Οι αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχουν ήδη οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου σε υψηλό εξαμήνου, πάνω από τα 71 δολάρια το Brent και πάνω από τα 66 δολάρια το βαρέλι το Crude.
Οι έμποροι περελαίου παρακολουθούν τις εξελίξεις για τυχόν κλιμάκωση της έντασης ΗΠΑ-Ιράν, η οποία θα μπορούσε να διαταράξει την παραγωγή αργού πετρελαίου στο Ιράν ή να ωθήσει την κυβέρνηση της χώρας να μπλοκάρει μια κρίσιμη ναυτιλιακή οδό που χρησιμοποιείται από αρκετούς μεγάλους εξαγωγείς ενέργειας στην περιοχή.
Οι ΗΠΑ έχουν αναπτύξει ένα ευρύ φάσμα στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή και ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι εξετάζει ένα περιορισμένο πλήγμα στο Ιράν ενώ πιέζει για μια γρήγορη συμφωνία που θα περιορίζει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Μια επίθεση ή μια κίνηση του Ιράν να περιορίσει την πρόσβαση στο Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου περνά περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης, θα μπορούσε να έχει συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.
Η επιρροή του Ιράν στην αγορά πετρελαίου
Σύμφωνα με το Bloomberg η επιρροή του Ιράν στην αγορά έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια λόγω παρατεταμένων κυρώσεων και περιορισμένων ξένων επενδύσεων. Συνολικά, η χώρα αντιπροσωπεύει περίπου το 3% της παγκόσμιας αγοράς παράγοντας περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Το Ιράν άρχισε να αναπτύσσει την πετρελαϊκή του βιομηχανία στις αρχές του 20ού αιώνα, υπό τον έλεγχο μιας βρετανικής κυβέρνησης που ήταν πρόθυμη να εξασφαλίσει αξιόπιστες προμήθειες. Δεκαετίες αργότερα, η χώρα έγινε ιδρυτικό μέλος του Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών και αναδείχθηκε ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός του ομίλου. Στο απόγειό του, στα μέσα της δεκαετίας του 1970, το Ιράν κατατασσόταν μεταξύ των σημαντικότερων προμηθευτών πετρελαίου στον κόσμο, υπεύθυνο για πάνω από το 10% της παγκόσμιας παραγωγής αργού.
Αυτή η ισχυρή θέση χάθηκε μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, όταν το νέο καθεστώς απέβαλε ξένες εταιρείες από τη βιομηχανία πετρελαίου, περιορίζοντας τις επενδύσεις. Η παραγωγή αργού πετρελαίου της χώρας μειώθηκε κατακόρυφα και δεν έφτασε ποτέ ξανά στα υψηλά επίπεδα που είχε κατακτήσει.
Η Ισλαμική Δημοκρατία αύξησε τις εξαγωγές της μετά το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, για να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές και αμερικανικές εταιρείες τελικά προσπάθησαν να επανεισέλθουν στην αγορά. Αλλά αυτές οι προσπάθειες κατέρρευσαν το 2018, όταν η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ αποσύρθηκε από την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν – μια διεθνή συμφωνία για τον περιορισμό και την παρακολούθηση του πυρηνικού προγράμματος της χώρας σε αντάλλαγμα για την άρση των κυρώσεων – και επανέφερε τις κυρώσεις.
Σήμερα, το Ιράν είναι ο τέταρτος στην κατάταξη παραγωγός πετρελαίου εντός του ΟΠΕΚ, πίσω από τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το ειδικό βάρος της Κίνας
Αντιμέτωπο με διεθνείς κυρώσεις, το Ιράν βασίζεται πλέον στην Κίνα για σχεδόν 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου, που πωλούνται σε ανεξάρτητα διυλιστήρια με μεγάλη έκπτωση. Ενώ τα επίσημα τελωνειακά στοιχεία δείχνουν ότι η Κίνα δεν έχει εισαγάγει ιρανικό αργό πετρέλαιο από τα μέσα του 2022, βαρέλια μεταφέρονται μέσω ενός «σκιώδους στόλου» κυρίως παλαιών δεξαμενόπλοιων. Αυτές οι ροές έφτασαν σχεδόν τα 1,25 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Ιανουάριο, σε σύγκριση με 898.000 ένα χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, που επικαλείται το Bloomberg.
