Από το 1979, το Ιράν χρησιμοποιεί επανειλημμένα Αμερικανούς και Ευρωπαίους που κρατούνται στο έδαφός του για να αποσπάσει παραχωρήσεις από ισχυρότερους αντιπάλους.

Η κατάρριψη ενός αμερικανικού μαχητικού αεροσκάφους πάνω από την επικράτεια του Ιράν και οι εντατικές έρευνες για τον εντοπισμό ενός από τα μέλη του πληρώματος έχουν εγείρει ανησυχίες ότι ο πιλότος θα μπορούσε να αιχμαλωτιστεί, παρέχοντας στο Ιράν ένα ισχυρό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως μέσο πίεσης κατά των Ηνωμένων Πολιτειών, σχολιάζουν οι New York Times σε ανάλυσή τους.

Η επιχείρηση διάσωσης βρισκόταν στη δεύτερη ημέρα της το Σάββατο, με τις αμερικανικές δυνάμεις να διεξάγουν εξονυχιστικές έρευνες, ενώ και ο ιρανικός στρατός προσπαθεί επίσης να εντοπίσει το μέλος του πληρώματος, σύμφωνα με τρεις Ιρανούς αξιωματούχους που μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας στους NY Times για να συζητήσουν σχετικά με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Σε μια ένδειξη της προθυμίας του Ιράν να βρει τον πιλότο, ένας παρουσιαστής τοπικού παραρτήματος της κρατικής ραδιοτηλεόρασης του Ιράν διάβασε μία ανακοίνωση την Παρασκευή στην τηλεόραση, καλώντας τους κατοίκους να αιχμαλωτίσουν τον «πιλότο ή τους πιλότους του εχθρού» και να τους παραδώσουν ζωντανούς στις δυνάμεις ασφαλείας με αντάλλαγμα αμοιβή.

Η πιθανότητα να αιχμαλωτίσει το Ιράν τον πιλότο επαναφέρει το φάσμα μιας επανάληψης της κρίσης των ομήρων του 1979, ενός τραυματικού γεγονότος στην αμερικανική ιστορία που έθεσε τις βάσεις των εχθρικών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για σχεδόν πέντε δεκαετίες.

Η κληρονομιά της ομηρίας και οι πολιτικές προεκτάσεις

Η κρίση, κατά την οποία ένοπλοι φοιτητές κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη και κράτησαν αιχμάλωτους 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες, δημιούργησε ένα «πρότυπο» για το Ιράν, το οποίο θα τελειοποιούσε τις επόμενες δεκαετίες ως έναν τρόπο να κυριαρχεί στην επικαιρότητα, να προκαλεί πλήγματα στους αντιπάλους του και να αποσπά παραχωρήσεις.

Από το 1979, η κυβέρνηση του Ιράν χρησιμοποιεί επανειλημμένα την ομηρία ως τακτική εναντίον των αντιπάλων της. Έχει κρατήσει ομήρους Αμερικανούς, Ευρωπαίους και άλλους ξένους πολίτες, φυλακίζοντάς τους μερικές φορές για χρόνια πριν τους απελευθερώσει, συχνά με αντάλλαγμα χρήματα ή την αποφυλάκιση δικών της πολιτών που κρατούνται στο εξωτερικό. Έχει χρησιμοποιήσει τους ομήρους ως εργαλεία προπαγάνδας και για τη δημιουργία μοχλών πίεσης, αναφέρει η εφημερίδα .

Η κρίση του 1979 έφτασε να καθορίσει το τελευταίο έτος της προεδρίας του Τζίμι Κάρτερ και λειτούργησε για πολλούς ως σύμβολο των αποτυχιών του.

Ο κ. Τραμπ έχει επικρίνει επανειλημμένα τον χειρισμό της κρίσης των ομήρων από τον Κάρτερ, χαρακτηρίζοντάς τον «αξιοθρήνητο». Το 1980, δήλωσε σε έναν δημοσιογράφο: «Το γεγονός ότι αυτή η χώρα κάθεται άπραγη και επιτρέπει σε μια χώρα όπως το Ιράν να κρατά ομήρους μας, κατά τη δική μου σκέψη, είναι τρομακτικό, και δεν νομίζω ότι θα το έκαναν με άλλες χώρες».

Η Σούζαν Μαλόνεϊ, αντιπρόεδρος και διευθύντρια του προγράμματος εξωτερικής πολιτικής στο Ινστιτούτο Brookings, δήλωσε ότι υπάρχουν παραλληλισμοί με τις συνθήκες του 1979, συμπεριλαμβανομένης της ύπαρξης μιας ενεργειακής κρίσης και ερωτημάτων σχετικά με το μέλλον της παγκόσμιας ηγεσίας της Αμερικής.

Η στρατηγική της αιχμαλωσίας: Τα δύο σενάρια της Τεχεράνης

«Ένας Αμερικανός όμηρος στο Ιράν πιθανότατα θα επέτεινε την υφιστάμενη δυσπιστία των Αμερικανών σχετικά με αυτόν τον πόλεμο και θα περιέπλεκε τις ήδη μη ελκυστικές επιλογές του Τραμπ για τον τερματισμό των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν», ανέφερε η κ. Μαλόνεϊ.

