Μηνύματα με ιδιαίτερη γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία έστειλε ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στη χώρα μας, λίγες ημέρες πριν από τη σημερινή συνάντηση στην Ουάσιγκτον για την επιτάχυνση της υλοποίησης του Κάθετου Διαδρόμου και δύο 24ωρα μετά την υπογραφή των συμβάσεων παραχώρησης των δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Πελοποννήσου και της Κρήτης με την κοινοπραξία Chevron-HELLENiC ENERGY.
Ο Ντ. Τραμπ, για να στείλει τα συγκεκριμένα μηνύματα, εκμεταλλεύτηκε μια διπλωματική τελετή ρουτίνας, την επίδοση διαπιστευτηρίων του νέου πρέσβη της Ελλάδας στην αμερικανική πρωτεύουσα, Αντώνη Αλεξανδρίδη. Στην επιστολή και στις επίσημες παρατηρήσεις του προς τον νέο πρέσβη, ο Αμερικανός Πρόεδρος έδωσε έμφαση σε τρεις βασικούς άξονες: άμυνα, επενδύσεις και ενέργεια. Υπογράμμισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών βρίσκονται στο ισχυρότερο σημείο τους και ότι η Ελλάδα βαδίζει προς την επίτευξη του στόχου του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ, παρουσιάζοντάς την ως αξιόπιστο και ηγετικό σύμμαχο στη Συμμαχία. Παράλληλα, τόνισε την πρόθεση των ΗΠΑ να ενισχύσουν το εμπόριο και τις επενδύσεις, συνδέοντας ευθέως τη συνεργασία με τη δημιουργία θέσεων εργασίας και οικονομικών ευκαιριών και δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη διεύρυνση των οικονομικών δεσμών. Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στη ναυπηγική συνεργασία, η οποία αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο απτούς τομείς οικονομικής και αμυντικής σύγκλισης. Ο Τραμπ αναφέρθηκε στη δυνατότητα συνεργασίας με την ελληνική ναυπηγική βιομηχανία, επισημαίνοντας ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες για την κατασκευή αμερικανικών φρεγατών στην Ελλάδα. Η προοπτική αυτή, εφόσον προχωρήσει, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεταφορά τεχνογνωσίας, σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές και σε δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ενώ εντάσσεται στην ευρύτερη επιδίωξη των ΗΠΑ να ενισχύσουν την αμυντική βιομηχανική συνεργασία με Ευρωπαίους συμμάχους.
Η ναυπηγική διάσταση συνδέεται και με την εμπορική ναυτιλία, την ενεργειακή μεταφορά και την ευρύτερη αλυσίδα εφοδιασμού. Η αμερικανική πλευρά βλέπει την Ελλάδα ως κρίσιμο εταίρο για τη δημιουργία ενός διατλαντικού πλαισίου συνεργασίας στον θαλάσσιο τομέα, με στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής, της ενεργειακής μεταφοράς και της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία στα ναυπηγεία αποκτά διπλή σημασία: οικονομική και στρατηγική.
Να σημειωθεί ότι διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι στα γραπτά σχόλια του Τραμπ κατά την επίδοση των διαπιστευτηρίων του Αντ. Αλεξανδρίδη στον Λευκό Οίκο δεν υπήρξε αναφορά στο σχήμα 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ συν τις ΗΠΑ), κάτι που θεωρήθηκε αναμενόμενο λόγω της ευαισθησίας του θέματος, ενώ αξιολογείται ως ιδιαίτερα θετικό ότι απουσίαζε οποιαδήποτε αναφορά στην Τουρκία ή σε ζητήματα διαφορών.
Σημαντική ήταν επίσης η αναφορά του Τραμπ στην Κίμπερλι Γκιλφόιλ, την οποία χαρακτήρισε ως πρόσωπο εμπιστοσύνης και αποτέλεσε μια ένδειξη της σημασίας που αποδίδει στη διμερή σχέση. Η ίδια είχε ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος επιθυμεί να επισκεφθεί την Ελλάδα, κάτι που ανέφερε ο ίδιος στον ιδιωτικό διάλογο με τον Ελληνα πρέσβη.
