατλαντικού οδήγησαν σε ένα καιρικό μοτίβο που ενέτεινε τις επιπτώσεις λόγω των διαδοχικών σημαντικών βροχοπτώσεων.
Στην Εικόνα 2 δίνεται η αθροιστική βροχή στη χώρα από τις αρχές του έτους μέχρι και τις 26 Φεβρουαρίου 2026.
