Αργό πετρέλαιο, LNG, λιπάσματα, πετροχημικά και αλουμίνιο είναι μερικά από τα βασικά εμπορεύματα που έχουν επηρεαστεί από τον πόλεμο στο Ιράν καταγράφοντας ακραίες διακυμάνσεις εν μέσω ανησυχιών για σοβαρές ελλείψεις εφοδιασμού, υψηλότερο κόστος και αυξημένη αστάθεια.

Το πετρέλαιο και το LNG έχουν πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο, καθώς η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ έχει περιορίσει σημαντικά τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές αυξάνοντας τον κίνδυνο παρατεταμένων ελλείψεων στον εφοδιασμό.

Οι ελλείψεις λιπασμάτων είναι μια άλλη σημαντική εξέλιξη απειλώντας την επισιτιστική ασφάλεια. Η κρίση τιμών στα προϊόντα του πετρελαίου οδηγεί σε πληθωρισμό φέρνοντας ανατιμήσεις σε συσκευασίες και πλαστικά ενώ οι αγορές αλουμινίου αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο έλλειμμα εφοδιασμού εδώ και δεκαετίες.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει μεγάλες διαταραχές εφοδιασμού επηρεάζοντας, μεταξύ άλλων, τις παγκόσμιες βιομηχανίες ενέργειας, πετροχημικών, γεωργίας και ναυτιλίας. Η διακοπή της ναυτιλίας μέσω των Στενών του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται σχεδόν το 27% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, έχει επίσης προκαλέσει ιστορικές ελλείψεις και πίεση στις ενεργειακές υποδομές του Περσικού Κόλπου, με κάποιες εκτιμήσεις να αναφέρουν ότι η επισκευή κατεστραμμένων εγκαταστάσεων LNG στο Κατάρ θα μπορούσε να διαρκέσει έως και πέντε χρόνια.

Οι επιπτώσεις στο πετρέλαιο

Το πετρέλαιο είναι στα προϊόντα που έχουν επηρεαστεί περισσότερο. Περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου διακινείται κανονικά μέσω του Πορθμού του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένων των εξαγωγών από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα ΗΑΕ και το Κατάρ. Οι Ασιάτες αγοραστές όπως η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι. Οι τιμές του αργού πετρελαίου ακολουθούν διακυμάνσεις ανάλογα με την πορεία των διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν ενώ ο φόβος για παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας πετρελαϊκών εγκαταστάσεων είναι υπαρκτός απειλώντας τον εφοδιασμό, τα εμπορικά αποθέματα και τα ασφάλιστρα φυσικού φορτίου.

Οι ιδιαιτερότητες του LNG

Σημαντικές είναι οι επιπτώσεις του πολέμου στο LNG. Το Κατάρ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 20% της παγκόσμιας προμήθειας, λειτουργώντας κυρίως από την βιομηχανική πόλη Ρας Λαφάν, απ’ όπου προμηθεύονται μεγάλες αγορές της Ασίας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της Ινδίας και της Ιαπωνίας, καθώς και η Ευρώπη. Σχεδόν όλα τα φορτία LNG διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Οι αγορές φυσικού αερίου έδειξαν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, κυρίως λόγω των αναμενόμενων προσθηκών στην παραγωγική ικανότητα LNG στις ΗΠΑ αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι οι αγορές LNG είναι πιο περιορισμένες από το πετρέλαιο, επειδή η αναδρομολόγηση εναλλακτικών προμηθειών είναι πιο δύσκολη και η εφεδρική εξαγωγική ικανότητα είναι περιορισμένη. Σε αντίθεση με το αργό πετρέλαιο, το οποίο συχνά μπορεί να μεταφερθεί σε εναλλακτικούς χερσαίους αγωγούς ή μέσω διαφορετικών λιμένων όταν προκύπτουν σημεία συμφόρησης, το LNG απαιτεί εξαιρετικά εξειδικευμένη υποδομή. Το LNG βασίζεται εξ ολοκλήρου σε ειδικές μονάδες υγροποίησης και σε τερματικούς σταθμούς επαναεριοποίησης (FSRU). 

