Θερμά καλοκαίρια, λίγες βροχές και ελάχιστα χιόνια, χαρακτηρίζουν το κλιματικό αποτύπωμα της χώρα μας, το 2025. Τα νέα στοιχεία του «Climatebook.gr» δημιουργούν μεγαλύτερο προβληματισμό, δείχνοντας πως «κάθε πέρυσι και καλύτερα» σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Ο Κώστας Λαγουβάρδος τονίζει πως το 2025 ήταν το δεύτερο πιο θερμό έτος για την Ελλάδα, τα τελευταία 30 χρόνια, με μέση ετήσια τιμή της θερμοκρασίας στους 15.3 βαθμούς Κελσίου. Την ίδια στιγμή η μέση μέγιστη θερμοκρασία σε όλες τις περιοχές ήταν υψηλότερη σε σύγκριση με την περίοδο 1991-2020. Η κλιματική κρίση δείχνει τα «δόντια» της στην Ελλάδα, μιας και τα 6 από τα 7 θερμόμετρα έτη στην χώρα μας, καταγράφονται τα τελευταία 7 χρόνια.
«Το 2024 παραμένει το πιο θερμό έτος μακράν που είχαμε ποτέ, ωστόσο το 2025 ήταν επίσης το δεύτερο πιο θερμό έτος. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται το καλοκαίρι όπου οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν πάρα πολύ. Το 72% των ημερών του έτους 2025 καταγράφουν θερμοκρασίες πάνω από τα κανονικά επίπεδα. Ο Μάρτιος είχε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ενώ πολύ υψηλές θερμοκρασίες σημειώθηκαν και τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Στον αντίποδα ο Οκτώβριος ήταν κρύος, ενώ πολύ θερμός και υγρός ο Νοέμβρης. Η τάση δείχνει ξεκάθαρα ότι σημειώνεται άνοδος της θερμοκρασίας. Σημαντικό στοιχείο όμως εδώ είναι ότι δεν θερμαίνονται όλες οι περιοχές με τον ίδιο ρυθμό. Οι περιοχές μακριά από τη θάλασσα, για παράδειγμα στη Δυτική Μακεδονία, η Καστοριά, η Φλώρινα, τα Γρεβενά, έχουν μεγαλύτερη και ταχύτερη αύξηση σε σχέση με άλλες περιοχές», σημείωσε ο Κώστας Λαγουβάρδος.
Το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος παγκοσμίως με τη μέση θερμοκρασία να ξεπερνάει κατά +1,47 βαθμούς τη μέση τιμή της προβιομηχανικής περιόδου (1850-1900).
Όσον αφορά τις βροχές, το ύψος βροχής το 2025 ήταν κοντά στη μέση τιμή των τελευταίων 30 χρόνων (15ο στην κατάταξη). Ωστόσο αυτό δεν ισχύει για όλες τις περιοχές της Ελλάδας, καθώς στα ανατολικά και νότια της χώρας το 2025 ήταν από τα πολύ ξηρά έτη των τελευταίων 30 χρόνων. Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν λιγότερες βροχές σχετικά με την κλιματική τιμή ήταν η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, πολλά τμήματα της ανατολικής ηπειρωτικής χώρας, τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη, καθώς και περιοχές της δυτικής Στερεάς Ελλάδας, όπως η περιοχή του Μόρνου. Οι περιοχές όπου σημειώθηκαν τα μεγαλύτερα ύψη βροχής σχετικά με την κανονική τιμή ήταν στην Θεσσαλία, στην Κεντρική Μακεδονία καθώς και στα νησιά του Ιονίου και σε κάποιες περιοχές της Ηπείρου.
Αναφερόμενος στο πρόσφατο κύμα κακοκαιρίας που έπληξε ιδιαίτερα την Αττική ο Κώστας Λαγουβάρδος επισήμανε ότι «όταν μια βροχή πέφτει σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα, το νερό δεν προλαβαίνει να απορροφηθεί άρα χάνεται. Θέλουμε πιο αργές βροχοπτώσεις μεγάλης διάρκειας και θέλουμε και χιόνι», ανέφερε.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις ημέρες χιονοκάλυψης. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, στην Βόρεια Ελλάδα και στην Πίνδο κυμάνθηκαν κατά 25-30% κάτω από τη μέση τιμή του 2005-2024. Σε ελάχιστα σημεία οι συνολικές ημέρες χιονοκάλυψης ήταν ίσες ή πάνω από την μέση τιμή για το 2025, όπως σε περιοχές του Πηλίου, του Κισσάβου, της Σαμοθράκης και του Ολύμπου.
