Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υπέγραψε χθες Σάββατο εκτελεστικό διάταγμα με το οποίο δίνει εντολή στην κυβέρνησή του να επιταχύνει την αξιολόγηση ορισμένων ψυχεδελικών ουσίων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιμπογκαΐνη, μια ουσία που προέρχεται από θάμνο της Δυτικής Αφρικής και, παρά τους σοβαρούς κινδύνους ασφαλείας, τυγχάνει πλέον θερμής υποστήριξης από βετεράνους πολέμου και συντηρητικούς.

«Μια ευκαιρία να ξανακερδίσουν τη ζωή τους»

Κατά τη διάρκεια της τελετής υπογραφής στο Οβάλ Γραφείο, ο Αμερικανός Πρόεδρος τόνισε τη σημασία της πρόσβασης σε νέες θεραπείες για όσους υποφέρουν από σοβαρή κατάθλιψη και μετατραυματικό στρες (PTSD).

«Το σημερινό διάταγμα θα διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι που υποφέρουν από εξουθενωτικά συμπτώματα μπορεί επιτέλους να έχουν μια ευκαιρία να διεκδικήσουν πίσω τη ζωή τους και να διάγουν μια πιο ευτυχισμένη ζωή. Αν αυτά αποδειχθούν τόσο καλά όσο λένε οι άνθρωποι, θα έχουν τεράστιο αντίκτυπο», είπε χαρακτηριστικά.

Ο Τραμπ πρόσθεσε ότι η οδηγία του θα βοηθήσει να «επιταχυνθεί δραματικά» η πρόσβαση σε πιθανές θεραπείες.

Κάποια στιγμή, απευθυνόμενος στο κοινό που γελούσε, αστειεύτηκε ρωτώντας: «Μπορώ να έχω λίγο κι εγώ, παρακαλώ;»

Ο ρόλος του Τζο Ρόγκαν και των βετεράνων

Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο υπουργός Υγείας, Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ, ο γνωστός podcaster Τζο Ρόγκαν, ο Μάρκους Λουτρέλ, ο πρώην Navy SEAL – η ελίτ δύναμη ειδικών επιχειρήσεων του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ– του οποίου η ιστορία μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με την ταινία «Lone Survivor», και ο Δρ. Μεχμέτ Οζ, διαχειριστής των Κέντρων Medicare και Medicaid.

Ο Ρόγκαν αποκάλυψε πως έστειλε μήνυμα στον Τραμπ για την ιμπογκαΐνη και ο Πρόεδρος των ΗΠΑ του απάντησε: «Ακούγεται υπέροχο. Θέλεις έγκριση από τον FDA; Ας το κάνουμε».

Ο διάσημος podcaster, για τον Τραμπ, φαίνεται να λειτουργεί ως ο σύγχρονος «αρχιερέας» των ψυχεδελικών, παίρνοντας τη σκυτάλη από τον εμβληματικό Τίμοθι Λίρι της δεκαετίας του ’60.

Εκεί που ο Λίρι καλούσε μια ολόκληρη γενιά να «συνδεθεί, να συντονιστεί και να αποσυνδεθεί» (Turn on, tune in, drop out), ο Ρόγκαν χρησιμοποιεί την τεράστια επιρροή του για να πείσει τη συντηρητική Αμερική και τον ίδιο τον Τραμπ ότι η ιμπογκαΐνη δεν είναι προϊόν αντικουλτούρας, αλλά εργαλείο θεραπείας.

Από την πλευρά του, ο Λουτρέλ ευχαρίστησε τον Τραμπ. «Πρόκειται να σώσετε πολλές ζωές μέσω αυτού. Άλλαξε απόλυτα τη ζωή μου προς το καλύτερο».

Αντιμετωπίζοντας την κρίση ψυχικής υγείας

Ο Τραμπ παρουσίασε την πρωτοβουλία ως ένα μέσο για την καταπολέμηση της εθνικής κρίσης ψυχικής υγείας και των αυτοκτονιών.

