Σύμφωνα με την ανάλυση της Λάρα Τζέικς για τους «New York Times», στοιχεία όπως η τεχνολογία των drones και η διπλωματία δείχνουν πως οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν διασταυρώνονται τόσο στο πεδίο της μάχης όσο και στις παγκόσμιες συμμαχίες, προσφέροντας ένα μοντέλο για τις μελλοντικές συγκρούσεις.
Η εικόνα δύο διαφορετικών πολέμων
Ο πόλεμος χαρακωμάτων και το βαρύ πυροβολικό στα πεδία μάχης της Ουκρανίας το 2022 δεν μοιάζουν πολύ με τον πόλεμο από αέρα και θάλασσα που άρχισε όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτέθηκαν στο Ιράν.
Ωστόσο, οι ομοιότητες ανάμεσα στις δύο συγκρούσεις έγιναν σύντομα εμφανείς και παραμένουν έτσι σχεδόν τρεις μήνες αργότερα.
Και στις δύο περιπτώσεις, η χώρα με τον ισχυρότερο στρατό δεν κατάφερε να συντρίψει τον αντίπαλό της. Ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, περίμενε μια γρήγορη νίκη όταν εξαπέλυσε την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» πριν από περισσότερα από τέσσερα χρόνια. Ο πρόεδρος Τραμπ είχε αρχικά υποσχεθεί ότι η «μικρή εκδρομή» εναντίον του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, θα διαρκούσε τέσσερις έως πέντε εβδομάδες.
«Τόσο για τη Ρωσία όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχουν πολλές ανεκπλήρωτες προσδοκίες σχετικά με τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις», δήλωσε η Νικόλ Γκραγιέφσκι, ειδικός σε θέματα Ιράν και Ρωσίας και καθηγήτρια στο Σιάνς Πο, το κορυφαίο πανεπιστήμιο κοινωνικών επιστημών στο Παρίσι, αποδίδοντάς το στην «ύβρη και των δύο πλευρών».
Η τεχνολογία αλλάζει το πεδίο της μάχης
Τις τελευταίες ημέρες, οι διαπραγματεύσεις έχουν φέρει πρόοδο προς ένα αρχικό σχέδιο ειρήνης ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και η αβεβαιότητα παραμένει μεγάλη, μετά τις νέες αμερικανικές επιθέσεις κατά του Ιράν τη Δευτέρα. Είτε επιτευχθεί συμφωνία είτε όχι, ο πόλεμος θα έχει προσφέρει, μαζί με τη σύγκρουση στην Ουκρανία, μαθήματα για την εξέλιξη του σύγχρονου πολέμου.
Οι ασύμμετρες τακτικές βοήθησαν τόσο την Ουκρανία όσο και το Ιράν να αντέξουν απέναντι σε ισχυρότερες δυνάμεις, με τις οποίες δεν θα μπορούσαν να αναμετρηθούν σε μια συμβατική στρατιωτική σύγκρουση.
Το Ιράν, για παράδειγμα, έπληξε τις Ηνωμένες Πολιτείες επιτιθέμενο στους συμμάχους τους. Προκάλεσε φόβο στα κράτη του Περσικού Κόλπου στέλνοντας drones μίας χρήσης για να χτυπήσουν στρατιωτικές βάσεις και ενεργειακές εγκαταστάσεις σε χώρες όπως το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία. Χρησιμοποίησε επίσης την απειλή ναρκών και μικρών οπλισμένων ταχύπλοων για να διατηρεί πίεση στο στενό πέρασμα των Στενών του Ορμούζ.
Η Ουκρανία έχει δολοφονήσει Ρώσους στρατιωτικούς αξιωματούχους στη Μόσχα και πλήττει τακτικά πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, την αιμοδοσία της ρωσικής οικονομίας. Έχει επίσης χρησιμοποιήσει θαλάσσια drones για να εξουδετερώσει τον πολύ μεγαλύτερο ρωσικό στόλο της Μαύρης Θάλασσας.
Η μαζική ακρίβεια γίνεται όπλο μικρών και μεσαίων δυνάμεων
Ίσως το πιο ανεξίτηλο συμπέρασμα, σύμφωνα με ειδικούς, είναι ότι οι δύο συγκρούσεις δείχνουν πώς η καινοτομία και η τεχνολογία αναδιαμορφώνουν τον πόλεμο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στραφεί σε συστήματα εντοπισμού drones με τεχνητή νοημοσύνη για την προστασία της αεροπορικής βάσης Πρινς Σουλτάν στη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τη συμφωνία. Τα συστήματα αυτά αναπτύχθηκαν από την Ουκρανία για την άμυνά της απέναντι στη Ρωσία.
