Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ μετατρέπεται σε καταλύτη για μια νέα διατλαντική κρίση. Ενώ οι κραδασμοί στην αγορά ενέργειας απειλούν την παγκόσμια οικονομική ευστάθεια, η αξίωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για στρατιωτική σύμπλευση με το ΝΑΤΟ προσκρούει στο ευρωπαϊκό τείχος της απροθυμίας, αναδεικνύοντας το βαθύ χάσμα στρατηγικής μεταξύ Ουάσιγκτον και Γηραιάς Ηπείρου.
Το μήνυμα της Ευρώπης και η ενεργειακή κρίση
Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να εισέρχεται σήμερα στην 18η ημέρα του, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιστέκονται στις επιθετικές απαιτήσεις του για συμμετοχή στην επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
Το μήνυμα της Ευρώπης προς τον Τραμπ είναι σαφές: δεν πρόκειται να εμπλακεί στην ασφάλεια του κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου.
Τα Στενά του Ορμούζ, από το οποία διέρχονται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, παραμένουν ουσιαστικά κλειστά λόγω των απειλών του Ιράν προς τη ναυσιπλοΐα, με αποτέλεσμα η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι την περασμένη εβδομάδα.
Σύμφωνα με τους New York Times, ο Τραμπ θεωρεί ότι η ευρωπαϊκή στάση αποτελεί δοκιμασία της δέσμευσης της ηπείρου στην ίδια της την ασφάλεια, χαρακτηρίζοντας την αποστολή ναυτικών δυνάμεων ως «μια πολύ μικρή επιχείρηση».
Οι πιέσεις Τραμπ και οι προειδοποιήσεις για το ΝΑΤΟ
Μιλώντας τη Δευτέρα στον Λευκό Οίκο, εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για την απροθυμία των συμμάχων. «Έχουμε κάποιες χώρες όπου έχουμε 45.000 στρατιώτες, σπουδαίους στρατιώτες, που τους προστατεύουν από κινδύνους, και έχουμε κάνει εξαιρετική δουλειά», είπε.
«Και λοιπόν, θέλουμε να μάθουμε, έχετε καθόλου ναρκαλιευτικά; “Ε, θα προτιμούσαμε να μην εμπλακούμε, κύριε”».
Σε συνέντευξή του στους Financial Times την Κυριακή, προειδοποίησε ότι «θα είναι πολύ κακό για το μέλλον του ΝΑΤΟ» εάν οι ευρωπαϊκές χώρες δεν στηρίξουν τις ΗΠΑ στην προσπάθεια επαναλειτουργίας της θαλάσσιας οδού.
Τη Δευτέρα πρόσθεσε: «Νομίζω ότι θα έχουμε καλή βοήθεια. Και νομίζω ότι θα απογοητευτούμε και από κάποιες χώρες», ενώ συμπλήρωσε με νόημα: «Θα σας πω εγώ ποιες είναι αυτές οι χώρες».
Η στάση της ΕΕ και η αποστολή «Aspides»
Την ίδια ώρα, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεδρίασαν στις Βρυξέλλες, εξετάζοντας το ενδεχόμενο ενίσχυσης της ναυτικής αποστολής «Aspides» (Ασπίδες).
Παρότι συζητήθηκε η πιθανότητα επέκτασης της εντολής της ώστε ευρωπαϊκά πλοία να περιπολούν στο Στενό, τελικά η Ευρώπη έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα αποστασιοποίησης.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, δήλωσε: «Η Ευρώπη δεν έχει κανένα συμφέρον σε έναν πόλεμο χωρίς τέλος».
«Αυτός δεν είναι πόλεμος της Ευρώπης, αλλά τα συμφέροντα της Ευρώπης διακυβεύονται άμεσα», πρόσθεσε.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι υπήρχε «σαφής επιθυμία» να «ενισχυθεί» η αποστολή, αλλά «δεν υπήρχε καμία διάθεση για αλλαγή της εντολής». Επανέλαβε μάλιστα πως «Η επέκταση αυτής της εντολής ώστε να καλύψει το Στενό του Ορμούζ… δεν είχε καμία υποστήριξη από τα κράτη-μέλη».
«Κανείς δεν θέλει να εμπλακεί ενεργά σε αυτόν τον πόλεμο», κατέληξε.
Ο πρώην πρεσβευτής της Γαλλίας στις ΗΠΑ, Ζεράρ Αρό, αναφερόμενος στις πιέσεις Τραμπ, έγραψε στην πλατφόρμ Χ: «Σε αυτό το επίπεδο, η λέξη ‘θράσος’ είναι αληθινά πολύ λίγη… απερισκεψία, τουπέ, ξετσιπωσιά, αλαζονεία».
Τριγμοί στη συμμαχία
Η ρητορική του Τραμπ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο πίεσης προς τους συμμάχους.
Στις 7 Μαρτίου, σχολιάζοντας τη στάση του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, έγραψε: «Εντάξει, πρωθυπουργέ Στάρμερ, δεν σας χρειαζόμαστε πλέον. Δεν χρειαζόμαστε ανθρώπους που μπαίνουν σε πολέμους αφού έχουμε ήδη νικήσει!».