Στο διάταγμα σημειώνεται χαρακτηριστικά: «Σήμερα, πάνω από 14 εκατομμύρια ενήλικες Αμερικανοί υποφέρουν από σοβαρή ψυχική νόσο, η οποία ορίζεται ως μια διαγνώσιμη ψυχική, συμπεριφορική ή συναισθηματική διαταραχή. Και περίπου 8 εκατομμύρια λαμβάνουν συνταγογραφούμενα φάρμακα για αυτές τις παθήσεις».

Ο Τραμπ εξήρε την επιτυχία των ψυχεδελικών ουσιών σε δοκιμές που έγιναν σε εν ενεργεία στρατιωτικό προσωπικό και βετεράνους με μετατραυματικό στρες (PTSD).

Μάλιστα, το υπουργείο Υποθέσεων Βετεράνων συμμετέχει ήδη σε τουλάχιστον πέντε κλινικές δοκιμές σε Νέα Υόρκη, Καλιφόρνια και Όρεγκον.

Ιστορική αλλαγή πλεύσης από τον FDA

Για πρώτη φορά στην ιστορία του, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) θα εκδώσει την επόμενη εβδομάδα «κουπόνια εθνικής προτεραιότητας» για τρία ψυχεδελικά φάρμακα, μειώνοντας τον χρόνο αξιολόγησης από μήνες σε εβδομάδες.

Ο επίτροπος του FDA, Μάρτι Μακάρι, δήλωσε ότι αυτό θα επιτρέψει σε ορισμένα φάρμακα να εγκριθούν γρήγορα «εάν είναι εναρμονισμένα με τις εθνικές μας προτεραιότητες».

Παράλληλα, ο FDA ανοίγει τον δρόμο για τις πρώτες κλινικές δοκιμές ιμπογκαΐνης σε ανθρώπους εντός των ΗΠΑ.

Μέχρι σήμερα, καμία ψυχεδελική ουσία δεν έχει εγκριθεί σε ομοσπονδιακό επίπεδο στις ΗΠΑ, αν και ουσίες όπως η ψιλοκυβίνη, το MDMA και το LSD μελετώνται σε μεγάλες κλινικές δοκιμές.

Επιπλέον, πρόκειται για την πρώτη φορά που ο FDA προσφέρει τέτοια ταχεία διαδικασία (fast-track) για ψυχεδελικές ουσίες, μετά την απόρριψη του MDMA το 2024.

Οι επιστημονικές επιφυλάξεις για την καρδιοτοξικότητα

Η ιμπογκαΐνη παραμένει μια αμφιλεγόμενη ουσία. Τη δεκαετία του ’90, το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας (NIH) διέκοψε την έρευνα λόγω της «καρδιαγγειακής τοξικότητάς» της, καθώς η ουσία μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρες καρδιακές αρρυθμίες και έχει συνδεθεί με περισσότερους από 30 θανάτους.

Ο Φρέντερικ Μπάρετ, διευθυντής του Κέντρου Έρευνας Ψυχεδελικών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins, δήλωσε: «Ήταν απίστευτα δύσκολο να μελετηθεί η ιμπογκαΐνη στις ΗΠΑ λόγω της γνωστής καρδιοτοξικότητάς της».

«Εάν το εκτελεστικό διάταγμα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για τη διεξαγωγή αντικειμενικής, επιστημονικής έρευνας με αυτή την ένωση, θα μας βοηθούσε να κατανοήσουμε εάν είναι όντως μια καλύτερη ψυχεδελική θεραπεία από άλλες», εξήγησε.

Χρηματοδότηση και το «μοντέλο του Τέξας»

Το διάταγμα προβλέπει τη διάθεση τουλάχιστον 50 εκατομμυρίων δολαρίων από το υπουργείο Υγείας σε πολιτείες που αναπτύσσουν προγράμματα για ψυχεδελικά φάρμακα, ακολουθώντας το παράδειγμα του Τέξας.

Ο Ισμαήλ Λουρίντο Άλι, στέλεχος της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης MAPS, σχολίασε: «Το στίγμα γύρω από τα ναρκωτικά της Κατηγορίας Ι (Schedule I) είναι σημαντικό. Αισθάνομαι ότι αυτό θα προσφέρει ουσιαστική κάλυψη σε Ρεπουμπλικανούς κυβερνήτες και νομοθετικά σώματα ώστε να μπουν στο παιχνίδι όσον αφορά τη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων στα πανεπιστήμιά τους».

Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η αλλαγή δεν θα είναι άμεση.

«Δεν θα υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη, θα εξακολουθεί να θεωρείται μη εγκεκριμένη φροντίδα. Αλλά αυτό που σημαίνει είναι ότι η ιμπογκαΐνη μετατοπίζεται από το περιθώριο και το “υπόγειο” στην επίσημη ομοσπονδιακή αναγνώριση», σημείωσε ο Τομ Φίγκελ, ιδιοκτήτης κλινικής στο Μεξικό.

Από το «στίγμα» στα επιστημονικά εργαστήρια

Αν και οι έρευνες της δεκαετίας του 1950 έδειχναν θετικά αποτελέσματα για τη χρήση των ψυχεδελικών ουσίων στη θεραπεία ψυχικών παθήσεων, η κυβερνητική χρηματοδότηση σταμάτησε τη δεκαετία του 1960 λόγω της έξαρσης της ψυχαγωγικής χρήσης.

Σήμερα, η επιστήμη επανέρχεται δυναμικά: μελέτη του 2025 στο JAMA έδειξε ότι μία δόση LSD μπορεί να ανακουφίσει το άγχος και την κατάθλιψη για μήνες.

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, 21 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν βιώσει τουλάχιστον ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο.

Επί του παρόντος, η ψιλοκυβίνη (το δραστικό συστατικό των «μαγικών μανιταριών») και η ιμπογκαΐνη ταξινομούνται στην Κατηγορία Ι (Schedule I), ως ουσίες χωρίς αποδεκτή ιατρική χρήση και υψηλή πιθανότητα κατάχρησης.

Ιμπογκαΐνη: Το αρχέγονο αφρικανικό φυτό που υπόσχεται «επανεκκίνηση» του εγκεφάλου

Η ιμπογκαΐνη είναι ένα φυσικό ψυχοδραστικό ινδολικό αλκαλοειδές που εκχυλίζεται κυρίως από τον φλοιό της ρίζας του θάμνου Tabernanthe iboga. Το φυτό αυτό ευδοκιμεί στα τροπικά δάση της Κεντρικής Αφρικής, ιδιαίτερα στη Γκαμπόν, το Καμερούν και τη Δημοκρατία του Κονγκό.

Για αιώνες, αυτόχθονες ομάδες όπως η φυλή Bwiti χρησιμοποιούν τον φλοιό της ρίζας iboga σε πνευματικές τελετουργίες, τελετές μύησης και θεραπευτικές πρακτικές.

• Σε τυπικές δόσεις: (1.000-1.500 mg από το στόμα), η ουσία προκαλεί οραματικές/ονειρικές καταστάσεις (ονειρογόνος δράση) που διαρκούν από 18 έως 36 ώρες.
• Χαμηλές δόσεις: (περίπου 5 mg/kg σωματικού βάρους) δρουν ως ήπιο διεγερτικό παρόμοιο με την καφεΐνη.
• Υψηλές δόσεις: (20-30 mg/kg) προκαλούν έντονες παραισθησιογόνες εμπειρίες.

Πώς λειτουργεί στον εγκέφαλο

Η ιμπογκαΐνη αλληλεπιδρά με πολλαπλά συστήματα νευροδιαβιβαστών, συμπεριλαμβανομένων των υποδοχέων οπιοειδών, σεροτονίνης, σίγμα, NMDA και νικοτινικής ακετυλοχολίνης.

Ο βασικός μεταβολίτης της, η νοριμπογκαΐνη, εμποδίζει την επαναπρόσληψη της σεροτονίνης -δηλαδή βοηθά να παραμένει περισσότερη στον εγκέφαλο- ενώ ταυτόχρονα ενεργοποιεί συγκεκριμένους υποδοχείς (κ-οπιοειδείς) στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Αυτή η σύνθετη χημική δομή ενδέχεται να προάγει τη νευροπλαστικότητα και την ανάπτυξη νέων νευρώνων, γεγονός που εξηγεί τις αναφορές για μειωμένη επιθυμία για κατάχρησης και περιορισμό των συμπτωμάτων στέρησης.

