Η γονεϊκότητα είναι ένας από τους πιο απαιτητικούς ρόλους στη ζωή ενός ανθρώπου. Από τη βρεφική ηλικία μέχρι την εφηβεία, οι ανάγκες του κάθε παιδιού αλλάζουν διαρκώς. Την ίδια στιγμή, οι γονείς πρέπει να βρίσκουν πάντα τον τρόπο να προσαρμόζονται, να θέτουν όρια, να ακούν, να στηρίζουν, να διαχειρίζονται συμπεριφορές, να αναγνωρίζουν δυσκολίες και, πολλές φορές, να κάνουν όλα αυτά μέσα σε ένα περιβάλλον πίεσης, κούρασης και μεγάλης αβεβαιότητας.
Το μόνο σίγουρο είναι πως στη σύγχρονη εποχή, οι οικογένειες αντιμετωπίζουν ακόμα πιο σύνθετες προκλήσεις. Η καθημερινότητα όλων μας είναι γρήγορη, οι γονείς συχνά εργάζονται πολλές ώρες, τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν ψηφιακό κόσμο, οι απαιτήσεις του σχολείου είναι αυξημένες και η ψυχική υγεία έχει γίνει μια από τις πιο σημαντικές παραμέτρους της οικογενειακής μας ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θετική γονεϊκότητα δεν είναι πια μία θεωρητική έννοια, αλλά μια πρακτική προσέγγιση που βοηθά τους γονείς να χτίσουν πιο δυνατές και υγιείς σχέσεις με τα παιδιά τους, να μειώσουν την ένταση στο σπίτι, να ενισχύσουν την ψυχική ανθεκτικότητα και να προλάβουν προβλήματα συμπεριφοράς στο μέλλον.
Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα» αποτελεί μέρος της Εθνικής Δράσης Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας και υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που προάγει την υγεία παιδιού, αλλά και ολόκληρης της οικογένειας μέσα από καθολικές και στοχευμένες παρεμβάσεις, με έμφαση στην έγκυρη πληροφόρηση, τη γονεϊκή ενδυνάμωση και την προαγωγή της ψυχικής υγείας των οικογενειών στη χώρα μας.
Η βασική λογική του προγράμματος είναι απλή αλλά ουσιαστική: όταν λαμβάνει υποστήριξη ο γονιός, λαμβάνει υποστήριξη και το παιδί. Όταν ο γονιός έχει χρήσιμα εργαλεία στα χέρια του, αισθάνεται λιγότερο μόνος. Και όταν υπάρχει πρόληψη, μειώνονται οι πιθανότητες να εξελιχθούν μικρές δυσκολίες σε μεγαλύτερα προβλήματα που είναι δύσκολο να επιλυθούν αύριο.
Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα» περιλαμβάνει τρεις κύριες παρεμβάσεις. Η πρώτη είναι η παροχή πληροφόρησης που απευθύνεται σε κάθε οικογένεια. Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ένα σπίτι να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα για να αναζητήσει υποστήριξη, καθώς η πρόληψη είναι κάτι που μας αφορά όλους.
Η δεύτερη παρέμβαση είναι η ενσωμάτωση της γονεϊκής υποστήριξης στις πρωτοβάθμιες υπηρεσίες υγείας, μέσα από την πραγματική ενίσχυση του παιδιατρικού πλαισίου. Οι παιδίατροι είναι συχνά το πρώτο σημείο επαφής μιας οικογένειας με το σύστημα υγείας. Είναι οι επαγγελματίες στους οποίους οι γονείς απευθύνονται για ερωτήσεις, ανησυχίες και παρατηρήσεις σχετικά με την ανάπτυξη του παιδιού. Η ενίσχυση αυτού του ρόλου μπορεί να βοηθήσει στην πιο έγκαιρη αναγνώριση αναπτυξιακών, συναισθηματικών ή συμπεριφορικών δυσκολιών.
Η τρίτη παρέμβαση είναι η καθολική και στοχευμένη υποστήριξη για την προαγωγή της ψυχικής υγείας των οικογενειών. Αυτό σημαίνει ότι το πρόγραμμα μπορεί να λειτουργήσει τόσο προληπτικά για ευρύτερες ομάδες γονέων όσο και πιο στοχευμένα για οικογένειες που αντιμετωπίζουν ειδικές προκλήσεις.
