Ο μεγάλος Αμερικανός στρατηγός Omar Bradley είχε πει: «Οι ερασιτέχνες μιλούν για τακτική, οι επαγγελματίες μιλούν για επιμελητεία (logistics)». Η Ευρώπη, επιτέλους, ξαναμαθαίνει αυτή τη θεμελιώδη στρατιωτική αρχή. Τα logistics καθορίζουν την έκβαση κάθε μεγάλης σύγκρουσης, συχνά πριν καν αρχίσουν οι μάχες, σημειώνει ο Richard Shirreff στους Financial Times, καθώς από την μια οι διαπραγματεύσεις για την ειρήνευση στην Ουκρανία δεν φαίνεται να καταλήγουν, ενώ από την άλλη οι ΗΠΑ δείχνουν σημάδια αποστασιοποίησης από την Ευρώπη.
Για κάθε ανεπτυγμένο κράτος, το πιο κρίσιμο σύστημα logistics είναι η ενεργειακή υποδομή. Όταν διακόπτεται η παροχή ρεύματος, η παραγωγή σταματά, βασικές υπηρεσίες — από τα νοσοκομεία έως τους σιδηροδρόμους και τις επικοινωνίες — διαταράσσονται, ενώ οι αποτυχημένες αλυσίδες εφοδιασμού μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την επιχειρησιακή ικανότητα των ενόπλων δυνάμεων, σημειώνει Richard Shirreff.
Το παράδειγμα της Ουκρανίας
Στην Ουκρανία αυτό αποτελεί πραγματικότητα από την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσία. Η εκστρατεία εναντίον της ενεργειακής της υποδομής είναι μία από τις βασικές στρατηγικές του Κρεμλίνου. Η Ουκρανία αναγκάστηκε να διαχειριστεί οξείες ελλείψεις ηλεκτρικής ισχύος: η κατάληψη του πυρηνικού σταθμού Ζαπορίζια (Zaporizhzhia Nuclear Power Plant) και τα αλλεπάλληλα πλήγματα την άφησαν, μέχρι τα μέσα του 2024, με μόλις περίπου το ένα τρίτο της προπολεμικής της παραγωγικής ικανότητας.
Μπαίνοντας στον φετινό χειμώνα, το υπουργείο Ενέργειας της Ουκρανίας εκτιμούσε ότι θα ήταν διαθέσιμα μόνο 17,6 GW ισχύος, ακόμη και πριν από τις πρόσφατες επιθέσεις που άφησαν εκατομμύρια ανθρώπους να υποφέρουν σε ακραίες θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν.
Οι ρωσικές τακτικές επεκτείνονται πέρα από την Ουκρανία, συνδυάζοντας κυβερνοεπιθέσεις και φυσικά πλήγματα σε ενεργειακά δίκτυα με σκοπό να δοκιμάσουν σκόπιμα τις άμυνες της Ευρώπης. Τον Δεκέμβριο, μια κυβερνοεπίθεση που συνδέθηκε με τη Ρωσία στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της Πολωνία απενεργοποίησε συστήματα επικοινωνίας σε περίπου 30 ενεργειακές εγκαταστάσεις. Αυτό σημαίνει ότι ήδη οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν στρατηγικό στόχο στην Ευρώπη. Όπως προειδοποίησε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν μετά τις ζημιές σε κρίσιμες υποθαλάσσιες συνδέσεις στη Βαλτική Θάλασσα το 2023, «οι αγωγοί και τα υποθαλάσσια καλώδιά μας είναι γραμμές ζωής».
Οι αλλαγές στην ασφάλεια της Ευρώπης
Η έκθεση της Ευρώπης ενισχύεται περαιτέρω από ένα δυσάρεστο γεγονός: οι παλιές παραδοχές περί εγγυημένης εξωτερικής προστασίας έχουν μοιραία αποδυναμωθεί. Όπως υποστηρίζει η Munich Security Report 2026, οι Ευρωπαίοι ανέβαλαν το δύσκολο έργο της προετοιμασίας για ένα μέλλον στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφουν το ενδιαφέρον τους μακριά από την ήπειρο, ανεξάρτητα από το πόσο προετοιμασμένη είναι η Ευρώπη. Αν αυτό ισχύει για το πεδίο της μάχης, ισχύει επίσης και για το ενεργειακό σύστημα που στηρίζει την ευρωπαϊκή ανθεκτικότητα.
