Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ την Παρασκευή επέφερε το μεγαλύτερο πλήγμα του κατά του Ντόναλντ Τραμπ, αποφασίζοντας ότι ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος δεν είχε την εξουσία να χρησιμοποιήσει έκτακτες αρμοδιότητες για να επιβάλει δασμούς.
Όπως σχολιάζουν οιFinancial Times, η απόφαση έπληξε έναν κρίσιμο πυλώνα της προεδρίας του Τραμπ και αποτέλεσε μια σπάνια προσπάθεια του δικαστηρίου να περιορίσει την εξουσία του, ύστερα από περισσότερο από έναν χρόνο κατά τον οποίο ο Τραμπ δοκίμαζε επανειλημμένα τα όρια της αρμοδιότητάς του, εφαρμόζοντας πολιτικές μέσω καταιγισμού εκτελεστικών διαταγμάτων και επικαλούμενος νόμους που χρησιμοποιούνται σπάνια.
Η αλλαγή στάσης του Ανωτάτου Δικαστηρίου
Το ισχυρότερο δικαστικό όργανο της Αμερικής, το οποίο είχε δείξει γενικά συμπάθεια προς την προσπάθεια του Τραμπ να ασκήσει εκτελεστική εξουσία, είχε σε μεγάλο βαθμό επιτρέψει την εφαρμογή της ατζέντας της δεύτερης θητείας του χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Η απόφαση της Παρασκευής ανέτρεψε δραστικά αυτή τη δυναμική.
Πέρυσι, ο Τραμπ επικαλέστηκε έκτακτες εξουσίες που προβλέπονται στον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) για να επιβάλει μια σειρά δασμών σε χώρες παγκοσμίως. Η πλειοψηφία του Ανώτατου Δικαστηρίου έκρινε την Παρασκευή ότι ο νόμος αυτός δεν εξουσιοδοτεί τον πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς.
«Ο πρόεδρος διεκδικεί την εξαιρετική εξουσία να επιβάλλει μονομερώς δασμούς απεριόριστου ύψους, διάρκειας και εύρους», έγραψε ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς στη γνώμη της πλειοψηφίας, προσθέτοντας ότι ο Τραμπ «πρέπει να εντοπίσει σαφή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο για να την ασκήσει».
Ο Ρόμπερτς σημείωσε ότι ο IEEPA, ο οποίος «δεν περιέχει καμία αναφορά σε δασμούς ή τέλη», δεν επαρκεί, τονίζοντας ότι κανένας άλλος πρόεδρος δεν είχε χρησιμοποιήσει αυτόν τον νόμο για την επιβολή τέτοιων μέτρων.
Ο Τραμπ δήλωσε την Παρασκευή ότι οι δικαστές αποτελούν «όνειδος» και ότι επηρεάστηκαν από ξένα συμφέροντα.
Η ψηφοφορία ήταν 6–3, με τις φιλελεύθερες Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κέιγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον να συντάσσονται με τους συντηρητικούς Ρόμπερτς, Νιλ Γκόρσατς και Έιμι Κόνεϊ Μπάρετ στην πλειοψηφία. Ο Μπρετ Κάβανο συνέταξε την κύρια διαφωνούσα γνώμη, μαζί με τους συντηρητικούς Κλάρενς Τόμας και Σάμιουελ Αλίτο.
Ο Κάβανο υποστήριξε ότι οι εθνικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που επικαλέστηκε ο Τραμπ —σχετικά με τη διακίνηση ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ και τις εμπορικές ανισορροπίες— του παρείχαν την εξουσία να χρησιμοποιήσει τον IEEPA για την επιβολή δασμών.
«Οι επίμαχοι δασμοί μπορεί να είναι ή να μην είναι συνετή πολιτική, αλλά, με βάση το γράμμα του νόμου, την ιστορία και τη νομολογία, είναι σαφώς νόμιμοι.»
Τι συμβαίνει στη συνέχεια;
Το Ανώτατο Δικαστήριο εστίασε στο ερώτημα αν ο πρόεδρος είχε εξουσιοδότηση να χρησιμοποιήσει έκτακτες αρμοδιότητες για την επιβολή δασμών. Άφησε άλλα ζητήματα στα κατώτερα δικαστήρια, επικυρώνοντας απόφαση εφετείου σε μία από τις υποθέσεις που αμφισβήτησαν τους δασμούς του Τραμπ.
