Σε απόλυτη ετοιμότητα βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, προκειμένου να βγάλει από το συρτάρι, εφόσον κριθεί επιβεβλημένο, ένα δεύτερο πακέτο μέτρων το οποίο θα λειτουργήσει ως ανάχωμα στη… φωτιά του πληθωρισμού που απειλεί να ανάψει το μέτωπο της Μέσης Ανατολής στην ελληνική οικονομία. Στο Γενικό Λογιστήριο παρακολουθούν καθημερινά τις εξελίξεις, αλλά, όπως αναφέρουν, μέχρι στιγμής -κατά τις δύο πρώτες εβδομάδες του πολέμου- δεν έχουν επηρεαστεί οι μακροοικονομικοί δείκτες.
Η μεγάλη ανησυχία αφορά ένα πληθωριστικό ντόμινο που θα μπορούσε να επηρεάσει το κόστος μεταφορών, τη βιομηχανία, την εφοδιαστική αλυσίδα και συνολικά το ενεργειακό κόστος.
Μετά τα πρώτα πυρά που εξαπέλυσε η κυβέρνηση κατά της αισχροκέρδειας και των μεγάλων ανατιμήσεων σε καύσιμα και τρόφιμα με την επιβολή πλαφόν στα ανώτατα περιθώρια κέρδους, βάσει της στρατηγικής της προβλέπει για τη συνέχεια μέτρα σε δόσεις, ανάλογα με τις διεθνείς εξελίξεις και τις επιπτώσεις από την ένταση και τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η προσοχή είναι εστιασμένη στις τιμές του πετρελαίου, που μοιάζουν με «τρενάκι του τρόμου», αφού, έπειτα από μια αποκλιμάκωση, την περασμένη Πέμπτη άγγιξαν ξανά τα 100 δολάρια το βαρέλι, αποδεικνύοντας ότι η κατάσταση όχι μόνο παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη και αβέβαιη, αλλά οδηγεί σε νέα αύξηση του ενεργειακού κόστους. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου αυξάνουν τον κίνδυνο ακόμη και για την ίδια την παραγωγή. Ηδη, ορισμένοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν προβλήματα αποθήκευσης, καθώς το πετρέλαιο που δεν μπορεί να εξαχθεί συσσωρεύεται στις δεξαμενές. Εάν η κατάσταση παραταθεί, οι περικοπές στην παραγωγή ενδέχεται να καταστούν αναπόφευκτες.
Οι παρεμβάσεις
Σε αυτό το πλαίσιο, το plan b του οικονομικού επιτελείου περιλαμβάνει στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως:
- Επιδοτήσεις καυσίμων μέσω fuel pass.
- Ενισχύσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, εφόσον η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα.
- Ρυθμίσεις για τα εισιτήρια των πλοίων, προκειμένου οι αυξήσεις των καυσίμων να μην περάσουν στην ακτοπλοΐα.
Η ιδιαιτερότητα που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση είναι ότι, με βάση τους νέους κανόνες, η Ελλάδα έχει ήδη καλύψει τα όρια των ανώτατων «οροφών» στις πρωτογενείς δαπάνες, μετά τη δέσμη φοροελαφρύνσεων που εφαρμόζονται από τις αρχές του έτους. Οποιαδήποτε νέα υπέρβαση μεταφέρεται και συμψηφίζεται την επόμενη χρονιά.
Αυτό σημαίνει ότι τα κονδύλια για μια πιθανή νέα δέσμη μέτρων θα πρέπει να αντληθούν από τον «κουμπαρά» των 800 εκατ. ευρώ, τα οποία προορίζονται για τις νέες φοροελαφρύνσεις του 2027, τις οποίες σκοπεύει να εξαγγείλει ο πρωθυπουργός κατά τη φετινή ΔΕΘ. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε το εύρος των παρεμβάσεων, ενώ σε καμία περίπτωση η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να αλλάξει ο συγκεκριμένος σχεδιασμός.
Ευρωπαϊκή λύση
Την κατάσταση θα διευκόλυνε μια κοινή ευρωπαϊκή απόφαση για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, μέσω της ενεργοποίησης μιας νέας ρήτρας διαφυγής για τις ενεργειακές δαπάνες. Πρόκειται για ένα εναλλακτικό σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι και βασίζεται στο αντίστοιχο μοντέλο που εφαρμόστηκε για τις αμυντικές δαπάνες, δίνοντας τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να λαμβάνουν μέτρα χωρίς να επιβαρύνεται το έλλειμμα και χωρίς να παραβιάζονται οι κανόνες της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Ωστόσο, αυτή η προοπτική θα μπορούσε να συζητηθεί μόνο στην περίπτωση που η ενεργειακή κρίση επιδεινωθεί περαιτέρω, λάβει πιο έντονα χαρακτηριστικά και απαιτηθούν ριζικά μέτρα στήριξης των ευρωπαϊκών οικονομιών. Για την ώρα, όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές του οικονομικού επιτελείου, η κατάσταση θεωρείται διαχειρίσιμη και είναι ακόμη νωρίς τόσο για νέα μέτρα όσο και για τις αποφάσεις των Βρυξελλών όσον αφορά τη ρήτρα διαφυγής. Στη Σύνοδο Κορυφής, στις 19 Μαρτίου, θα συζητηθούν όλα τα πιθανά μέτρα έκτακτης ανάγκης που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, αλλά και η συνολική αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων, καθώς και το πακέτο για τα δίκτυα και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Ε.Ε. εξετάζει διάφορα μέτρα για να περιορίσει τον ρόλο του φυσικού αερίου στον καθορισμό των τιμών ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου ενός ενδεχόμενου πλαφόν στις τιμές.