Ένα μεγάλο μερίδιο της παραγωγής του Ιράν, έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, πηγαίνει σε κινεζικά διυλιστήρια, τα οποία θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικές προμήθειες σε περίπτωση σημαντικής διαταραχής της εν λόγω παραγωγής.
Αλλά ο μεγαλύτερος κίνδυνος έγκειται στην απειλή για το Στενό του Ορμούζ, τη ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα ΗΑΕ και το Κατάρ μεταφέρουν μεγάλο μέρος του αργού πετρελαίου τους.
Το Στενό του Ορμούζ
Το Στενό του Ορμούζ είναι η στενή οδός που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα. Η ιρανική κυβέρνηση είχε δηλώσει ότι έχει την ικανότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, αν και δεν έχει ακόμη μπλοκάρει αποτελεσματικά την πλωτή οδό. Εάν διαταραχθεί αυτό το βασικό εμπορικό σημείο, οι αποστολές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και υγροποιημένου αερίου πετρελαίου από το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ θα τεθούν σε κίνδυνο.
Περίπου 16,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διακινούνται μέσω του στενού, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους των εξαγωγών του Ιράν. Η Σαουδική Αραβία εξάγει τα περισσότερα μέσω της πλωτής οδού, περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, αλλά μπορεί να εκτρέψει τις αποστολές χρησιμοποιώντας έναν αγωγό 746 μιλίων που διασχίζει τη χώρα από ανατολικά προς δυτικά σε ένα λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου το πετρέλαιο φορτώνεται σε πλοία για περαιτέρω μεταφορά. Τα ΗΑΕ μπορούν επίσης να παρακάμψουν αυτό το σημείο συμφόρησης μεταφέροντας τα 1,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω ενός αγωγού που καταλήγει στον Κόλπο του Ομάν.
Το κλείσιμο του Πορθμού του Ορμούζ πιθανότατα θα διατάρασσε τις ροές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία. Τον Ιούνιο, όταν οι εντάσεις στην περιοχή κλιμακώθηκαν κατά τη διάρκεια μιας 12ήμερης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, η τιμή αναφοράς για ένα υπερδεξαμενόπλοιο που μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή στην Κίνα εκτοξεύτηκε στα ύψη.
Το Ορμούζ είναι μια βασική διέξοδος για τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής και το Ιράν, χώρα της οποίας η οικονομία βασίζεται στο πετρέλαιο, εργαλειοποιεί αυτή τη δίοδο σε περιόδους εντάσεων.
Ενώ οι κυρώσεις έχουν αναγκάσει το Ιράν να πουλάει το πετρέλαιό του σε μεγάλες εκπτώσεις προκειμένου να προσελκύσει αγοραστές, η χώρα είχε έσοδα περίπου 2,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων μόνο τον Νοέμβριο, βάσει υπολογισμών του Bloomberg χρησιμοποιώντας μειωμένη τιμή πετρελαίου 45 δολαρίων το βαρέλι, μετά τα έξοδα αποστολής. Ωστόσο, τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο θα μπορούσαν να δεχθούν περαιτέρω πιέσεις εάν οι πιέσεις του Τραμπ, που περιλαμβάνουν μια σειρά από κυρώσεις, αποτρέψουν τους Κινέζους αγοραστές, καθώς η κυβέρνηση του Ιράν θα αναγκαζόταν να μειώσει περαιτέρω τις τιμές για να ανταγωνιστεί το ρωσικό αργό πετρέλαιο.