«Ενώ οι βροχές δείχνουν μία σταθερή τάση τα χιόνια μειώνονται συνεχώς. Αυτό δεν συνέβη μόνο το 2025. Παρατηρώντας μεγάλη περίοδο, διαπιστώνεται ότι τα χιόνια μειώνονται συνεχώς, υπάρχουν 30-40 μέρες λιγότερης χιονοκάλυψης για παράδειγμα στα βόρεια τμήματα της Πίνδου κι αυτό σημαίνει, κάτι που επιβεβαιώνεται και από την χρονιά που μας πέρασε», τόνισε ο κ. Λαγουβάρδος.
Σχετικά με την θερμοκρασία της θάλασσας, το 2025 ήταν το 4ο πιο θερμό έτος στις ελληνικές θάλασσες από το 1991, όταν ξεκίνησε η συστηματική καταγραφή της στη Μεσόγειο. Η θερμοκρασία της θάλασσας ήταν σε όλα τα πελάγη υψηλότερη από την κλιματική τιμή της περιόδου 1991-2020. Τοπικά, η θετική απόκλιση έφτασε τους +1.4-1.6 βαθμούς Κελσίου. Επισκόπηση των τιμών ανά μήνα δείχνει ότι η θερμοκρασία της θάλασσας ξεπέρασε ακόμη και τους 28-29 βαθμούς Κελσίου τον Ιούλιο και Αύγουστο του 2025 στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρόδου και Καστελόριζου καθώς και σε περιοχές του Ιονίου, ενώ η χαμηλότερη θερμοκρασία, 11 βαθμοί Κελσίου, σημειώθηκε στο Θρακικό Πέλαγος και στο Βόρειο Αιγαίο τον Μάρτιο του 2025.
Όσον αφορά τις δασικές φωτιές ο συνολικός αριθμός των καμένων στρεμμάτων ήταν στα 478.000 στρέμματα, πολύ κοντά, όπως υπογραμμίστηκε, στο μέσο όρο της περιόδου 2006-2025 (503.000 στρέμματα). Η μεγαλύτερη σε έκταση ήταν η πυρκαγιά στη Βολισσό Χίου, η οποία εκτιμάται ότι έκαψε περίπου 66.000 στρέμματα. Ειδικότερα η Χίος ήταν η περιοχή που, όπως επισημάνθηκε από τους ερευνητές, κατέγραψε σημαντικές περιβαλλοντικές απώλειες που στιγμάτισαν το φυσικό της τοπίο.
Όπως τονίστηκε, από τις δύο πυρκαγιές που ξέσπασαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2025, και συγκεκριμένα τον Ιούνιο και τον Αύγουστο κάηκαν 114.600 στρέμματα, μέγεθος που αντιστοιχεί στο 13,6% της συνολικής έκτασης του νησιού. Αναλυτικότερα, η φωτιά που ξέσπασε στα μέσα Αυγούστου στη Βορειοδυτική Χίο καταγράφηκε ως η μεγαλύτερη σε έκταση πυρκαγιά της Ελλάδας για όλη την αντιπυρική περίοδο, καταστρέφοντας 66.600 στρέμματα. Νωρίτερα, η αντίστοιχη πυρκαγιά του Ιουνίου είχε ήδη κάψει 48.000 στρέμματα.
Σχετικά με την ξηρασία, όπως προέκυψε από τα στοιχεία που παρουσίασε το climatebook, συνολικά για το 2025, παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα ξηρασίας στην ανατολική Στερεά Ελλάδα, την Κρήτη και τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου, την Θράκη καθώς και για μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου. Αντίθετα, ελαφρώς θετικές αποκλίσεις υγρασίας εδάφους παρατηρήθηκαν στη Μακεδονία και την Θεσσαλία. Σε μηνιαία βάση, ο Μάρτιος, ο Ιούλιος, ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος ήταν ιδιαίτερα ξηροί για το μεγαλύτερο μέρος της χώρας. Κατά την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου η υγρασία εδάφους ήταν ιδιαιτέρως αυξημένη για την Μακεδονία, τη Θεσσαλία και την κεντρική Στερεά Ελλάδα. Κατά τους τρεις τελευταίους μήνες του χρόνου είχαμε σε μεγάλο μέρος της χώρας πλην της Κρήτης επαναφορά της υγρασίας σε κανονικά ή θετικά επίπεδα.
