Νέο κύμα αφρικανικής σκόνης αναμένεται να «πνίξει» την χώρα τις επόμενες μέρες, με το υπουργείο Υγείας να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου στους πολίτες, εφιστώντας ιδιαίτερη προσοχή και δίνοντας οδηγίες προστασίας με σχετική εγκύκλιο που εξέδωσε σήμερα πέμπτη (16.04.2026).

Με αφορμή την επιστροφή της αφρικανικής σκόνης, το υπουργείο Υγείας προχώρησε στην έκδοση έκτακτης εγκυκλίου με οδηγίες για την προστασία της δημόσιας υγείας, ενώ και η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, υπέγραψε τις σχετικές οδηγίες κατόπιν των τελευταίων μετεωρολογικών προγνώσεων, που προειδοποιούν για έντονη μεταφορά σωματιδίων σε αρκετές περιοχές της χώρας.

Σύμφωνα με την εγκύκλιο, η αφρικανική σκόνη απαιτεί τη λήψη δραστικών μέτρων όταν η συγκέντρωσή της στην ατμόσφαιρα ξεπερνά τα 150 μg/m³.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, προβλέπεται η άμεση διακοπή λειτουργίας για:

• Βρεφικούς, βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς (δημόσιους και ιδιωτικούς).
• Νηπιαγωγεία.
• Σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
• Στόχος της εγκυκλίου είναι η μείωση της έκθεσης των ευάλωτων ομάδων, και ειδικά των παιδιών, στα επικίνδυνα μικροσωματίδια που μεταφέρει η αφρικανική σκόνη, διασφαλίζοντας την αποφυγή αναπνευστικών και άλλων προβλημάτων υγείας κατά τη διάρκεια του φαινομένου.

Ολόκληρη η εγκύκλιος του υπουργείου Υγείας για την προστασία του πληθυσμού από την αφρικανική σκόνη.

Αφρικανική σκόνη – Περιγραφή του φαινoμένου

Η μεταφορά αφρικανικής σκόνης οφείλεται στην μετακίνηση σωματιδίων από την επιφάνεια της ερήμου της Σαχάρας προς την τροπόσφαιρα, κυρίως λόγω έντονων μετεωρολογικών φαινομένων, όπως καταιγίδες και ισχυροί άνεμοι. Τα σωματίδια αυτά μεταφέρονται στη συνέχεια σε μεγάλες αποστάσεις μέσω της παγκόσμιας κυκλοφορίας των αερίων μαζών και μπορούν να επηρεάσουν εκτεταμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης. Το φαινόμενο παρουσιάζει εποχικότητα, η οποία σχετίζεται με την παγκόσμια κυκλοφορία των αερίων μαζών, με αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές του πλανήτη να επηρεάζονται περισσότερο σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους.

Για την Ευρώπη, η άνοιξη αποτελεί την περίοδο κατά την οποία εκδηλώνονται συχνότερα επεισόδια μεταφοράς αφρικανικής σκόνης. Παράλληλα, μεταβολές στην παγκόσμια κυκλοφορία των αερίων μαζών, όπως αυτές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, ενδέχεται να επηρεάσουν τη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια των φαινομένων.

Οι επιπτώσεις της μεταφοράς σκόνης διαφοροποιούνται ανάλογα με το υψόμετρο και τις συνθήκες μεταφοράς των σωματιδίων. Η παρουσία τους στην ατμόσφαιρα μπορεί να περιορίσει την ηλιακή ακτινοβολία που φθάνει στο έδαφος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η εναπόθεσή τους σε επιφάνειες υψηλής ανακλαστικότητας, όπως το χιόνι, μπορεί να οδηγήσει σε τοπικές μεταβολές της θερμοκρασίας. Σε κάθε περίπτωση, η σκόνη επιβαρύνει την ποιότητα του αέρα σε επίπεδο εδάφους, ιδίως όταν συνδυάζεται με άλλες πηγές ρύπανσης, όπως οι εκπομπές από την κυκλοφορία οχημάτων ή άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες, με πιθανές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.

Αναλυτικά η εγκύκλιος

Η εφαρμογή του μέτρου για κλειστά σχολεία κηρύσσεται μετά από εισήγηση των κατά περίπτωση αρμόδιων υπηρεσιών με ανακοίνωση: του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το χωρικό πεδίο της Περιφέρειας Αττικής, του καθ’ ύλην αρμόδιου Περιφερειάρχη για το χωρικό πεδίο των λοιπών Περιφερειών της χώρας.

