Ήταν το 1889. Η Ρώμη, η οποία είχε γίνει η πρωτεύουσα του Βασιλείου της Ιταλίας μόλις μια δεκαετία νωρίτερα, βίωνε μια άνευ προηγουμένου οικοδομική άνθηση. Το Palazzacciο —όπως αποκαλούσαν οι Ρωμαίοι το επιβλητικό Μέγαρο της Δικαιοσύνης— άρχιζε να υψώνεται στην περιοχή Πράτι, μια σχεδόν ανέγγιχτη ζώνη από την Αναγέννηση, που καταλαμβάνεται από αμπελώνες και μερικά διάσπαρτα κτίρια κατά μήκος των όχθων του Τίβερη.
Οι ανασκαφές για τα θεμέλια του παλατιού και της γέφυρας Ουμβέρτος Α΄, υπό τη διεύθυνση του μηχανικού Γουλιέλμο Καλντερίνι, κινούσαν το έδαφος με βιασύνη. Υπερβολική βιασύνη, κατά τη γνώμη των αρχαιολόγων. Ο Ροντόλφο Λαντσιάνι, ο άνθρωπος που γνώριζε καλύτερα την υπόγεια Ρώμη, είχε προειδοποιήσει χρόνια νωρίτερα, το 1886 ενώπιον της Ακαδημίας των Λιντσέι , για τον φόβο του ότι χανόταν μια ευκαιρία, μια ευκαιρία που χανόταν για πάντα .
Στις 10 Μαΐου εκείνου του έτους, οι εργάτες που εργάζονταν στην ανατολική πλευρά του μελλοντικού δικαστικού κολοσσού βρήκαν κάτι που σταμάτησε τις μηχανές.
Δύο υποβρύχιες σαρκοφάγοι
Μπροστά τους εμφανίστηκαν δύο μαρμάρινοι τάφοι, τοποθετημένοι ο ένας δίπλα στον άλλον, σαν να είχαν σχεδιαστεί για διπλή ταφή. Ήταν διακοσμημένοι μόνο στις δύο πλευρές, αυτές που παρέμειναν ορατές όταν τοποθετήθηκαν στον πυθμένα ενός λάκκου που αργότερα γέμισε με χώμα.
Οι επιγραφές δεν άφηναν περιθώρια αμφιβολίας: ανήκαν σε δύο μέλη της ίδιας οικογένειας, των Κρηπερείων . Τα ονόματα που ήταν χαραγμένα στην πέτρα ήταν Κρηπερείος Εύοδος και Κρηπερεία Τρύφαινα (Creperia Trifena). Πατέρας και κόρη, πιθανώς. Αλλά το σημαντικό δεν είχε έρθει ακόμα.
Η σαρκοφάγος της νεαρής γυναίκας παρέμεινε σφραγισμένη. Όταν οι αρχαιολόγοι ξεκίνησαν να την ανοίξουν, το νερό που είχε εισρεύσει εδώ και αιώνες από τον κοντινό Τίβερη είχε γεμίσει εντελώς το εσωτερικό. Και αυτό που είδαν όταν σήκωσαν το καπάκι τους ξάφνιασε
Ο Ροντόλφο Λαντσιάνι, ο οποίος ήταν παρών εκείνη την εποχή, το περιέγραψε ως εξής:
Μόλις αφαιρέθηκε το καπάκι και έριξαν μια ματιά στο πτώμα μέσα από το καθαρό, δροσερό νερό, μείναμε παράξενα έκπληκτοι από την εμφάνιση του κρανίου, που εξακολουθούσε να καλύπτεται από πυκνά, μακριά μαλλιά που κυμάτιζαν στην επιφάνεια. Η φήμη αυτού του αξιοσημείωτου ευρήματος σύντομα προσέλκυσε πλήθη θεατών από τη γειτονική περιοχή, έτσι ώστε η εκταφή στην Creperia Trifena πραγματοποιήθηκε με αναμφίβολα επίσημες τιμές και θα παραμείνει για πολλά χρόνια στη μνήμη της περιοχής Prati.
Το θέαμα ήταν μαγευτικό. Μια νεαρή γυναίκα ήταν ξαπλωμένη στο μαρμάρινο κρεβάτι της, βυθισμένη σε κρυστάλλινα νερά, με τα μαλλιά της να αιωρούνται, ακόμα ζωντανά. Οι Ρωμαίοι που συνέρρευσαν στο σημείο πίστευαν ότι είχαν βρει μια θεότητα του ποταμού, μια κοιμισμένη νύμφη .
Η εξήγηση, όπως διευκρίνισε ο ίδιος ο Λαντσιάνι, ήταν λιγότερο ποιητική αλλά εξίσου συναρπαστική: Το νερό που έτρεχε είχε μεταφέρει βολβούς ενός υδρόβιου φυτού που παράγει εξαιρετικά μακριά, εβένινα νήματα στην κοιλότητα της σαρκοφάγου, και αυτοί οι βολβοί είχαν κατά προτίμηση τοποθετήσει τα αγκάθια τους στο κρανίο. Το κρανίο ήταν ελαφρώς στραμμένο προς τον αριστερό ώμο και προς την λεπτεπίλεπτη φιγούρα που έμοιαζε με κούκλα .