«Καμπανάκι»
Για παρατεταμένη αστάθεια προειδοποίησε ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, επισημαίνοντας ότι πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για πιθανές διαταραχές στη ναυτιλία, για αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και για επιπτώσεις στον πληθωρισμό. Σύμφωνα με τον ίδιο, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και ο συνεχιζόμενος πόλεμος στην Ουκρανία μάς υπενθυμίζουν πόσο ευάλωτες είναι οι αγορές ενέργειας και πόσο εκτεθειμένες μπορεί να παραμείνουν οι οικονομίες σε εξωτερικούς κραδασμούς.
«Πιέσεις»
Από την πλευρά του, ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, χαρακτήρισε την τρέχουσα συγκυρία ως «την πιο δύσκολη και ιδιόμορφη κρίση» που έχει αντιμετωπίσει η κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια, σημειώνοντας ότι η αβεβαιότητα της διεθνούς κατάστασης δημιουργεί κινδύνους για νέες πληθωριστικές πιέσεις και επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα.
Με δεδομένο ότι ο πόλεμος καθιστά πιο επιφυλακτικές τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, εκφράζεται ανησυχία και για τις επενδυτικές αποφάσεις. Για μια οικονομία όπως η ελληνική, που στηρίζεται σε επενδύσεις, τουρισμό, μεταφορές και υπηρεσίες, αυτό σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση σε εξωτερικά σοκ, ακόμη και αν η συνολική ανάπτυξη παραμένει ανθεκτική. Επιπλέον, η νέα γεωπολιτική ανάφλεξη ήρθε να προστεθεί σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον τιμών, αυξάνοντας την ανησυχία για ένα διευρυμένο κύμα ανατιμήσεων στα τρόφιμα.
Σε εφεδρεία βρίσκονται τα ακόλουθα μέτρα:
– Επιδότηση καυσίμων μέσω της παροχής fuel pass. Το μέτρο, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και λειτούργησε ως έκτακτο εργαλείο ανακούφισης για τους πολίτες. Η κυβέρνηση έχει θέσει δύο βασικές προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης:
α) Η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι.
β) Η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα.
Το προηγούμενο σχήμα ενίσχυσης είχε σχεδιαστεί με εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να καλύπτει κυρίως τα πιο ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά. Δικαιούχοι ήταν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ενώ η επιδότηση αφορούσε την κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους κατανάλωσης καυσίμων κίνησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
– Επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης, με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης. Αυτή τη στιγμή, πάντως, είναι το μέτρο που συγκεντρώνει τις λιγότερες πιθανότητες εφαρμογής, καθώς το φυσικό αέριο κινείται κοντά στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ στα «αναχώματα» περιλαμβάνονται τα πολύ υψηλά υδάτινα αποθέματα στους ταμιευτήρες και η εκτίναξη της εγκατεστημένης ισχύος των ΑΠΕ, που ξεπερνά πλέον τα 17,55 GW, όπως επεσήμανε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης.
– Εκτακτη φορολόγηση στα υπερκέρδη των εταιρειών διύλισης, ανάλογη με εκείνη που είχε επιβληθεί κατά το παρελθόν.
Το πλαφόν
Με στόχο να αποτραπούν ακραίες ανατιμήσεις που δεν δικαιολογούνται, η κυβέρνηση προχώρησε στην επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα. Σύμφωνα με τη ρύθμιση, οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών που προμηθεύουν πρατήρια δεν μπορούν να επιβάλουν ποσό μεγαλύτερο από 5 λεπτά ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια, για την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και για το πετρέλαιο κίνησης. Για τα πρατήρια λιανικής τίθεται ανώτατο περιθώριο 12 λεπτών ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τις εταιρείες εμπορίας κατά την πώληση προς τους καταναλωτές. Για τις νησιωτικές περιοχές υπάρχει ειδική πρόβλεψη, καθώς θα μπορεί να προστεθεί επιπλέον κόστος διανομής, το οποίο θα καθοριστεί με Κοινή Υπουργική Απόφαση.