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε γονείς με παιδιά διαφορετικών ηλικιών: βρέφη 0-1 έτους, παιδιά 1-12 ετών, εφήβους 13-16 ετών, αλλά και παιδιά με αναπτυξιακές ή ψυχοκοινωνικές προκλήσεις. Η διαφοροποίηση αυτή είναι πολύ σημαντική γιατί οι ανάγκες ενός γονιού με βρέφος είναι διαφορετικές από τις ανάγκες ενός γονιού με έφηβο.
Στην πράξη, το πρόγραμμα περιλαμβάνει σεμινάρια για γονείς, όπου παρουσιάζονται πρακτικές πληροφορίες και στρατηγικές για τη διαχείριση καθημερινών προκλήσεων. Οι γονείς μπορούν να μάθουν πώς να ενισχύουν τη θετική συμπεριφορά, πώς να θέτουν όρια και τα τηρούν με σταθερότητα, πώς να διαχειρίζονται συγκρούσεις, πώς να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά και πώς να ενισχύουν την αυτοπεποίθηση του παιδιού.
Περιλαμβάνει επίσης ομάδες γονέων, όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να μοιραστούν εμπειρίες και να συζητήσουν πραγματικές καταστάσεις που έχουν βιώσει ή που βιώνουν στην καθημερινότητα τους. Αυτή η διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί πολλοί γονείς νιώθουν πολύ συχνά ότι είναι μόνοι στις δυσκολίες τους. Αυτή ακριβώς η ανταλλαγή εμπειριών βοηθά στο να μειωθεί η ενοχή που ενδεχομένως αισθάνονται, η απομόνωση και η αίσθηση αποτυχίας.
Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού για τις συνεδρίες και τις συναντήσεις, με εργαλεία όπως βίντεο με πραγματικές οικογενειακές καταστάσεις, εγχειρίδια γονεϊκότητας και πρακτικές ασκήσεις. Αυτά τα εργαλεία έχουν ξεχωριστή αξία γιατί μετατρέπουν τη θεωρία σε πράξη. Δεν λένε απλώς στον γονιό «να είναι ψύχραιμος» ή «να βάζει όρια», αλλά του δείχνουν πώς μπορεί να το κάνει στην καθημερινότητα.
Το πρόγραμμα βασίζεται στη λογική του Triple P – Positive Parenting Program, ενός από τα πιο τεκμηριωμένα προγράμματα γονεϊκότητας διεθνώς, με δεκαετίες εφαρμογής και έρευνας. Το Triple P εστιάζει στην ενίσχυση των γονεϊκών δεξιοτήτων, στη δημιουργία ασφαλούς και υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντος, στη θετική ενίσχυση και στη διαχείριση προκλήσεων με πρακτικό τρόπο.
Η θετική γονεϊκότητα δεν σημαίνει ότι ο γονιός τα επιτρέπει όλα και σίγουρα σημαίνει απουσία ορίων. Αντίθετα, σημαίνει σταθερότητα, συνέπεια, σύνδεση και σεβασμό. Σημαίνει ότι το παιδί μαθαίνει μέσα σε ένα περιβάλλον όπου αισθάνεται ασφάλεια, αλλά γνωρίζει και τα όρια. Σημαίνει ότι ο γονιός δεν χρειάζεται να λειτουργεί με ενοχές ή με φόβο, αλλά με γνώση και υποστήριξη.
Γιατί η αλήθεια είναι πως όταν ένα παιδί αντιμετωπίζει αναπτυξιακές διαταραχές, αναπηρία, χρόνιες παθήσεις ή ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, μπορεί να αυξάνεται το άγχος των γονέων. Γι’ αυτό η στήριξη της οικογένειας δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μέρος της πρόληψης.
Το «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Γονεϊκότητα» έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτή την ανάγκη. Να δώσει στους γονείς έγκυρη πληροφόρηση. Να τους συνδέσει με δομές και επαγγελματίες. Να τους βοηθήσει να κατανοήσουν καλύτερα τις ανάγκες των παιδιών τους. Να τους ενδυναμώσει στον ρόλο τους.
Γιατί γονεϊκότητα δεν σημαίνει τελειότητα. Είναι μία σχέση που χρειάζεται στήριξη, γνώση και αμοιβαίο σεβασμό. Και όταν οι γονείς έχουν δίπλα τους ένα οργανωμένο πλαίσιο υποστήριξης, μπορούν να σταθούν με περισσότερη σιγουριά και δύναμη δίπλα στα παιδιά τους.
Μάθετε περισσότερα στο paidikaipsihikiigeia.gov.gr.