Οι εκτιμήσεις από κυβερνητικές πηγές είναι ότι μια τέτοια επίσκεψη ενδέχεται να συνδυαστεί χρονικά με τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που έχει προγραμματιστεί για το πρώτο δεκαήμερο του Ιουλίου (7 και 8) στην Τουρκία, με το ενδεχόμενο μιας στάσης αμέσως πριν ή μιας διμερούς επίσκεψης στην Αθήνα μετά το πέρας της Συνόδου. Σε κάθε περίπτωση, ακόμα δεν υπάρχει τίποτε συγκεκριμένο ούτε έχουν συζητηθεί διά της διπλωματικής οδού πιθανές ημερομηνίες. Ωστόσο, αναζητούνται ημερομηνίες για τον προγραμματισμό του επόμενου γύρου του στρατηγικού διαλόγου ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ελλάδα και για την επίσκεψη που θα πραγματοποιήσει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα.
Η πρέσβης
Σχεδόν ταυτόχρονα με τον Ντ. Τραμπ, στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις αναφέρθηκε εκτεταμένα και η πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, Κ. Γκιλφόιλ, αρχικά κατά την υπογραφή των συμβάσεων παραχώρησης με τη Chevron στο Μαξίμου, όπου παρέστη, και στη συνέχεια στο πλαίσιο των «διαλόγων της Νίσυρου» για την ανατολική Μεσόγειο. «Ως πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελληνική Δημοκρατία, λαμβάνω σοβαρά υπ’ όψιν την ευθύνη μου να διασφαλίσω ότι οι ΗΠΑ και η Ελλάδα θα παραμείνουν οι ισχυρότεροι δυνατοί σύμμαχοι. Η ναυτική δύναμη, η δημοκρατική σταθερότητα και ο ανθεκτικός λαός της Ελλάδας την καθιστούν ζωτικό εταίρο στην προώθηση των κοινών μας στόχων». Η Κ. Γκιλφόιλ σημείωσε πως ο Πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια στη νέα διατλαντική πραγματικότητα και ότι το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο, οι πόροι της ανατολικής Μεσογείου και οι ευρωπαϊκές υποδομές είναι καθοριστικής σημασίας γι’ αυτή τη νέα εξέλιξη. «Με την υποστήριξη των ΗΠΑ, η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε βασικό περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, επεκτείνοντας την ικανότητα εισαγωγής LNG, ενισχύοντας τις σχέσεις με τους γείτονές της και τοποθετώντας τον εαυτό της ως μία από τις κορυφαίες ενεργειακές πύλες προς την Ευρώπη», είπε η Κ. Γκιλφόιλ, προσθέτοντας ότι «η Ελλάδα αποτελεί το επίκεντρο, τον ενεργειακό κόμβο της Ευρώπης και τροφοδοτεί ολόκληρο τον Κάθετο Διάδρομο, μεταφέροντας LNG από την Ελλάδα μέχρι την Οδησσό», ενώ τόνισε πως αυτό είναι μόνο η αρχή και, καθώς αναπτύσσεται αυτή η υποδομή, τα οφέλη θα αυξάνονται.
Η χρονική εγγύτητα των γεγονότων (δηλαδή της υπογραφής των συμβάσεων με τη Chevron και της Διάσκεψης στην Ουάσιγκτον για τον Κάθετο Διάδρομο) αλλά και των δηλώσεων Τραμπ και Γκιλφόιλ ενίσχυσε την αίσθηση ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει να στείλει σαφές μήνυμα: η Ελλάδα τοποθετείται πλέον στον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής για την ενέργεια, την άμυνα, τη ναυπηγική βιομηχανία και τις επενδύσεις στην ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Αυτό εκ των πραγμάτων αναβαθμίζει τον ρόλο της χώρας μας, αφού αποτελεί πλέον για τους Αμερικανούς έναν από τους σημαντικότερους κόμβους για τη διοχέτευση του αμερικανικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Το γεγονός αυτό δεν έχει μόνο οικονομική αλλά και γεωπολιτική σημασία, καθώς έτσι η Ελλάδα θα συμβάλει στην απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Πέρα από πύλη εισόδου, άλλωστε, η Ελλάδα διαδραματίζει σημαντικό ρόλο και στη μεταφορά του αερίου από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη μέσω του μεγάλου και εξειδικευμένου σε τέτοιες μεταφορές ελληνικού εμπορικού στόλου. Δεν είναι τυχαίο πως οι Αμερικανοί έχουν ήδη επενδύσει στην ελληνική ναυπηγική βιομηχανία -η Κ. Γκιλφόιλ προανήγγειλε μια νέα ναυπηγική συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ, την Ελλάδα και τη Νότια Κορέα, μία από τις μεγαλύτερες ναυπηγικές δυνάμεις παγκοσμίως- ούτε ότι ο Τραμπ έκανε λόγο για αμερικανικές φρεγάτες που θα ναυπηγηθούν στην Ελλάδα.