Ωστόσο, ο Αμερικανός Πρόεδρος εμφανίστηκε αισιόδοξος για τη Γαλλία, δηλώνοντας: «Νομίζω ότι θα βοηθήσει. Δηλαδή, θα σας ενημερώσω, μίλησα μαζί του χθες», αναφερόμενος στον Εμανουέλ Μακρόν.
Αντίθετα, δήλωσε «όχι ικανοποιημένος» από τη Βρετανία και «πολύ έκπληκτος» από την απόφαση του Στάρμερ να μην εμπλακεί σε έναν «ευρύτερο πόλεμο».
Παρότι επέμεινε ότι «δεν χρειαζόμαστε κανέναν» και ότι «είμαστε το ισχυρότερο έθνος στον κόσμο», ξεκαθάρισε ότι η στάση των συμμάχων αποτελεί δοκιμασία.
«Εδώ και 40 χρόνια σας προστατεύουμε και δεν θέλετε να εμπλακείτε», είπε ειρωνικά, προσθέτοντας: «Ήμουν πάντα μεγάλος επικριτής αυτής της προστασίας των χωρών, γιατί ξέρω ότι θα τους προστατεύουμε, και αν ποτέ χρειαστούμε βοήθεια, δεν θα είναι εκεί για εμάς. Το γνωρίζω αυτό εδώ και πολύ καιρό».
Η ευρωπαϊκή άρνηση και το μήνυμα του ΝΑΤΟ
Από την πλευρά τους, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραμένουν κατηγορηματικοί.
Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους δήλωσε: «Οι Αμερικανοί επέλεξαν αυτόν τον δρόμο, μαζί με τους Ισραηλινούς», τονίζοντας ότι «δεν ξεκινήσαμε εμείς αυτόν τον πόλεμο».
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς πρόσθεσε: «Το ΝΑΤΟ είναι μια αμυντική συμμαχία, όχι μια επεμβατική. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν έχει καμία θέση εδώ».
«Ελπίζω ότι θα αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον με τον απαραίτητο σεβασμό μέσα στη συμμαχία», σημείωσε.
Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης του Λουξεμβούργου, Ξαβιέ Μπετέλ, λέγοντας ότι η χώρα του δεν θα υποκύψει σε «εκβιασμό» από την Ουάσινγκτον. «Μην μας ζητάτε» να στείλουμε στρατεύματα, είπε.
Από την άλλη πλευρά, ο Αμερικανός πρέσβης στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, υπερασπίστηκε τη θέση της Ουάσινγκτον, δηλώνοντας: «Τελικά, η ασφάλεια του Στενού του Ορμούζ είναι προς το συμφέρον τους».
«Ο Τραμπ έχει απόλυτο δίκιο να λέει ότι οι σύμμαχοί μας πρέπει να έρθουν, να μας βοηθήσουν και να στηρίξουν τις προσπάθειές μας», πρόσθεσε.
Το δίλημμα της Δύσης και οι μνήμες από το Ιράκ
Παρά ταύτα, σύμφωνα με διπλωμάτες του ΝΑΤΟ που μίλησαν στο Politico, μια συνολική αποστολή της Συμμαχίας στο Ιράν θεωρείται απίθανη, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει υποβληθεί επίσημο αίτημα από τις ΗΠΑ.
Όπως ανέφερε ένας εξ αυτών: «Ορισμένοι σύμμαχοι δεν πρόκειται να παρασυρθούν σε εμπλοκή εκεί» και «δεν αποτελεί άμεσα πεδίο ευθύνης του ΝΑΤΟ».
Η κατάσταση ξυπνά μνήμες από την εισβολή στο Ιράκ το 2003, σημειώνουν οι New York Times, που σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης θεωρείται ένα δαπανηρό, σοβαρό λάθος, που βασίστηκε σε εσφαλμένες πληροφορίες, κατόπιν επιμονής του τότε προέδρου Τζορτζ Μπους.
Σήμερα, οι επιλογές παραμένουν δύσκολες: είτε να μείνουν εκτός, με το ρίσκο οικονομικής ασφυξίας λόγω της αύξησης των τιμών, είτε να εμπλακούν στρατιωτικά, με τον κίνδυνο βαθύτερης σύγκρουσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρώην αρχηγός των βρετανικών ενόπλων δυνάμεων Νικ Κάρτερ δήλωσε στο BBC: το ΝΑΤΟ είναι «μια αμυντική συμμαχία, και όλα τα άρθρα της είναι ουσιαστικά προσανατολισμένα στην άμυνα».
«Δεν ήταν μια συμμαχία που σχεδιάστηκε ώστε ένα από τα μέλη της να ξεκινά έναν πόλεμο επιλογής και να υποχρεώνει τους υπόλοιπους να ακολουθήσουν».
Εν όψει της συνόδου κορυφής της ΕΕ, οι ηγέτες αναμένεται να καλέσουν σε «αποκλιμάκωση και μέγιστη αυτοσυγκράτηση» στο Ιράν και την ευρύτερη περιοχή, επιβεβαιώνοντας την πρόθεσή τους να αποφύγουν μια βαθύτερη εμπλοκή σε μια σύγκρουση που, όπως τονίζουν, δεν είναι δική τους.
Με πληροφορίες από: New York Times, Politico, ΑΠΕ-ΜΠΕ