Αφρικανική σκόνη – Ομάδες υψηλού κινδύνου

Το φαινόμενο μπορεί να επηρεάσει τη υγεία οποιουδήποτε ατόμου, όμως συστήνεται ιδιαίτερη προσοχή στις ακόλουθες ευάλωτες ομάδες:

• Παιδιά και βρέφη
• Ηλικιωμένα άτομα
• Άτομα με παθήσεις στους πνεύμονες
• Άτομα με χρόνιες καρδιοαναπνευστικές παθήσεις

Συστάσεις για την προστασία της υγείας του πληθυσμού

Η μεταφορά σκόνης από την έρημο Σαχάρα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσης αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Για την περίπτωση υπέρβασης της ανώτατης επιτρεπόμενης συγκέντρωσης (οριακής τιμής) των αιωρούμενων σωματιδίων ΑΣ10 (50 μg/m³) έχει εκδοθεί η (β) σχετ. με την οποία παρέχονται συστάσεις για την προστασία της υγείας του πληθυσμού, ιδίως των ευάλωτων ομάδων (παιδιά και βρέφη, ηλικιωμένοι, άτομα με παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος και άτομα με χρόνιες καρδιοαναπνευστικές παθήσεις).

Ανάλογα με το επίπεδο των εκτιμώμενων 24ωρων συγκεντρώσεων των αιωρούμενων σωματιδίων, οι προτεινόμενες συστάσεις έχουν ως εξής:

Πρόσθετα μέτρα προφύλαξης

Επιπλέον συστήνονται τα ακόλουθα μέτρα προφύλαξης της υγείας του πληθυσμού:

• Παραμονή σε εσωτερικούς χώρους
  Σε περίπτωση όπου κατοικημένες περιοχές βρίσκονται εντός της ζώνης εκδήλωσης του επεισοδίου κι επηρεάζονται από την μεταφορά της σκόνης προτείνεται η ελάττωση των άσκοπων μετακινήσεων και η παραμονή σε κλειστούς χώρους χωρίς απευθείας επικοινωνία με τον εξωτερικό αέρα (κλείσιμο παραθύρων, πορτών και λοιπών διόδων αέρα προς το εσωτερικό).
• Χρήση του κλιματιστικού στη λειτουργία ανακύκλωσης του εσωτερικού αέρα
  Εφόσον οι κατοικίες διαθέτουν σύστημα κλιματισμού, να γίνεται η χρήση του στη λειτουργία ανακύκλωσης του εσωτερικού αέρα, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα στους εσωτερικούς χώρους. Η επιλογή εισαγωγής «φρέσκου αέρα» που παρέχεται από ορισμένα συστήματα κλιματισμού πρέπει να απενεργοποιείται κατά τη διάρκεια του επεισοδίου για να αποφευχθεί η εισροή καπνού από το εξωτερικό περιβάλλον. Επίσης, είναι απαραίτητη η σωστή συντήρηση των φίλτρων των συστημάτων κλιματισμού.
• Μείωση των πηγών ρύπανσης του εσωτερικού αέρα εντός του σπιτιού
  Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου πρέπει να αποφεύγεται το κάπνισμα στο εσωτερικό των κατοικιών, το μαγείρεμα με τη χρήση ψησταριάς, η χρήση τζακιού για ψήσιμο/μαγείρεμα/θέρμανση, η χρήση αεροζόλ και οποιασδήποτε άλλης πηγής που ενδέχεται να επιβαρύνει την ποιότητα του εσωτερικού αέρα,
• Χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFRP2/KN95)
  Κατά τη διάρκεια αιχμής του φαινομένου, εάν απαιτείται μετακίνηση σε εξωτερικό χώρο, συστήνεται η χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFP2/N95). Επισημαίνεται ότι οι κοινές χειρουργικές ή υφασμάτινες μάσκες παρέχουν περιορισμένη προστασία έναντι των σωματιδίων AS10.
• Ενυδάτωση
  Συστήνεται η αυξημένη κατανάλωση νερού και υγρών για τη διατήρηση της υγρασίας των βλεννογόνων του αναπνευστικού συστήματος.
  Προτείνεται ο συχνός καθαρισμός της μύτης και των οφθαλμών με άφθονο νερό ή φυσιολογικό ορό για την απομάκρυνση της σκόνης που έχει τυχόν επικαθίσει.

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες των Αρμόδιων Αρχών.