Τεχνικά, ο πιλότος, εάν αιχμαλωτιστεί, θα θεωρούνταν αιχμάλωτος πολέμου, προστατευόμενος από το διεθνές δίκαιο, ενώ ο όμηρος είναι συνήθως πολίτης.

Ο Χαμιντρέζα Αζίζι, ειδικός σε θέματα ιρανικής ασφάλειας στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Υποθέσεων Ασφάλειας (έναν ερευνητικό οργανισμό), δήλωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να ακολουθήσει μία από δύο τακτικές εάν καταφέρει να αιχμαλωτίσει τον πιλότο:

Εάν η σύλληψη παραμείνει μυστική, οι Ιρανοί θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ιδιωτικά και να κλείσουν μια συμφωνία στο παρασκήνιο, απαιτώντας παραχωρήσεις με αντάλλαγμα τη μυστική απελευθέρωση του μέλους του πληρώματος. Ή το Ιράν θα μπορούσε να εκθέσει τον πιλότο μπροστά στις κάμερες ως μέσο προπαγάνδας.

Αυτή, δήλωσε ο ίδιος, είναι η πιθανότερη στρατηγική. «Θέλουν πραγματικά να παρουσιάσουν αυτή την εικόνα της νίκης και επίσης να ταπεινώσουν τον Τραμπ», είπε ο κ. Αζίζι.

Οι κίνδυνοι των επιχειρήσεων διάσωσης και οι πρόσφατες απώλειες

Ακόμα κι αν το αγνοούμενο μέλος του πληρώματος μεταφερθεί σε ασφαλές σημείο, το επεισόδιο υπογραμμίζει τους κινδύνους διεξαγωγής αποστολών πάνω από εχθρικό έδαφος εναντίον ενός αντιπάλου με ικανότητα αντιποίνων. Οι επιχειρήσεις διάσωσης είναι εγγενώς επικίνδυνες, καθώς τίθενται σε κίνδυνο επιπλέον Αμερικανοί στρατιωτικοί.

Ένα αμερικανικό ελικόπτερο Black Hawk που συμμετείχε στην έρευνα δέχθηκε πυρά από το έδαφος την Παρασκευή, αλλά κατάφερε να διαφύγει με ασφάλεια. Επίσης, ένα δεύτερο μαχητικό αεροσκάφος, ένα A-10 Warthog, συνετρίβη στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσουν επιχειρησιακά ζητήματα με την εφημερίδα. Ο πιλότος αυτού του αεροσκάφους διασώθηκε.

Η ειρωνική στάση και το ιστορικό προηγούμενο

Οι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν πει ελάχιστα μέχρι στιγμής για το αγνοούμενο μέλος του πληρώματος και για το ποια μπορεί να είναι η τύχη του εάν πέσει στα χέρια των Ιρανών. Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και ισχυρό μέλος του πολιτικού κατεστημένου του Ιράν, χλεύασε τις Ηνωμένες Πολιτείες την Παρασκευή μέσω της πλατφόρμας X.

«Αφού ηττήθηκαν από το Ιράν 37 συνεχόμενες φορές, αυτός ο λαμπρός πόλεμος χωρίς στρατηγική που ξεκίνησαν έχει πλέον υποβαθμιστεί από “αλλαγή καθεστώτος” σε “Ε! Μπορεί κανείς να βρει τους πιλότους μας; Παρακαλώ;”», έγραψε ο κ. Γκαλιμπάφ. «Ουάου. Τι απίστευτη πρόοδος. Απόλυτες ιδιοφυΐες».

Σημειώνεται ότι υπάρχει προηγούμενο αιχμαλωσίας στρατιωτικού προσωπικού δυτικής χώρας από το Ιράν. Το 2007, το Ιράν κράτησε μια ομάδα Βρετανών ναυτών, υποστηρίζοντας ότι τα σκάφη τους είχαν παραβιάσει τα ιρανικά ύδατα. Στους ναύτες τοποθετήθηκαν επίδεσμοι στα μάτια και υπέστησαν ψυχολογική πίεση πριν δώσουν στη δημοσιότητα βιντεοσκοπημένες δηλώσεις στις οποίες φαινόταν να ζητούν συγγνώμη. Ωστόσο, δεν υπήρξε αναφορά για σωματική κακοποίηση, δήλωσε ο Άλι Αλφονέχ, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Αραβικών Κρατών του Κόλπου με έδρα την Ουάσιγκτον.

«Ο τότε πρόεδρος Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ μεγιστοποίησε την κάλυψη από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης καθώς ανακοίνωνε την απελευθέρωσή τους και τους έσφιξε προσωπικά το χέρι», ανέφερε ο κ. Αλφονέχ σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Ωστόσο, εκείνο το περιστατικό συνέβη σε περίοδο ειρήνης. Ο κ. Αλφονέχ δήλωσε ότι πιστεύει πως η μεταχείριση του Αμερικανού πιλότου τώρα θα είναι πιθανότατα διαφορετική, δεδομένου ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκονται σε πόλεμο.