Εκρηκτική αύξηση τιμών στα λιπάσματα

Στα λιπάσματα ο κίνδυνος είναι υποτιμημένος σύμφωνα με αναλυτές. Οι παραγωγοί του Περσικού Κόλπου είναι σημαντικοί εξαγωγείς ουρίας, αμμωνίας, θείου και φωσφορικών λιπασμάτων. Η παραγωγή λιπασμάτων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, τόσο ως καύσιμο όσο και ως πρώτη ύλη. Οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται το 1/3 των παγκοσμίως προμηθειών, έχουν προκαλέσει εκρηκτική αύξηση των τιμών των αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων, εκτεταμένες ελλείψεις εφοδιασμού και αυξημένο κόστος παραγωγής. 

Οι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, η Ινδία, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές αντιμετωπίζουν απειλή στις αποδόσεις των καλλιεργειών τους και στην επισιτιστική ασφάλεια κι ενώ η ΕΕ εξαρτάται λιγότερο από τα λιπάσματα της Μέσης Ανατολής, τα ευρωπαϊκά αζωτούχα λιπάσματα παρασκευάζονται με χρήση φυσικού αερίου. Ο περιορισμός στον παγκόσμιο εφοδιασμό με φυσικό αέριο έχει οδηγήσει το κόστος παραγωγής ευρωπαϊκών λιπασμάτων στα ύψη.

Ο κίνδυνος με τα πλαστικά και τα ιατρικά εφόδια

Ο πόλεμος στο Ιράν έχει επίσης περιορίσει σοβαρά τις παγκόσμιες προμήθειες νάφθας και πετροχημικών, οδηγώντας σε εκτόξευση των τιμών των πρώτων υλών, περικοπές στην παραγωγή στις ασιατικές μονάδες ατμοπυρόλυσης και πληθωρισμό σε προϊόντα όπως τα πλαστικά και τα ιατρικά εφόδια. 

Τα περιθώρια κέρδους διύλισης νάφθας έναντι του αργού Brent ξεπέρασαν τα 400 δολάρια ανά τόνο στην Ασία, ενώ οι τιμές στη βορειοδυτική Ευρώπη ξεπέρασαν τα 900 δολάρια ανά τόνο. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι οι Ασιάτες παραγωγοί πετροχημικών, οι οποίοι βασίζονται στη Μέση Ανατολή για περισσότερο από το 60% της νάφθας τους, αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις και αναγκάζονται να περιορίσουν την παραγωγή. Εταιρείες τροφίμων αναγκάζονται να αλλάξουν τις διαδικασίες συσκευασίας τους λόγω έλλειψης πλαστικών πρώτων υλών και αλυσίδες εφοδιασμού υγειονομικού υλικού συμπεριλαμβανομένων των ειδών που εξαρτώνται από συνθετικό καουτσούκ και πολυμερή, όπως τα ιατρικά γάντια και οι σύριγγες, έχουν βιώσει αυξήσεις κόστους έως και 40%-50%.

Η διαταραχή στο αλουμίνιο

Τέλος, η παγκόσμια αγορά αλουμινίου αντιμετωπίζει κρίση εφοδιασμού, με το μεγαλύτερο έλλειμμα εδώ και πάνω από 25 χρόνια. Χτυπήματα σε μεγάλα χυτήρια στη Μέση Ανατολή -όπως το Al Taweelah της Emirates Global Aluminium στο Άμπου Ντάμπι και το χυτήριο αλουμινίου του Μπαχρέιν- και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν πλήξει την παγκόσμια παραγωγή κι έχουν διακόψει τη ροή μέσω θαλάσσης ζωτικών πρώτων υλών όπως η αλουμίνα και ο βωξίτης. 

Ας σημειωθεί ότι η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο των αμερικανικών και ευρωπαϊκών εισαγωγών αλουμινίου ενώ οι δυτικοί κατασκευαστές δεν μπορούν εύκολα να στραφούν σε εναλλακτικούς προμηθευτές όπως η Κίνα ή η Ρωσία λόγω αυστηρών δασμών και εμπορικών κυρώσεων.