Από το 2016, μια αρχαιολογική ομάδα αποτελούμενη από ερευνητές από την Αυστραλία και το Λάος, με επικεφαλής τους Louise Shewan, Dougald O’Reilly και Thonglith Luangkhoth, έχει αναπτύξει ένα ερευνητικό έργο στην επονομαζόμενη Πεδιάδα των Δοχείων (ή Βάζων / Πιθαριών), που βρίσκεται στην επαρχία Xieng Khouang, στο βόρειο-κεντρικό Λάος.
Η ονομασία «Καμπίνα με τα Πιθάρια» προσδιορίζει ένα σύνολο χιλιάδων πέτρινων αγγείων διάσπαρτα στα βουνά και τις πεδιάδες του οροπεδίου του Λάος, μερικά από τα οποία φτάνουν τα τρία μέτρα σε ύψος και ζυγίζουν αρκετούς τόνους. Αυτές οι μεγαλιθικές κατασκευές σκαλίστηκαν και μεταφέρθηκαν από λατομεία που βρίσκονται σε απόσταση έως και δέκα χιλιομέτρων και αποτελούν μέρος ενός σύνθετου ταφικού τοπίου του οποίου οι δημιουργοί, η χρονολογία και οι μέθοδοι μεταφοράς παραμένουν ακόμη άγνωστα.
Η επιτόπια έρευνα περιελάμβανε αρκετές ανασκαφικές περιόδους, έρευνες με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα και φωταύγεια, ισοτοπικές αναλύσεις και εργασίες συντήρησης πολιτιστικών υλικών. Αυτές οι προσπάθειες έχουν προσφέρει μια ευρύτερη κατανόηση του μεγαλιθικού πολιτισμού του Λάος και έχουν συμβάλει στην εγγραφή της Πεδιάδας των Δοχείων στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Κατά την τελευταία δεκαετία, οι ανασκαφές έχουν επίσης φέρει στο φως μια ποικιλία πολιτιστικού υλικού που έχει ανοίξει μια νέα φάση στη μελέτη του χώρου. Μεταξύ των αντικειμένων που έχουν ανακαλυφθεί είναι κεραμικά αγγεία, λίθινα εργαλεία, μενταγιόν, σφονδύλια, σιδερένια εργαλεία, γυάλινες και λίθινες χάντρες, καθώς και βραχιόλια και καμπάνες από κράμα χαλκού.
Σε πρόσφατη επίσκεψή τους στο Λάος, οι ερευνητές διεξήγαγαν ένα εργαστήριο συντήρησης με στόχο την εκπαίδευση των αρχών πολιτιστικής κληρονομιάς του Λάος στη διατήρηση ορισμένων από αυτά τα αντικείμενα. Εξοπλισμένη με υλικά συντήρησης που αποκτήθηκαν τόσο στο Λάος όσο και στην Αυστραλία, η διεθνής ομάδα ανακατασκεύασε προσεκτικά πολλά κεραμικά αγγεία στο Επαρχιακό Μουσείο Xieng Khouang.
Αρκετά από τα δοχεία περιείχαν ανθρώπινα δόντια και θραύσματα οστών, στοιχεία που αποδεικνύουν δευτερογενείς ταφικές πρακτικές κατά τις οποίες τα λείψανα των νεκρών εναποτίθεντο κοντά ή μέσα σε κεραμικά αγγεία τοποθετημένα δίπλα στα μεγαλιθικά βάζα. Τα αγγεία, τα οποία φτάνουν έως και 60 εκατοστά σε ύψος και μερικά από τα οποία εμφανίζουν εγχάρακτα σχέδια, ψήθηκαν σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, γεγονός που τα καθιστά εξαιρετικά εύθραυστα.
Για την ανακατασκευή αυτών των εύθραυστων κεραμικών, απαιτούνται ειδικές κόλλες, τις οποίες προτιμούν οι συντηρητές λόγω της σταθερότητάς τους. Λωρίδες ιαπωνικού χαρτιού tengujo, ενός ευέλικτου υλικού, χρησιμοποιήθηκαν για την ενίσχυση των πιο ευαίσθητων περιοχών.
Εκτός από τα εργαστήρια συντήρησης, οι πρόσφατες επισκέψεις στο Λάος είχαν έναν άλλο σημαντικό στόχο: την επιστροφή μεταλλικών αντικειμένων και γυάλινων χαντρών που είχαν προηγουμένως συντηρηθεί στο Ινστιτούτο Robert Cripps για τη Διατήρηση Πολιτισμού στη Μελβούρνη. Αυτά τα αντικείμενα, που βρέθηκαν επίσης σε ταφικά περιβάλλοντα, εμφανίζονται σε όλη τη Νοτιοανατολική Ασία από την Εποχή του Σιδήρου (500 π.Χ. – 500 μ.Χ.) και μαρτυρούν την πλούσια τελετουργική σημασία του χώρου.
Τα μεταλλικά αντικείμενα έφτασαν στο εργαστήριο Cripps και μικρά θραύσματα αναλύθηκαν στην Πλατφόρμα Χαρακτηρισμού και Κατασκευής Υλικών (MCFP) του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης χρησιμοποιώντας μη καταστροφικές αναλυτικές τεχνικές.
