Με μια έντονη ενεργειακή αναταραχή να βρίσκεται προ των πυλών της ελληνικής οικονομίας, σε περίπτωση που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή παραταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, η κυβέρνηση σχεδιάζει να προχωρήσει τον Μάιο σε επιδοτήσεις των λογαριασμών ρεύματος, προκειμένου να στηρίξει τα νοικοκυριά. Ο λογαριασμός του νέου μέτρου, εφόσον οριστικοποιηθεί, αναμένεται να καλυφθεί είτε μέσω των εσόδων από τους ρύπους (δικαιώματα εκπομπών CO2) είτε από τον μηχανισμό ανάκτησης μέρους των εσόδων των ηλεκτροπαραγωγών, με στόχο τη συγκράτηση των αυξήσεων ιδίως για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η επιδότηση θα προστεθεί στα υπόλοιπα μέτρα που έχει ενεργοποιήσει η κυβέρνηση με εθνικούς πόρους για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης, όπως είναι η οριζόντια επιδότηση του πετρελαίου κίνησης, η χορήγηση του fuel pass και η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε βασικά τρόφιμα, τα οποία αναμένεται να επεκταθούν χρονικά και πέραν του Μαΐου.
Η άνοδος των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνει την ανάγκη για κρατική στήριξη στους λογαριασμούς ρεύματος. Οι πρόσφατες τιμές στο χρηματιστήριο ενέργειας κινούνται σε σχετικά υψηλά επίπεδα, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τα τιμολόγια, καθώς πλησιάζουν τα όρια με βάση τα οποία στο παρελθόν κρίθηκε απαραίτητη η κρατική παρέμβαση μέσω επιδοτήσεων.
Το κρίσιμο όριο
Παρά το γεγονός ότι οι μεγάλοι πάροχοι συνέβαλαν στη συγκράτηση των τιμών, εφόσον οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας διατηρηθούν σε αυξημένα επίπεδα και συνεχίσουν να ασκούν πίεση στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις, θα ληφθεί άμεσα απόφαση για επιδότηση των λογαριασμών. Το κρίσιμο όριο εντοπίζεται σε τιμές χονδρεμπορικής αγοράς από 120 έως 150 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Στο οικονομικό επιτελείο έχει αυξηθεί το επίπεδο συναγερμού, καθώς η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και η επιδείνωση των συνθηκών στην παγκόσμια αγορά ενέργειας έχουν πυροδοτήσει αρνητικά σενάρια. Οι εκτιμήσεις για την επάρκεια πετρελαίου παγκοσμίως αποκτούν δραματικές διαστάσεις και επηρεάζουν τον κυβερνητικό σχεδιασμό. Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προέβλεψε ότι οι διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα αυξηθούν στην Ευρώπη τον Απρίλιο και θα αρχίσουν να επηρεάζουν δομικά την ευρωπαϊκή οικονομία, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ περιορίζει σημαντικά τις προμήθειες.
Επάρκεια
Ο φόβος μιας διαταραχής στην τροφοδοσία καυσίμων, που θα μπορούσε να επηρεάσει το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας, αποτελεί πλέον υπαρκτό σενάριο, το οποίο λαμβάνεται υπ’ όψιν σε όλους τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς. Στα υπό εξέταση σενάρια του οικονομικού επιτελείου βρίσκεται και το «πάγωμα» των εξαγωγών πετρελαιοειδών – στην περίπτωση που η σύρραξη συνεχιστεί και τον Ιούνιο.
Η αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια της κρίσης δημιουργεί φόβους για παρατεταμένες πιέσεις στις τιμές, οι οποίες ήδη κινούνται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, μετά το διάγγελμα του Ντόναλντ Τραμπ τα ξημερώματα της περασμένης Πέμπτης, το πετρέλαιο Brent κατέγραψε νέο ράλι, αποτυπώνοντας ένα εξαιρετικά θολό και ασαφές τοπίο σχετικά με τις αμερικανικές προθέσεις ως προς τη διάρκεια του πολέμου.
Ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο λήξης της πολεμικής σύρραξης μέσα στις επόμενες εβδομάδες, η αποκατάσταση των ζημιών σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές αναμένεται να απαιτήσει αρκετούς μήνες. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για σημαντική μείωση της παγκόσμιας προσφοράς, γεγονός που εντείνει το αίσθημα επισφάλειας και ενισχύει τις προβλέψεις για αυξημένο ενεργειακό κόστος σε βάθος χρόνου.
