Το βάψιμο των αυγών αποτελεί παραδοσιακό πασχαλινό έθιμο που τελείται τη Μεγάλη Πέμπτη, με βαθύ συμβολισμό στον χριστιανισμό. Το κόκκινο χρώμα παραπέμπει στο αίμα της σταύρωσης του Χριστού, ενώ το αυγό συμβολίζει τον σφραγισμένο τάφο από τον οποίο προέκυψε η Ανάσταση.
Η παράδοση των χρωματιστών αυγών εντοπίζεται σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς, με το κόκκινο χρώμα να έχει ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για την προέλευση του εθίμου, με επικρατέστερη εκείνη που συνδέει το χρώμα με τη θυσία του Ιησού και τα δάκρυα της Παναγίας.
Πιο αναλυτικά:
Αναπόσπαστο κομμάτι των πασχαλινών εθίμων αποτελεί το βάψιμο των αυγών, που παραδοσιακά γίνεται τη Μεγάλη Πέμπτη.
Το αυγό, αρχαίο σύμβολο της ζωής, απέκτησε με τον χριστιανισμό έναν βαθύτερο συμβολισμό: το κόκκινο χρώμα παραπέμπει στο αίμα της σταύρωσης του Χριστού, ενώ το ίδιο το αυγό παραλληλίζεται με τον σφραγισμένο τάφο Του. Όπως το κέλυφος κλείνει μέσα του ζωή, έτσι και ο τάφος, αν και ερμητικά κλειστός, έκρυβε τη θαυμαστή Ανάσταση.
Η παράδοση θέλει τα αυγά να βάφονται κόκκινα ως ένδειξη πίστης και ανάμνησης της θυσίας, παρότι τα τελευταία χρόνια πολλοί επιλέγουν και άλλα χρώματα. Ωστόσο, το κόκκινο παραμένει το πιο χαρακτηριστικό και φορτισμένο συμβολικά.
Έτσι, και σήμερα Μεγάλη Πέμπτη, σε πολλά νοικοκυριά σε όλη τη χώρα, τηρείται αυτό το έθιμο, που συνδέει γενιές και σηματοδοτεί την κορύφωση της Μεγάλης Εβδομάδας.
Τα χρωματιστά αυγά τα συναντάμε στην αρχαιότητα, στη Ρώμη, στην Ελλάδα, στην Κίνα, στην Αίγυπτο, ως δώρα στις ανοιξιάτικες γιορτές μαζί με κουνέλια, τα οποία ήταν το σύμβολο της γονιμότητας. Πώς ακριβώς όμως, καταλήγουμε στην επιλογή του κόκκινου χρώματος, δεν είναι ξεκάθαρο.
Οι εξηγήσεις που υπάρχουν, είναι πολλές. Μία από τις πιο αποδεκτές είναι πως το κόκκινο συμβολίζει το αίμα και τη θυσία του Ιησού. Οι άλλες ερμηνείες, έχουν πρωταγωνίστριές τους, τρεις γυναίκες: Την Παναγία, τη Μαγδαληνή και μία δύσπιστη ανώνυμη γυναίκα.
Η Παναγία πίσω απο το έθιμο των «κόκκινων αυγών»
Μία εξήγηση που δίνεται συχνά, λέει ότι η Παναγία πήρε ένα καλάθι αυγά και τα πρόσφερε στους φρουρούς Του Υιού της, ικετεύοντάς τους να του φέρονται καλά! Όταν τα δάκρυά της έπεσαν πάνω στα αυγά, αυτά βάφτηκαν κόκκινα!
Τα κόκκινα αυγά και η Μαγδαληνή
Μια άλλη ιστορία συνδέει το κόκκινο χρώμα με τη Μαρία Μαγδαληνή. Όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας ενημερώθηκε για την Ανάσταση του Χριστού, τη θεώρησε τόσο απίθανη «όσο και το να βαφτούν τα αυγά κόκκινα». Η Μαρία Μαγδαληνή τότε, χρωμάτισε μερικά αυγά κόκκινα και του τα πήγε για να του επιβεβαιώσει το γεγονός.