Στη συνέχεια, μεταπτυχιακοί φοιτητές από το Ινστιτούτο Cripps πραγματοποίησαν μια σειρά από βήματα επεξεργασίας για τη συντήρηση των αντικειμένων. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αντικείμενα με τα οποία εργάστηκαν οι μαθητές ήταν ένα σιδερένιο εργαλείο που φαινόταν να διατηρεί εν μέρει μια ξύλινη λαβή στο εσωτερικό του, γεγονός που υποδηλώνει ότι θα μπορούσε να είναι εργαλείο, δόρυ ή τελετουργικό αντικείμενο. Για να διατηρηθεί το τεχνούργημα άθικτο και να είναι ορατό μέσα από αυτό , πραγματοποιήθηκαν δύο τύποι σαρώσεων.
Αρχικά, πραγματοποιήθηκαν αξονικές τομογραφίες (CT) στη Μονάδα Απεικόνισης του Κέντρου Εγκεφάλου του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε μικρο-αξονική τομογραφία που δημιούργησε τρισδιάστατες εικόνες του εσωτερικού του αντικειμένου μέσω της πλατφόρμας TrACEES ( Melbourne Trace Analysis for Chemical, Earth and Environmental Sciences).
Τα αποτελέσματα και των δύο δοκιμών ήταν αξιοσημείωτα, καθώς επέτρεψαν στην ομάδα να δημιουργήσει μια τρισδιάστατη κινούμενη εικόνα που δείχνει την κοίλη άκρη του σιδήρου να ξεθωριάζει σταδιακά και να αποκαλύπτει το έδαφος και τα ορυκτοποιημένα υπολείμματα σωματιδίων ξύλου στο εσωτερικό της.
Με τα αντικείμενα να έχουν ήδη επιστραφεί στο Λάος, η ομάδα εργάστηκε για τη δημιουργία μιας έκθεσης στο μουσείο Xieng Khouang που παρουσιάζει το μεγαλιθικό τοπίο, τους ανθρώπους του, τη χρονολογία, την τεχνολογία και την τελετουργική δραστηριότητα. Με την υποστήριξη του προγράμματος μικρών επιχορηγήσεων της Αυστραλιανής Πρεσβείας στο Λάος, η νέα εγκατάσταση δημιουργήθηκε τόσο στα αγγλικά όσο και στα λαοτινά, αντανακλώντας μια γνήσια συνεργασία στην οποία τα αποτελέσματα της έρευνας είναι προσβάσιμα στο κοινό του Λάος.
Στα σημαντικότερα εκθέματα της έκθεσης περιλαμβάνονται τα πρόσφατα αναστηλωμένα κεραμικά αγγεία, τα συντηρημένα μεταλλικά αντικείμενα, οι γυάλινες χάντρες και ενημερωτικές πινακίδες σχετικά με την έρευνα. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης μια ανακατασκευή μιας ανθρώπινης ταφής, όπως βρέθηκε κατά την ανασκαφή, περιτριγυρισμένης από κτερίσματα, η οποία αποτελεί σημαντική συμβολή στην κατανόηση της προϊστορικής ταφικής πρακτικής στο Λάος.
Παρόλο που τα αντικείμενα βρίσκονται πλέον στον τόπο προέλευσής τους, η συντήρηση δεν τελειώνει με τον επαναπατρισμό. Οι προθήκες έχουν εξοπλιστεί με οθόνες υγρασίας και θερμοκρασίας που επιτρέπουν στο προσωπικό του μουσείου να παρακολουθεί τις περιβαλλοντικές συνθήκες και να επικοινωνεί με την ομάδα του Jonathan Kemp στη Μελβούρνη όποτε απαιτείται οποιαδήποτε παρέμβαση.
Η Πεδιάδα με τα Πιθάρια εξακολουθεί να αποτελεί ένα μεγάλο μυστήριο. Ποιος σκάλισε τα πέτρινα αγγεία, καθώς και πότε και πώς μεταφέρθηκαν, παραμένουν θέματα έρευνας. Στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης, η έρευνα συνεχίζεται σε διάφορα μέτωπα. Κορυφαίοι ειδικοί διεξάγουν χρονολόγηση με φωταύγεια δειγμάτων πετρωμάτων από τις τοποθεσίες, μια τεχνική που μετρά τον χρόνο που ένα δείγμα παρέμεινε θαμμένο μετά την έκθεσή του στο ηλιακό φως και που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μελετηθεί πότε κατασκευάστηκαν τα πιθάρια και πότε τοποθετήθηκαν στο έδαφος.
Παράλληλα, διεξάγεται ισοτοπική ανάλυση ανθρώπινων οδοντικών υπολειμμάτων για την ανασύνθεση του ιστορικού ζωής των ανθρώπων που έχουν ταφεί στους χώρους. Όλα τα δεδομένα του έργου είναι προσβάσιμα μέσω ενός ηλεκτρονικού αποθετηρίου, που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με την Πλατφόρμα Ανάλυσης Δεδομένων της Μελβούρνης, η οποία διευκολύνει τις συνεχιζόμενες έρευνες και τις προσπάθειες διατήρησης.
Αυτό το αποθετήριο παρέχει στους συναδέλφους του από το Λάος, στην UNESCO, στο προσωπικό της πολιτιστικής κληρονομιάς και σε άλλους ερευνητές και φοιτητές ανεκτίμητη πρόσβαση σε επιστημονικά δεδομένα, φωτογραφίες, ιστορικά δεδομένα και αναφορές. Τα βάζα περιμένουν στο οροπέδιό τους, υπομονετικά όπως ήταν πάντα, ενώ οι άνθρωποι που είναι υπεύθυνοι για την κατανόηση και την προστασία τους συνεχίζουν το έργο τους.
