Mέχρι (τουλάχιστον) το Σεπτέμβριο μπορεί η τιμή του πετρελαίου -λόγω της έκρηξης της ένοπλης αντιπαράθεσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν–  να παραμείνει από τα 75 δολάριο το βαρέλι, αφού πρώτα προσεγγίσει ακόμα και…τα 150 δολάρια.

Αυτές είναι οι προβλέψεις που έχουν πέσει στο τραπέζι μεταξύ των αναλυτών για την τιμή του πετρελαίου μετά την νέα πολεμική κρίση που έχει ξεσπάσει στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο την ανοιχτή στρατιωτική αναμέτρηση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.

Το Ισραήλ έχει πλέον στοχοποιήσει και τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν: Το Σάββατο 14 Ιουνίου 2025, ένα εργοστάσιο επεξεργασίας φυσικού αερίου που συνδέεται με το ιρανικό πεδίο φυσικού αερίου South Pars κάηκε μετά από ισραηλινή επίθεση. Το South Pars είναι το μεγαλύτερο πεδίο φυσικού αερίου στον κόσμο. Το Ιράν και το Κατάρ το μοιράζονται.

Μετά την επίθεση του Ισραήλ στο τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου, η χερσαία μονάδα επεξεργασίας – ένα χερσαίο εργοστάσιο που καθαρίζει και επεξεργάζεται το εξαγόμενο αέριο – έπρεπε να κλείσει. Αυτό ανέφερε το ημικρατικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim του Ιράν. Ένα εργοστάσιο παραγωγής φυσικού αερίου στη θάλασσα έπρεπε επίσης να κλείσει. Επιπλέον, ξέσπασε πυρκαγιά σε άλλο εργοστάσιο επεξεργασίας φυσικού αερίου.

«Πρόκειται πιθανώς για την πιο σημαντική επίθεση σε υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου από την εποχή του Abqaiq», δήλωσε ο Jorge Leon στο πρακτορείο Bloomberg. Ο αναλυτής της Rystad Energy και πρώην υπάλληλος της Γραμματείας της Opec αναφέρεται στην επίθεση του 2019 στο εργοστάσιο επεξεργασίας πετρελαίου Abqaiq και στο κοίτασμα πετρελαίου Churais στην ανατολική Σαουδική Αραβία, η οποία μείωσε τη σαουδαραβική παραγωγή πετρελαίου στο μισό βραχυπρόθεσμα.

Την ευθύνη για την επίθεση ανέλαβαν οι αντάρτες Χούθι από την Υεμένη. Ωστόσο, οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία κατηγόρησαν το Ιράν. Η επίθεση προκάλεσε αύξηση της τιμής του πετρελαίου έως και 20% τις ημέρες που ακολούθησαν.

Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία παρήγαγε μεγάλο μέρος του πετρελαίου της για εξαγωγή. Από την άλλη πλευρά, η παραγωγή φυσικού αερίου του Ιράν από το κοίτασμα South Pars προορίζεται κυρίως για εγχώρια κατανάλωση. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί κατηγοριοποιούν τις επιθέσεις του Σαββάτου ως σημαντικές. Για παράδειγμα, ο Ρίτσαρντ Μπρονζ, επικεφαλής του τμήματος γεωπολιτικής της εταιρείας συμβούλων Energy Aspects. Το ερώτημα τώρα είναι «αν το Ισραήλ θα στοχεύσει και άλλες ιρανικές ενεργειακές υποδομές».

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κάνει τώρα λοιπόν τις τιμές της ενέργειας πιο ακριβές;

Βραχυπρόθεσμα, ναι. Το συμβόλαιο μελλοντικής εκπλήρωσης TTF του Άμστερνταμ, το οποίο καθορίζει την τάση για τις ευρωπαϊκές τιμές, αυξήθηκε έως και 6,6% στην κορύφωσή του την Παρασκευή, δηλαδή πριν από τις επιθέσεις στο South Pars.

Υπάρχουν, σύμφωνα με την Handelsblatt, δύο λόγοι γι’ αυτό:

1. Πρώτον, το Ισραήλ σταμάτησε την παραγωγή στο μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου, το Λεβιάθαν, για λόγους ασφαλείας.

Το μερίδιό του στο συνολικό όγκο του φυσικού αερίου που καταναλώνεται στην Ευρώπη είναι πολύ μικρό. Το 2022, αντιστοιχούσε στο 4%.

Ωστόσο, μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, η Ευρώπη έχει αντικαταστήσει μεγάλο μέρος των ρωσικών παραδόσεων μέσω αγωγών με παραδόσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) με πλοία, για παράδειγμα από τις ΗΠΑ.

Εδώ, ωστόσο, η Ευρώπη ανταγωνίζεται πελάτες από την Ασία. Ως αποτέλεσμα, η ευρωπαϊκή τιμή του φυσικού αερίου αντιδρά τώρα πιο έντονα στις διακοπές της παραγωγής παγκοσμίως.

Ο ανταγωνισμός για τις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου θα μπορούσε να ενταθεί
Το φυσικό αέριο του Ισραήλ προμηθεύεται κυρίως την Αίγυπτο, όπου η ψύξη και συνεπώς η ζήτηση ενέργειας αυξάνεται σήμερα λόγω του ζεστού καλοκαιριού. Εάν οι ισραηλινές προμήθειες ακυρωθούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, η Αίγυπτος θα αναγκαστεί να αγοράσει LNG νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα, γεγονός που θα εντείνει περαιτέρω τον παγκόσμιο ανταγωνισμό για τις προμήθειες LNG.