Εάν δεν υπάρξει φως στην άκρη του τούνελ, οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης εκτιμάται ότι θα είναι ευρείας κλίμακας, επηρεάζοντας σημαντικούς τομείς της οικονομίας, όπως η βιομηχανία, το εμπόριο και η αγροτική παραγωγή. Αυτό συμβαίνει διότι η αύξηση του κόστους ενέργειας μεταφέρεται στην εφοδιαστική αλυσίδα και οδηγεί σε ανατιμήσεις βασικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων και των γεωργικών εφοδίων. Παράλληλα, οι μεταφορές -αεροπορικές, θαλάσσιες και οδικές- αντιμετωπίζουν αυξημένες δαπάνες καυσίμων, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τόσο το κόστος μετακίνησης όσο και την τουριστική δραστηριότητα, έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.
Oι πρώτες επιπτώσεις
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εξαιτίας των διαταραχών στην προσφορά οδηγεί σε αύξηση του κόστους παραγωγής και μεταφοράς. Αυτό μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερες τιμές για καταναλωτές και επιχειρήσεις. Ηδη έχουν αρχίσει να αποτυπώνονται και επισήμως οι πρώτες επιπτώσεις από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. O πόλεμος έφερε όπως αναμενόταν αύξηση του πληθωρισμού, καθώς, με βάση τις πρώτες εκτιμήσεις της Eurostat για τον Μάρτιο, στην Ελλάδα ο πήχυς έφτασε στο 3,3% από το 3,1%. Πρόκειται προφανώς για μια εξέλιξη που προκαλεί ανησυχία και αποτελεί ισχυρό σημάδι για νέες ανατιμήσεις σε βασικά είδη, προϊόντα αλλά και υπηρεσίες.
Παράλληλα, πτωτικά κινήθηκε τον Μάρτιο ο δείκτης οικονομικού κλίματος που καταρτίζει το ΙΟΒΕ, με τις συνέπειες του πολέμου στη Μέση Ανατολή να κάνουν αισθητή την παρουσία τους. Ο δείκτης οικονομικού κλίματος υποχωρεί τον Μάρτιο, καθώς διαμορφώνεται στις 106,8 μονάδες από 107,6 μονάδες τον Φεβρουάριο. Η υποχώρηση αυτή προέρχεται κατά κύριο λόγο από την εξασθένηση των προσδοκιών σε όλους τους επιχειρηματικούς τομείς, όπως και στην καταναλωτική εμπιστοσύνη. Οσον αφορά τις κατασκευές, ανακόπτεται η ανοδική πορεία των τελευταίων μηνών στα ιδιωτικά έργα, ενώ στο λιανικό εμπόριο σημειώνεται σημαντική εξασθένηση λόγω κυρίως των απαισιόδοξων εκτιμήσεων της τρέχουσας κατάστασης αλλά και των προβλέψεων για παραγγελίες το προσεχές διάστημα. Στον τομέα των υπηρεσιών καταγράφεται έντονη υποχώρηση, λόγω των αρνητικών εκτιμήσεων σε όλους τους επιμέρους παράγοντες.
Δύσκολη ισορροπία
Το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ενίσχυσης των νοικοκυριών και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Στόχος είναι να μην τεθούν σε κίνδυνο η πορεία επίτευξης των δημοσιονομικών στόχων και η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ωστόσο, το συνολικό περιβάλλον ενισχύει τους φόβους για μια παρατεταμένη περίοδο ενεργειακής αστάθειας, με πιθανές συνέπειες στον πληθωρισμό και στην αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.
Η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια ιδιαίτερα σύνθετη εξίσωση, όπου η ανάγκη άμεσης στήριξης της οικονομίας συνδυάζεται με την υποχρέωση διατήρησης της δημοσιονομικής ισορροπίας, σε ένα διεθνές περιβάλλον που παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο. Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους επεξεργάζεται εναλλακτικά σενάρια, τα οποία συνδέονται με τον βαθμό ευελιξίας που θα αποφασίσει να δώσει η Ε.Ε., εφόσον επιδεινωθεί περαιτέρω η κατάσταση.
Σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμείνει στη μη χαλάρωση της δημοσιονομικής πολιτικής, περιορίζονται σημαντικά τα περιθώρια παρέμβασης τόσο για τη χώρα μας όσο και για τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, τα οποία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις διαπραγματεύσεις για τα ανώτατα όρια δαπανών. Αν και μπορούν να εφαρμοστούν αντισταθμιστικά μέτρα, όπως η αύξηση της φορολογίας στα τυχερά παιχνίδια, τα περιθώρια παραμένουν περιορισμένα. Ωστόσο, ενδεχόμενη επιδείνωση της κρίσης θα αυξήσει την πίεση για προσωρινή χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, γεγονός που θα επιτρέψει στις κυβερνήσεις να λάβουν επιπλέον μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Τα επιτόκια
Η μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού στην ευρωζώνη, ο οποίος αναρριχήθηκε στο 2,5% τον Μάρτιο από 1,9% τον Φεβρουάριο, αποτελεί ηχηρό καμπανάκι και για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία, έπειτα από αρκετούς μήνες που κράτησε τα επιτόκια αμετάβλητα, σχεδιάζει να προχωρήσει σε αύξησή τους. Δεν αποκλείεται η πρώτη αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης να αποφασιστεί εντός του Απριλίου, διαφορετικά, σύμφωνα με τους αναλυτές, θεωρείται σίγουρο ότι θα γίνει τον Ιούνιο. Κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΚΤ υποστηρίζουν ότι η Κεντρική Τράπεζα είναι έτοιμη να παρέμβει για να συγκρατήσει τις πληθωριστικές πιέσεις και τα νέα ανησυχητικά δεδομένα που έρχονται από την Eurostat είναι πιθανό να επισπεύσουν μια τέτοια επιλογή.