Η υπόθεση κατατέθηκε αρχικά από ομάδα επιχειρήσεων και 12 πολιτείες των ΗΠΑ. Αμφισβήτησε τους «ανταποδοτικούς» δασμούς του Τραμπ καθώς και μέτρα κατά της Κίνας, του Καναδά και του Μεξικού ως αντίποινα για τη φερόμενη εμπλοκή τους στο εμπόριο του θανατηφόρου οπιοειδούς φαιντανύλης.
Το εφετείο είχε αποφανθεί πέρυσι ότι ο Τραμπ υπερέβη την εξουσία του χρησιμοποιώντας τον IEEPA, αλλά απέρριψε την καθολική ακύρωση των δασμών και ζήτησε επανεξέταση των διορθωτικών μέτρων.
Νομικοί εκτιμούν ότι τυχόν νέα δύσκολα ζητήματα μπορεί να επιστρέψουν στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσω εφέσεων.
Τα άλλα εργαλεία του Τραμπ για νέους δασμούς
Η απόφαση αναγκάζει την κυβέρνηση Τραμπ να χρησιμοποιήσει εναλλακτικά νομικά εργαλεία, όπως είπε και ο ίδιος. Ωστόσο, κανένα δεν μπορεί να εφαρμοστεί τόσο γρήγορα και απλά όσο ο IEEPA, κάτι που δημιουργεί πιθανότητα καθυστέρησης στην είσπραξη δασμών. Οι περισσότεροι εμπορικοί νόμοι των ΗΠΑ απαιτούν περιόδους εξέτασης και μελέτης πριν επιβληθούν δασμοί σε ξένα προϊόντα.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι θα υπογράψει διάταγμα για παγκόσμιο δασμό 10% βάσει του Άρθρου 122 του Νόμου Εμπορίου του 1974, πέρα από τους ήδη ισχύοντες δασμούς. Το Άρθρο 122 επιτρέπει άμεση επιβολή δασμών έως 15% για έως 150 ημέρες χωρίς χρονοβόρες έρευνες, αλλά απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου για παράταση μετά την περίοδο αυτή.
Αναλυτές προειδοποίησαν ότι ακόμη και αυτά τα εναλλακτικά εργαλεία είναι πιο περιορισμένα από τους δασμούς του IEEPA που ακυρώθηκαν.
Τα έσοδα που έχουν εισπραχθεί και οι εμπορικές συμφωνίες
Το ζήτημα παραμένει ασαφές. Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε αν η κυβέρνηση πρέπει να επιστρέψει έσοδα από δασμούς που συνδέονται με τον IEEPA, τα οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 160 δισ. δολάρια τον τελευταίο χρόνο.
Σύμφωνα με τη διαφωνούσα γνώμη, οι ΗΠΑ «ενδέχεται να υποχρεωθούν να επιστρέψουν δισεκατομμύρια δολάρια σε εισαγωγείς», ενώ η διαδικασία επιστροφών πιθανόν να είναι «χαοτική».
Το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο ανέφερε ότι, αν και ορισμένες επιχειρήσεις θα καλωσόριζαν επιστροφές, η διαδικασία θα είναι περίπλοκη και η απόφαση του Δικαστηρίου ήταν «ανησυχητικά σιωπηλή» στο θέμα.
Ειδικοί εκτιμούν ότι το ζήτημα θα εξεταστεί από το Δικαστήριο Διεθνούς Εμπορίου, το οποίο έχει κατακλυστεί από υποθέσεις εταιρειών που ζητούν αποζημιώσεις. Η απόφαση αφήνει πολλές επιχειρήσεις «σε κατάσταση αβεβαιότητας» έως ότου τα κατώτερα δικαστήρια καθορίσουν πώς θα γίνει οποιαδήποτε επιστροφή χρημάτων.
Υπάρχει επίσης ανησυχία για το κατά πόσο κάποιοι νέοι δασμοί θα μπορούσαν να έχουν αναδρομική ισχύ, καθώς και για το αν η απόφαση θα δημιουργήσει αβεβαιότητα γύρω από εμπορικές συμφωνίες αξίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων που συνδέθηκαν με αυτούς τους δασμούς και που έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ, καταλήγουν οι Financial Times.