Η δύσπιστη γυναίκα
Μία παραλλαγή της παραπάνω ιστορίας, θέλει μία γυναίκα να μην πιστεύει την είδηση της Ανάστασης Του Ιησού και να λέει: «Όταν τα αυγά που κρατώ θα γίνουν κόκκινα, τότε θα αναστηθεί και ο Χριστός». Και τότε αυτά έγιναν κόκκινα»!
Κόκκινο είναι και το χρώμα της χαράς. Χαράς για την Ανάσταση του Χριστού.
Είναι παράλληλα όμως και χρώμα αποτρεπτικό. Κόκκινες βελέντζες και κόκκινα μαντίλια κρεμούσαν τη Μεγάλη Πέμπτη στην Καστοριά οι γυναίκες για το καλό. Κόκκινο πανί έβαφαν μαζί με τα αυγά τους στη Μεσημβρία και το κρεμούσαν στο παράθυρο για σαράντα μέρες, για να μην τους πιάνει το μάτι.
Το βάψιμο των αυγών γινόταν τη Μεγάλη Πέμπτη γι αυτό και τη λέγαν Κόκκινη Πέφτη ή Κοκκινοπέφτη. Παλιότερα το συνήθιζαν κι αποβραδίς, πάντοτε τα μεσάνυχτα, με το ξεκίνημα της νέας μέρας. Καινούρια πρέπει να ήταν η κατσαρόλα που θα έβαφαν τα αυγά και ο αριθμός τους ορισμένος και τη μπογιά τη φύλαγαν σαράντα μέρες και δεν την έχυναν, ακόμα και τότε, έξω από το σπίτι.
Τα κόκκινα σαν αίμα αυγά, για να τιμήσουν το αίμα του Ιησού Χριστού, ανταλλάσσονται στην Ελλάδα.Μόνο όσοι πενθούν από πρόσφατο θάνατο οικείου προσώπου δε βάφουν αβγά για το Πάσχα. Αλλά και σε αυτούς θα φέρουν οι συγγενείς και οι φίλοι βαμμένα αβγά και από αυτά θα αφήσουν και στον τάφο του αγαπημένου τους.
Τα έθιμα της Μεγάλης Πέμπτης
Τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ ψέλνονται τα Δώδεκα Ευαγγέλια και στην εκκλησία περιφέρεται ο Σταυρός με τον Ιησού. Αφού τελειώσουν τα 12 Ευαγγέλια, κοπέλες αναλαμβάνουν να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Το κύριο έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης είναι το βάψιμο των κόκκινων αυγών και ζύμωμα των τσουρεκιών. Αυτήν την ημέρα οι νοικοκυρές δεν πλένουν, δεν απλώνουν ούτε κάνουν άλλες δουλειές στο σπίτι.
Στη Λήμνο, το πρώτο πασχαλινό αυγό είναι της Παναγίας και το τοποθετούν στο εικονοστάσι. Στη Σίφνο, οι γυναίκες φτιάχνουν τα λεγόμενα «Πουλιά της Λαμπρής», που είναι κουλούρες σε διάφορα σχήματα πουλιών ή ζώων, τα οποία είναι στολισμένα με κόκκινα αυγά.
Στη Δυτική Μακεδονία, οι γυναίκες απλώνουν στο μπαλκόνι κόκκινα πανιά και οι οικογένειες που έχουν πένθος δεν βάφουν τα αυγά κόκκινα αλλά κάποιο άλλο χρώμα. Στα Χανιά φτιάχνουν ένα ανθρώπινο ομοίωμα του Ιούδα από ξύλα, τον οποίο περιφέρουν σε όλο το χωριό και τον χτυπούν.