Στον Λίβανο, η μαχητική οργάνωση Χεζμπολάχ επιτίθεται σε ισραηλινά στρατεύματα με εκρηκτικά drones που ελέγχονται μέσω καλωδίων οπτικών ινών, όπως εκείνα που χρησιμοποιούνται ευρέως στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Τα πολυεπίπεδα συστήματα αισθητήρων, κατευθυνόμενων πυραύλων και drones, και σε πολλές περιπτώσεις τεχνολογίας με τεχνητή νοημοσύνη, που δοκιμάστηκαν στην Ουκρανία και αναπτύχθηκαν στον Κόλπο, «είναι πιθανό να εξαπλωθούν γρήγορα σε όλο τον κόσμο», δήλωσε ο Μάικλ Κόφμαν, στρατιωτικός ειδικός και ανώτερος ερευνητής στο Πρόγραμμα Ρωσίας και Ευρασίας του Ιδρύματος Κάρνεγκι για τη Διεθνή Ειρήνη.
Και στους δύο πολέμους, «βλέπουμε την εμφάνιση της μαζικής ακρίβειας στο πεδίο της μάχης», είπε ο κ. Κόφμαν. Ήδη, πρόσθεσε, η Χεζμπολάχ και μαχητές στο Μάλι έχουν στραφεί σε αντίστοιχα φθηνή και εύκολα κατασκευάσιμη τεχνολογία, δείχνοντας ότι τέτοια συστήματα «θα εκδημοκρατίσουν την πρόσβαση στη μαζική ακρίβεια στο πεδίο της μάχης για μεσαίες και μικρές δυνάμεις».
Παρόμοιες στρατηγικές επίθεσης
Οι μάχες στη Μέση Ανατολή πριν τεθεί σε ισχύ η εκεχειρία στις αρχές Απριλίου περιλάμβαναν σμήνη drones σε συνδυασμό με επιθέσεις βαλλιστικών πυραύλων, μια τακτική που αξιωματούχοι και ειδικοί λένε ότι έκανε την εμφάνισή της στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Το Ιράν παρέδωσε στη Ρωσία drones επίθεσης Shahed το 2022, τα οποία η Μόσχα χρησιμοποίησε για να πλήξει την Ουκρανία. Το ίδιο μοντέλο έχει εκτοξευθεί φέτος κατά χωρών του Κόλπου από το Ιράν, ενώ η Ρωσία ανταποδίδει με κάποια στρατιωτική υποστήριξη προς την Τεχεράνη. Η έκταση αυτής της υποστήριξης παραμένει ασαφής, αλλά σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους περιλαμβάνει τη μεταφορά εξαρτημάτων drones μέσω της Κασπίας Θάλασσας.
Η κ. Γκραγιέφσκι επισήμανε «κάποια συνεργασία» ανάμεσα στη Ρωσία και το Ιράν στη χειραγώγηση συστημάτων γεωεντοπισμού, με στόχο τη σύγχυση των συστημάτων στόχευσης του αντιπάλου. Ορισμένα πλοία που συνδέονται με το Ιράν φαίνεται πρόσφατα να παραποίησαν τα σήματα εντοπισμού τους στο Στενό του Ορμούζ, αντιγράφοντας μια τακτική που έχει τελειοποιήσει εδώ και καιρό ο παράνομος σκιώδης στόλος ενεργειακών δεξαμενόπλοιων της Ρωσίας, ώστε να αποφύγουν τον εντοπισμό από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ.
Ρωσικός εξοπλισμός κατά των παρεμβολών βρέθηκε σε ιρανικό drone που στόχευε βρετανική βάση στην Κύπρο τον Μάρτιο. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και ειδικοί ανησυχούν ότι η Μόσχα θα προμηθεύσει όπλα αν οι παγωμένες ειρηνευτικές συνομιλίες καταρρεύσουν και το Ιράν επαναλάβει τα πλήγματα στην περιοχή.
«Έχουμε δει στοιχεία ότι η Ρωσία βοηθά το Ιράν στις επιθέσεις του», δήλωσε τον Απρίλιο ο Βρετανός υπουργός Άμυνας, Τζον Χίλι, σε συνάντηση συμμάχων που στέλνουν στρατιωτική υποστήριξη στην Ουκρανία.
Δεν περιέγραψε τα στοιχεία αυτά, αλλά πρόσθεσε: «Ο Πούτιν ήθελε να αποσπαστεί η προσοχή μας από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή».