Θεραπευτικές δυνατότητες και «επανεκκίνηση»

Η ουσία έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον για τη θεραπεία διαταραχών χρήσης ουσιών, ιδιαίτερα του εθισμού στα οπιοειδή. Μικρές μελέτες δείχνουν ότι το 1/3 έως τα 2/3 των χρηστών επιτυγχάνουν βραχυπρόθεσμη αποχή έπειτα από μία μόνο συνεδρία.

Η αναδυόμενη έρευνα διερευνά επίσης οφέλη για:

• Το μετατραυματικό στρες (PTSD)
• Τις τραυματικές εγκεφαλικές βλάβες
• Την κατάθλιψη και τον εθισμό στην κοκαΐνη

Σοβαροί κίνδυνοι

Παρά τις υποσχέσεις, η ιμπογκαΐνη παραμένει μια ουσία με σημαντικούς κινδύνους. Στις ΗΠΑ είναι ταξινομημένη στην Κατηγορία Ι (Schedule I) από το 1970, κάτι που σημαίνει ότι θεωρείται πως έχει «υψηλή πιθανότητα κατάχρησης και καμία αποδεκτή ιατρική χρήση».

Αν και είναι παράνομη στις ΗΠΑ, λειτουργούν κλινικές στον Καναδά, το Μεξικό και σε μέρη της Ευρώπης και της Αφρικής.

Οι κυριότεροι κίνδυνοι περιλαμβάνουν:

• Καρδιακά προβλήματα: Περιστατικά που έχουν συνδεθεί με θανάτους.
• Παραισθήσεις: Έντονες ψυχικές καταστάσεις που απαιτούν αυστηρή ιατρική επίβλεψη.

Τι είναι η «επανεκκίνηση» του εγκεφάλου

Τα τελευταία χρόνια, στο μικροσκόπιο των νευροεπιστημόνων και των ψυχιάτρων έχει μπει εκ νέου η επίδραση των ψυχεδελικών ουσιών, καθώς οι ειδικοί αναζητούν καινοτόμες θεραπείες για ένα ευρύ φάσμα νευρολογικών και ψυχικών παθήσεων.

Η έρευνα εστιάζει πλέον σε έναν θεμελιώδη μηχανισμό του εγκεφάλου: τις «κρίσιμες περιόδους» (Critical periods).

Η γέφυρα της νευρωνικής πλαστικότητας

Οι κρίσιμες περίοδοι είναι συγκεκριμένα χρονικά παράθυρα κατά τα οποία ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά εύπλαστος και δεκτικός σε νέα ερεθίσματα.

Σε αυτές τις φάσεις, οι συνάψεις -δηλαδή οι συνδέσεις μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων- διαμορφώνονται και ενισχύονται με μεγάλη ευκολία.

Καθώς μεγαλώνουμε, αυτές οι συνδέσεις σταθεροποιούνται και «σκληραίνουν», καθιστώντας τη μάθηση ή την αλλαγή συμπεριφοράς μια πολύ πιο δύσκολη διαδικασία.

Το «κλειδί» των ψυχεδελικών

Μια πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature και διεξήχθη σε ποντίκια, αποκαλύπτει ότι οι ψυχεδελικές ουσίες έχουν τη μοναδική ικανότητα να «ξεκλειδώνουν» ξανά αυτές τις κρίσιμες περιόδους.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι μία μόνο δόση μπορεί να επαναφέρει τον εγκέφαλο σε μια κατάσταση αυξημένης πλαστικότητας, η οποία διαρκεί από δύο ημέρες έως τέσσερις εβδομάδες, ανάλογα με την ουσία.

Η Gül Dölen, αναπληρώτρια καθηγήτρια νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, εξηγεί τη σημασία αυτής της ανακάλυψης: «Υπάρχει μια χρονική περίοδος κατά την οποία ο εγκέφαλος των θηλαστικών είναι πολύ πιο ευαίσθητος και ανοιχτός στη μάθηση από το περιβάλλον. Όταν αυτή η περίοδος κλείσει, τότε ο εγκέφαλος είναι πολύ λιγότερο ανοιχτός για νέα μάθηση».

Με πληροφορίες από: Associated Press, NPR, Wikipedia, Nature, Wired