Όπως υπογραμμίστηκε η παρακολούθηση της ξηρασίας βασίζεται στην εκτίμηση της περιεκτικότητας του εδάφους σε νερό από εξειδικευμένα μοντέλα.
Αναφορικά με τα έντονα καιρικά γεγονότα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία, 19 καιρικά επεισόδια με έντονες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις καταγράφηκαν στην Ελλάδα το 2025. Ο αριθμός αυτός, είναι χαμηλότερος από τον ετήσιο μέσο όρο της περιόδου 2000-2025 (24 επεισόδια). Τα 19 επεισόδια ήταν άμεσα σχετιζόμενα με πλημμύρες, εκ των οποίων 7 συνοδεύτηκαν από ισχυρούς ανέμους και 2 από σίφωνες ξηράς.
Το 2025 είναι το πρώτο έτος από το 2000 χωρίς ανθρώπινες απώλειες. Ο ετήσιος μέσος όρος της περιόδου 2000-2025 είναι περίπου 11 απώλειες (εξαιρούνται οι απώλειες ζωής που αποδίδονται σε καύσωνες, λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας άμεσα συγκρίσιμων στοιχείων αλλά και σε δασικές πυρκαγιές).
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην συρρίκνωση της τεχνητής λίμνης Μόρνου, όπου όπως καταδεικνύουν τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, κατά τη διάρκεια του 2025, η συρρίκνωση της λίμνης κορυφώθηκε, με την έκταση στις 09/10/2025 να περιορίζεται στα 8.3 km², τιμή που αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 49% σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2022 και αποτελεί, όπως τονίστηκε, τη μικρότερη καταγεγραμμένη έκταση της τελευταίας τετραετίας.
Παράλληλα αναφορά έγινε και στις «εκτεταμένες» ξηράνσεις που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια σε ελατοδάση και πευκοδάση της Ελλάδας, με εμφανή σύνδεση, όπως ανέφεραν οι ερευνητές, με την κλιματική αλλαγή.
«Το φαινόμενο ξήρανσης στην ελάτη είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που εξαρτάται από τη παρατεταμένη έλλειψη νερού, τις κλιματικές συνθήκες της κάθε περιοχής, τη φυσιολογία του είδους, τις εδαφικές συνθήκες, την ηλικία του δέντρου τη γενετική του σύσταση και τη δευτερογενή προσβολή από φλοιοφάγα έντομα. Η άμεση αντιμετώπιση απαιτεί ορθολογική δασική διαχείριση: απομάκρυνση νεκρών/προσβεβλημένων δέντρων και παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης, η οποία αποτελεί βασικό δείκτη ανθεκτικότητας. Σε βάθος χρόνου είναι αναγκαία η στενή συνεργασία επιστημονικών φορέων και δασικών υπηρεσιών, καθώς και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός λόγω του αργού ρυθμού εξέλιξης των δασικών οικοσυστημάτων.
Η Ελλάδα, με σημαντική γενετική ποικιλότητα, έχει τη δυνατότητα να πρωτοστατήσει στην επιλογή και διατήρηση ξηρανθεκτικών γενοτύπων, συμβάλλοντας όχι μόνο στη δική της δασική προστασία αλλά και στην ευρωπαϊκή. Η έρευνα, η δημιουργία και η συντήρηση τράπεζας γενετικών πόρων και η σύνδεση έρευνας-εφαρμογής αποτελούν κρίσιμα βήματα για μελλοντικές αναδασώσεις και ανάπτυξη ανθεκτικών φυταρίων. Η προστασία των ελατοδασών και εν γένει των δασικών οικοσυστημάτων είναι έργο μακράς πνοής, που απαιτεί επιστημονική γνώση, υπεύθυνη διαχείριση και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της φύσης. Στόχος μας πρέπει να είναι να παραδώσουμε στα επόμενα χρόνια δάση πιο ανθεκτικά από αυτά που παραλάβαμε», σημειώνεται στην έκθεση του climatebook για την κλιματική αποτίμηση.