Ρόιτερς
Οι διπλωματικές προεκτάσεις
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει επιβαρύνει ορισμένες συμμαχίες, κυρίως ανάμεσα στην κυβέρνηση Τραμπ και την Ευρώπη, όπου πολλοί ηγέτες θεωρούν τη σύγκρουση αχρείαστη και παράνομη.
Έχει επίσης προκαλέσει παγκόσμιο αγώνα δρόμου για ενεργειακές προμήθειες, με ορισμένες χώρες να στρέφονται στη Ρωσία για παράνομο αλλά διαθέσιμο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Παράλληλα, έχει καθυστερήσει την ειρηνευτική διαδικασία Ρωσίας και Ουκρανίας, αποσπώντας την προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών προς τη Μέση Ανατολή.
«Πιστεύω ότι στο Κρεμλίνο άνοιγαν σαμπάνιες όταν ο πρόεδρος Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο στο Ιράν», δήλωσε ο Ντανίλο Λουμπκίβσκι, διευθυντής του Φόρουμ Ασφαλείας του Κιέβου και πρώην αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας.
Οι νέες συμμαχίες της Ουκρανίας στον Κόλπο
Ο πόλεμος στο Ιράν, ωστόσο, έχει δημιουργήσει και ορισμένες απρόσμενες συμμαχίες, με πιο χαρακτηριστικές τις νέες συνεργασίες που έχει συνάψει η Ουκρανία με κράτη του Κόλπου.
Τον Απρίλιο, η Ουκρανία ανακοίνωσε νέες συμφωνίες ασφαλείας με το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Τέτοιες σχέσεις θα ήταν απίθανες πριν από μερικά χρόνια, όταν ορισμένα από αυτά τα κράτη του Κόλπου επιδίωκαν να διατηρούν ουδέτερες σχέσεις με τη Ρωσία.
Το Κίεβο θέλει να ανταλλάξει την τεχνολογία και την εκπαίδευση στα drones με διπλωματική υποστήριξη από τη Μέση Ανατολή, ενεργειακές συμφωνίες και προηγμένα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, δήλωσε η Γιάνα Κόμπζοβα, συνδιευθύντρια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ασφαλείας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Ο κ. Ζελένσκι ελπίζει «να μετατρέψει αυτή την κρίση σε ευκαιρία», είπε.
Τουλάχιστον, σύμφωνα με την κ. Κόμπζοβα, οι συμφωνίες με πλούσια σε πετρέλαιο κράτη, οι οποίες περιλαμβάνουν την πώληση τεχνολογίας drones σε αυτά, θα μπορούσαν να αποδειχθούν επικερδείς για την αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας.
Η Ευρώπη ανάμεσα σε δύο μέτωπα
Η Ευρώπη αποτελεί σανίδα σωτηρίας για την Ουκρανία από τότε που οι Ηνωμένες Πολιτείες σταμάτησαν σε μεγάλο βαθμό να δωρίζουν όπλα και εξοπλισμό στο Κίεβο πέρυσι.
Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν αγοράσει όπλα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να τα στείλουν στην Ουκρανία, ενώ τον περασμένο μήνα η Ευρωπαϊκή Ένωση αποδέσμευσε δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, περίπου 106 δισεκατομμυρίων δολαρίων, για να βοηθήσει το Κίεβο να αντέξει τον συνεχιζόμενο πόλεμο.
Ωστόσο, η ικανότητα της Ευρώπης να συνεχίσει να παρέχει ισχυρή υποστήριξη μπορεί να εξαρτηθεί από το κατά πόσο η έλλειψη καυσίμων και αγαθών που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν θα πλήξει τις ευρωπαϊκές οικονομίες, μια κατάσταση που θα επιδεινωθεί αν δεν επιτευχθεί ειρήνη.
Ο Ρικάρντο Αλκάρο, ειδικός στο Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων στη Ρώμη, δήλωσε ότι η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για το 20% του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού, δείχνει πώς το Ιράν μπορεί να αποτελέσει για την Ευρώπη απειλή εξίσου σημαντική με εκείνη που βρίσκεται στο κατώφλι της, στην Ουκρανία.
«Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει το βασικό μέτωπο της Ευρώπης», δήλωσε ο κ. Αλκάρο, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται στην Ευρώπη και το Ιράν. «Αλλά ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι δευτερεύον μέτωπο, με την έννοια ότι επηρεάζει πραγματικά, πάρα πολύ, την ικανότητα της Ευρώπης να συμβάλει στην πρώτη της προτεραιότητα, που είναι η Ουκρανία».