Η νύφη που δεν πρόλαβε να χαρεί
Η Κρεπέρια Τριφένα ήταν περίπου 18 ή 20 ετών όταν πέθανε, γύρω στο 150-170 μ.Χ. Ο σκελετός της βρέθηκε άθικτος, ακόμα στολισμένος με τα κοσμήματα με τα οποία είχε ταφεί: χρυσά και μαργαριταρένια σκουλαρίκια, ένα χρυσό κολιέ με μικρούς κρυστάλλους βηρύλλου που κρέμονταν σαν μικροσκοπικά δάκρυα και μια χρυσή περόνη με αμέθυστο που κρατούσε τον χιτώνα της.
Στο κεφάλι της, ένα στεφάνι από φύλλα μυρτιάς , στερεωμένο με μια ασημένια καρφίτσα στολισμένη με μικρά άνθη από το ίδιο μέταλλο. Η μυρτιά ήταν το φυτό της Αφροδίτης , της θεάς του έρωτα. Οι Ρωμαίες νύφες στεφανώνονταν με μυρτιά την ημέρα του γάμου τους.
Αλλά η πιο αποκαλυπτική λεπτομέρεια ήταν στα χέρια του. Στο ένα του δάχτυλο, ένα χρυσό δαχτυλίδι με χαραγμένο καρνεόλη απεικόνιζε το dextrarum iunctio , την κίνηση των ενωμένων δεξιών χεριών που συμβόλιζε την έγγαμη ένωση. Σε ένα άλλο δαχτυλίδι, μια λέξη: Φιλητός .
Κρεπερί Trifena Ρωμαϊκή κούκλα σαρκοφάγος κοριτσιού
Οι αρχαιολόγοι δεν είχαν καμία αμφιβολία: ο Φιλέτο —ένα όνομα σαφώς ελληνικής προέλευσης— πρέπει να ήταν ο αρραβωνιαστικός της. Ο νεαρός άνδρας που επρόκειτο να παντρευτεί η Κρεπέρια. Το δαχτυλίδι, πολύ μικρής διαμέτρου, πιθανότατα της είχε δοθεί όταν ήταν ακόμα παιδί, ως anulus pronubus , το δαχτυλίδι που σφράγιζε τον αρραβώνα. Αλλά ο γάμος δεν έλαβε ποτέ χώρα.
Η κούκλα που δεν προσφέρθηκε στους θεούς
Δίπλα στην αριστερή της πλευρά, εκεί που το κρανίο γύριζε προς το μέρος της, βρισκόταν μια κούκλα ύψους 23 εκατοστών . Κατά τη στιγμή της ανακάλυψής της, το σκούρο χρώμα της υποδήλωνε ότι ήταν φτιαγμένη από δρυ ή έβενο, αλλά η μεταγενέστερη ανάλυση αποκάλυψε ότι ήταν από ελεφαντόδοντο, σκουρόχρωμο και σκληρυμένο από αιώνες βύθισης στο νερό.
Και τι ελεφαντόδοντο! Το ειδώλιο της Κρεπερίας δεν ήταν ένα συνηθισμένο παιχνίδι. Το πρόσωπό του ήταν σμιλεμένο με μια λεπτότητα που αγγίζει τα όρια της προσωπογραφίας, με μια γαλήνια έκφραση που μοιάζει να κοιτάζει μέσα στο χρόνο. Το σχολαστικά κατασκευασμένο χτένισμά του ακολουθεί τη μόδα της εποχής του Μάρκου Αυρηλίου και της Φαυστίνας της Νεότερης (161-175 μ.Χ.): τα μαλλιά χωρισμένα στο μέτωπο, με απαλούς κυματισμούς που πλαισιώνουν το πρόσωπο και καλύπτουν εν μέρει τα αυτιά. Στον αυχένα, μικρές πλεξούδες είναι μαζεμένες στην κορυφή του κεφαλιού, μια λεπτομέρεια χαρακτηριστική της Φαυστίνας της Πρεσβύτερης , συζύγου του Αντωνίνου Πίου .
Αλλά αυτό που πραγματικά εκπλήσσει τους ειδικούς είναι η κατασκευή της. Τα χέρια και τα πόδια είναι στερεωμένα στον κορμό με μικρά μπουλόνια που επιτρέπουν την ανατομικά σωστή κίνηση . Ένα εξαιρετικό επίπεδο δεξιοτεχνίας. Όπως έγραψε ο αρχαιολόγος Terry Madenholm, αν και η κούκλα Creperia δεν απεικονίζεται ως έγκυος, η στρογγυλεμένη κοιλιά της, αυτή μιας γυναίκας ικανής να συλλάβει, και οι φαρδιοί, ζωογόνοι γοφοί της είχαν σκοπό να «προετοιμάσουν» την Creperia για τον πιο πολύτιμο ρόλο που μπορούσε να έχει μια γυναίκα στον αρχαίο κόσμο: αυτόν της μητρότητας .