«Πρέπει να αντιμετωπίσουμε την ενεργειακή ασφάλεια ως de facto αμυντική πολιτική. Αυτό σημαίνει να ξεπεράσουμε τη θεώρηση της ενέργειας αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της αποδοτικότητας και της απανθρακοποίησης και να δώσουμε προτεραιότητα στην ανθεκτικότητα και τη ισχύ απέναντι στην επιθετικότητα», προτείνει ο Richard Shirreff.
«Πέρα από τη διασφάλιση ότι οι κίνδυνοι στις αλυσίδες εφοδιασμού ορυκτών καυσίμων διαχειρίζονται αποτελεσματικά, πρέπει να οχυρώσουμε, να εκσυγχρονίσουμε και να αποκεντρώσουμε την ευρωπαϊκή ηλεκτρική υποδομή», συνεχίζει ο Shirreff, πρώην υπαρχηγός του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Αυτό περιλαμβάνει τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα που παράγουν εγχώρια ενέργεια — όπως η ηλιακή, η αιολική, η πυρηνική και η γεωθερμική — καθώς και μπαταρίες μεγάλης κλίμακας για αποθήκευση ενέργειας. Τελικά, αν δεν μπορούμε να τροφοδοτήσουμε τις οικονομίες μας με ενέργεια, δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε τα σύνορά μας, τονίζει.
Η προετοιμασία της Ευρώπης
Η Ουκρανία έδειξε ότι τα συγκεντρωτικά συστήματα είναι εύκολο να διαταραχθούν. Για να προετοιμαστεί, η Ευρώπη πρέπει να στραφεί σε πιο κατανεμημένα ενεργειακά συστήματα, ώστε, αν ένας κόμβος τεθεί εκτός λειτουργίας — φυσικά ή ψηφιακά — το υπόλοιπο σύστημα να μπορεί να παραμείνει ενεργό. Η ανθεκτική διασύνδεση σημαίνει περισσότερες διασυνοριακές συνδέσεις, περισσότερες επιλογές δρομολόγησης και ταχύτερη απομόνωση των τμημάτων που έχουν υποστεί παραβίαση — αποτρέποντας σοβαρά μπλακάουτ όπως εκείνο που έπληξε την Ισπανία και την Πορτογαλία το περασμένο καλοκαίρι.
Επίσης η προστασία ενός ενεργειακού συστήματος απαιτεί αντιαεροπορική άμυνα, μέτρα κατά των drones, παραπλάνηση, διασπορά και ισχυρή κυβερνοασφάλεια. Οι διαχειριστές του ουκρανικού δικτύου παρέμειναν λειτουργικοί χάρη σε ισχυρές ψηφιακές άμυνες, στον κατακερματισμό του δικτύου σε μικρότερα τμήματα και στην ικανότητα χειροκίνητης λειτουργίας, όταν τα ψηφιακά συστήματα αποτυγχάνουν. Η Ευρώπη πρέπει να διδαχθεί από αυτό και να μειώσει τις στρατηγικές ψηφιακές εξαρτήσεις. Η πρόσφατη κίνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να περιορίσει προμηθευτές υψηλού κινδύνου σε κρίσιμους τομείς όπως η ηλεκτρική ενέργεια και οι υπηρεσίες cloud θα πρέπει να επιταχυνθούν.
Τέλος, η πιο πολιτικά δύσκολη αναγκαιότητα είναι η κατάργηση εξαρτήσεων που μπορούν να εργαλειοποιηθούν. Η Ευρώπη έμαθε από το ρωσικό φυσικό αέριο ότι οι εξαρτήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε εξαναγκασμό. Η ευρωπαϊκή εξάρτηση από αμερικανική ενέργεια και τεχνολογία, μετά από ρήγματα στην διατλαντική εμπιστοσύνη, αποτελεί επίσης ευαλωτότητα. Ένα καθαρό, εγχώριο ενεργειακό σύστημα με ανθεκτικές υποδομές και αποθήκευση είναι κρίσιμο για τη διασφάλιση της κυριαρχίας της ηπείρου.
Μπορεί αυτό να είναι ακριβό, αλλά η εναλλακτική είναι ακριβότερη. Η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη να λειτουργήσει υπό συνθήκες κρίσης. Αυτό σημαίνει σχεδιασμό για παρατεταμένες διαταραχές και κατασκευή δικτύων και ενεργειακών συστημάτων απέναντι σε έναν αντίπαλο που προσπαθεί ενεργά να τα διαλύσει. Η ενέργεια δεν είναι πλέον απλώς ένα αγαθό για οικονομική ευημερία· είναι η πρώτη γραμμή άμυνας.