2. Δεύτερον, οι συμμετέχοντες στην αγορά φοβούνται ότι το Ιράν θα αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ.

Περίπου 65 εκατομμύρια τόνοι LNG μεταφέρονται μέσω του στενού, το οποίο συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν, όπως γράφει σε σχόλιο της αγοράς ο David Fyfe, επικεφαλής οικονομολόγος του πρακτορείου τιμών Argus Media.

Αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 15% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Μέχρι στιγμής, οι αδύναμες οικονομικές προοπτικές, η υποτονική ζήτηση υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Ασία και η χαλάρωση των ευρωπαϊκών κανονισμών για την επαναπλήρωση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης φυσικού αερίου για το χειμώνα έχουν διατηρήσει τις τιμές του φυσικού αερίου υπό έλεγχο.

Επιπλέον, επίκειται η θέση σε λειτουργία νέας δυναμικότητας υγροποιημένου φυσικού αερίου στις ΗΠΑ. Ο Fyfe πιστεύει ότι αυτό θα πρέπει να επιβραδύνει την άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου – «υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει πλήρης αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ». Ωστόσο, ο οικονομολόγος πιστεύει ότι αυτό είναι απίθανο.

Εμπειρογνώμονες: Ο αποκλεισμός του κόλπου Ορμούζ μάλλον απίθανος

Δεν είναι ο μόνος σε αυτή την εκτίμηση. Η Helima Croft, επικεφαλής της Παγκόσμιας Στρατηγικής Εμπορευμάτων στην RBC Capital Markets και πρώην αναλύτρια της CIA, αναφέρει επίσης σε σχέση με τον αμερικανικό στόλο κοντά στο Μπαχρέιν: «Απ’ όσο γνωρίζουμε, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για το Ιράν να αποκλείσει το Στενό για παρατεταμένο χρονικό διάστημα».

Παρ’ όλα αυτά, οι τιμές του πετρελαίου ειδικότερα αντέδρασαν σε αυτό το ακραίο σενάριο την Παρασκευή 13 Ιουνίου 2025, σημειώνοντας άνοδο έως και 14% στην κορύφωσή τους. Αυτή ήταν η μεγαλύτερη αύξηση των τιμών από τον Μάρτιο του 2022, μετά την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Οι αναλυτές που προηγουμένως είχαν προβλέψει υπερπροσφορά και χαμηλότερες τιμές πετρελαίου υπό το πρίσμα της τελωνειακής διαμάχης και των τελευταίων αυξήσεων της παραγωγής από τη διευρυμένη πετρελαϊκή συμμαχία Opec plus ξεπέρασαν ξαφνικά τον εαυτό τους στις προβλέψεις τους για τις τιμές.

Οι εμπειρογνώμονες της JP Morgan πιστεύουν ότι σε περίπτωση αποκλεισμού του στενού είναι δυνατή η αύξηση των τιμών έως και 130 δολάρια ανά βαρέλι. Ο στρατηγικός αναλυτής της ING για τα εμπορεύματα Warren Patterson προειδοποίησε μάλιστα: «Εάν οι διαταραχές συνεχιστούν μέχρι το τέλος του έτους, θα μπορούσαμε να δούμε νέες τιμές ρεκόρ πάνω από το προηγούμενο υψηλό του 2008 (κοντά στα 150 δολάρια ανά βαρέλι)».

Αυτά τα σενάρια τιμών είναι ρεαλιστικά

Ωστόσο, ακόμη και μικρές διακοπές στην παραγωγή και την προσφορά πετρελαίου θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές. Σύμφωνα με την έκθεση της πετρελαϊκής συμμαχίας Opec plus, το Ιράν παρήγαγε περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια τον Απρίλιο. Αυτό είναι περίπου το 3% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Το Ιράν εξάγει περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, κυρίως στην Κίνα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν υπόκεινται σε κυρώσεις. Ωστόσο, η Κίνα αγνοεί αυτές τις κυρώσεις και εισάγει την πλειονότητα του ιρανικού πετρελαίου μέσω παρακαμπτήριων διαδρομών. Για παράδειγμα, αποκρύπτοντας την προέλευση του πετρελαίου μέσω μεταφορών μεταξύ πλοίων.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εισήγαγε τις πετρελαϊκές κυρώσεις κατά του Ιράν κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του. Ωστόσο, εφαρμόστηκαν ασυνεπώς υπό τον διάδοχό του Τζο Μπάιντεν. Κατά τη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ αυστηροποίησε τις κυρώσεις – προφανώς με επιτυχία: σύμφωνα με το Bloomberg, οι εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου από την Κίνα τον Μάιο ήταν περίπου 20% χαμηλότερες από το επίπεδο του προηγούμενου έτους.

Οι εμπειρογνώμονες της Deutsche Bank έχουν ως εκ τούτου ήδη υποθέσει μείωση της παραγωγής και των εξαγωγών ιρανικού πετρελαίου κατά 25% έως το τέλος του έτους.

Σε περίπτωση που το Ισραήλ καταστρέψει τμήματα της ιρανικής υποδομής πετρελαίου, περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως θα μπορούσαν να αποσυρθούν από την αγορά για περίπου δύο μήνες, προβλέπει ο Γιώργος Σαραβέλος, επικεφαλής ανάλυσης νομισμάτων της Deutsche Bank. Σε αυτό το πρώτο σενάριο, η τιμή του αργού τύπου Brent θα μπορούσε στη συνέχεια να πέσει στα 75 δολάρια ανά βαρέλι μέχρι το γ’ τρίμηνο.