Το δεύτερο μεγάλο «στοίχημα» για τους Αμερικανούς είναι το λιμάνι που σχεδιάζεται να γίνει στην Ελευσίνα δίπλα στα ναυπηγεία, με την επιδίωξη να λειτουργήσει ως ανταγωνιστική δομή στο λιμάνι του Πειραιά. Σύμφωνα με τις ΗΠΑ η γεωπολιτική ανάσχεση της ρωσικής ενεργειακής διείσδυσης συνδυάζεται στην Ελλάδα με εκείνη της ανάσχεσης της κινεζικής οικονομικής διείσδυσης και η Κ. Γκιλφόιλ δεν μάσησε καθόλου τα λόγια της, αναφέροντας ότι το θέμα αυτό αποτελεί την κύρια αποστολή της. «Είμαι εδώ ως Αμερικανίδα πρέσβης. Καθημερινά, όταν ξυπνώ το πρωί, ψάχνω έναν τρόπο να προωθήσω τα αμερικανικά συμφέροντα, τα χρήματα, τις υποδομές, να συνεργαστώ με την Ελλάδα και τους υπόλοιπους συμμάχους μας στην περιοχή. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντισταθώ πολύ επιθετικά στα κινεζικά συμφέροντα», είπε και συμπλήρωσε: «Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να επενδύσουμε χρήματα και υποδομές για να χτίσουμε ένα άλλο λιμάνι που θα μπορεί να αντισταθμίσει τα κινεζικά συμφέροντα στον Πειραιά».
Οι αποφάσεις
Στη σημερινή σημαντική συνάντηση, με τη συμμετοχή της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Ουγγαρίας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των ΗΠΑ, αναμένεται να επικυρωθούν χρονοδιαγράμματα, χρηματοδοτήσεις και τεχνικές αποφάσεις για την επιτάχυνση των ενεργειακών υποδομών που θα μεταφέρουν φυσικό αέριο από τον Νότο προς τον ευρωπαϊκό Βορρά. Στην Oυάσιγκτον θα εξεταστούν η αύξηση της δυναμικότητας των υφιστάμενων αγωγών, η επιτάχυνση νέων επενδύσεων και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των ενεργειακών διαχειριστών των χωρών που συμμετέχουν στον Κάθετο Διάδρομο.
Τα παραπάνω εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική των ΗΠΑ που συνδέει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης με τη διαφοροποίηση των πηγών φυσικού αερίου. Ο Κάθετος Διάδρομος στοχεύει να μεταφέρει φυσικό αέριο από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την κεντρική Ευρώπη, με δυναμικότητα 10-15 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.
Η λειτουργία του βασίζεται σε υποδομές που ξεκινούν από τη Ρεβυθούσα και τον πλωτό σταθμό LNG στην Αλεξανδρούπολη και επεκτείνονται προς τα βόρεια Βαλκάνια. Η σημερινή συνάντηση θεωρείται κομβική για την επιτάχυνση της χρηματοδότησης και των διασυνδέσεων, ώστε ο Διάδρομος να λειτουργήσει πλήρως τα επόμενα χρόνια, προσφέροντας μια αξιόπιστη εναλλακτική ενεργειακή οδό για την Ευρώπη.
Η συνάντηση
Στο περιθώριο της σημαντικής διάσκεψης στην Ουάσιγκτον, ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Αμερικανό ομόλογό του Κρις Ράιτ. Εκεί θα εξεταστούν τα αποτελέσματα της ομάδας εργασίας του Κάθετου Διαδρόμου και θα συζητηθούν οι τρόποι με τους οποίους θα γεφυρωθούν ρυθμιστικές ατέλειες και διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν σε ενεργειακά έργα, ώστε να καταστεί εμπορικά ελκυστική και βιώσιμη η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Αλλωστε, στα πρώτα του βήματα, ο Κάθετος Διάδρομος θα αντιμετωπίσει γραφειοκρατικά εμπόδια και διαφορετικά τέλη διέλευσης στις επιμέρους χώρες. Η Αθήνα ποντάρει στην παρέμβαση των Αμερικανών ώστε τα εμπόδια να αρθούν και τα τέλη να εξισωθούν, με σκοπό να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα του Διαδρόμου.