Μια τέτοια κίνηση σηματοδοτεί αλλαγή στη νομισματική πολιτική, καθώς για μεγάλο χρονικό διάστημα τα επιτόκια βρίσκονταν σε χαμηλά επίπεδα με στόχο τη στήριξη της οικονομίας. Με την αύξηση των επιτοκίων, η ΕΚΤ επιδιώκει να περιορίσει τη ζήτηση και να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, διατηρώντας τη σταθερότητα των τιμών. Ωστόσο, τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, περιορίζοντας την κατανάλωση και τις επενδύσεις. Η επικεφαλής της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, έχει αναφερθεί σε δύο αρνητικά σενάρια για τις επιπτώσεις του πολέμου στην ανάπτυξη και στον πληθωρισμό της ευρωζώνης. Στο δυσμενές σενάριο, ο πληθωρισμός θα κορυφωθεί πάνω από το 4% το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους, αλλά θα επιστρέψει στον στόχο μέχρι τα μέσα του 2027, ενώ στο ακόμα πιο αρνητικό σενάριο, ο πληθωρισμός θα κορυφωθεί πάνω από το 6% στις αρχές του επόμενου έτους και δεν θα επιστρέψει στον στόχο τα επόμενα χρόνια.
Αεροπορικά εισιτήρια
Καμπανάκι από την αύξηση στις τιμές
Τις αντοχές του ελληνικού τουρισμού δοκιμάζει ο πόλεμος που μαίνεται στη Μέση Ανατολή, με τη ροή των νέων κρατήσεων να υστερεί σε σχέση με πέρυσι και την άνοδο του λειτουργικού κόστους, σε συνδυασμό με τις αυξημένες τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων, να εντείνει την πίεση στους επιχειρηματίες του κλάδου. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί μαζικές ακυρώσεις, ο ρυθμός των νέων κρατήσεων έχει φρενάρει αισθητά, με τους μεγάλους tour operators να διαπιστώνουν πτώση της τάξης του 8%- 10% σε σχέση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο. Σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσουν νέες κρατήσεις, όλο και περισσότεροι ξενοδόχοι υιοθετούν ευέλικτες πολιτικές ακυρώσεων, προσφέροντας τη δυνατότητα επιστροφής χρημάτων εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου πριν από την άφιξη στο κατάλυμα.
Τον προβληματισμό για τη φετινή σεζόν εντείνει το ήδη αυξημένο λειτουργικό κόστος των καταλυμάτων, το οποίο αναμένεται να ροκανίσει τα οικονομικά αποτελέσματα στο τέλος του έτους, καθώς, ακόμη και αν οι συγκρούσεις αποκλιμακωθούν, η επιστροφή των τιμών ενέργειας στα προ του πολέμου επίπεδα δεν θεωρείται άμεση. Παράλληλα, η άνοδος στις τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων λειτουργεί αποτρεπτικά για τους ταξιδιώτες, εντείνοντας τους φόβους των επιχειρηματιών για πιθανές ακυρώσεις το επόμενο διάστημα εξαιτίας του υψηλού κόστους μετακίνησης.
Στον αντίποδα, οι μεγάλοι αερομεταφορείς που δραστηριοποιούνται στη Μέση Ανατολή επαναφέρουν σταδιακά το πτητικό τους πρόγραμμα ή μέρος αυτού, σε μια προσπάθεια να στηρίξουν τη ζήτηση. Μάλιστα, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν περιορισμοί στον εναέριο χώρο κάποιων χωρών, οι αερομεταφορείς εκτελούν τα δρομολόγιά τους, επιλέγοντας αεροδρόμιο άλλης περιοχής για την εκκίνηση των πτήσεών τους. Σημειώνεται ότι τα δρομολόγια των δύο ελληνικών αεροπορικών εταιρειών, της Aegean και της SKY express, δεν έχουν επανεκκινήσει μέχρι στιγμής.
