Μήνυμα ισχύος προς πάρα κατεύθυνση έστειλε ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αναφερόμενος στο όραμα «Κόκκινης Μηλιάς» και στη μετατροπή της Τουρκίας σε ρυθμιστή των διεθνών εξελίξεων, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, σε συνάντηση Περιφερειαρχών στο Συνεδριακό Κέντρο του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ.
«Όλοι παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις στην περιοχή μας και στον κόσμο. Μην ξεχνάτε, τα δεδομένα αλλάζουν, οι θεσμοί χάνουν την ισχύ τους, η υπάρχουσα τάξη καταρρέει και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα την αντικαταστήσει», τόνισε ο Ερντογάν, θέτοντας ως στρατηγικό στόχο την υλοποίηση του τουρκικού οράματος της «Κόκκινης Μηλιάς».
«Μόλις ξεκινήσαμε. Στο μέλλον θα ανέβουμε σε πολύ καλύτερη θέση. Η σημαία μας με την ημισέληνο και το αστέρι θα κυματίζει με ακόμα μεγαλύτερη υπερηφάνεια. Οι αδελφοί που έχουν στραφεί προς τη χώρα μας θα κοιμούνται ακόμη πιο ήσυχα. Τα βήματα της μεγάλης και ισχυρής Τουρκίας θα ακούγονται πιο δυνατά. Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε ασταμάτητα και χωρίς δισταγμό μέχρι να υλοποιηθεί το όραμα της Κόκκινης Μηλιάς μας», είπε ο Τούρκος Πρόεδρος, με τις δηλώσεις του αυτές να έρχονται μία μόλις μέρα μετά τη συνάντησή του με τον Έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Τι είναι η «Κόκκινη Μηλιά»
Πόσοι όμως γνωρίζουμε τι είναι η «Κόκκινη Μηλιά»; Σύμφωνα με τον Οθωμανολόγο – Τουρκολόγο, Δρ. Δημήτρη Σταθακόπουλο, η έννοια της Kızıl Elma («Κόκκινη Μηλιά») δεν αποτελεί απλώς κατάλοιπο οθωμανικής μυθολογίας, αλλά συνιστά ένα βαθύ πολιτισμικό και ιδεολογικό υπόστρωμα, το οποίο διατρέχει τη διαμόρφωση της τουρκικής στρατηγικής σκέψης από την αυτοκρατορική περίοδο έως τη σύγχρονη Τουρκική Δημοκρατία.
«Η αξία της δεν εντοπίζεται σ’ έναν συγκεκριμένο γεωγραφικό προσανατολισμό, αλλά στη λειτουργία της ως διαρκώς μεταβαλλόμενου «τελικού σκοπού» που δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Κατά τον 15ο αιώνα, η Kızıl Elma ταυτίστηκε με την Κωνσταντινούπολη, η οποία προβαλλόταν ως ύψιστο έπαθλο της οθωμανικής επέκτασης. Μετά το 1453, όμως, ο συμβολισμός μετακινήθηκε, άλλοτε προς τη Ρώμη, άλλοτε προς τη Βιέννη, ιδίως στις εκστρατείες του 16ου και 17ου αιώνα. Η ουσία δεν ήταν ο τόπος, αλλά η λογική της διαρκούς μετατόπισης. Κάθε επίτευξη γεννούσε έναν νέο ορίζοντα. Έτσι, η επέκταση αποκτούσε χαρακτήρα αποστολής χωρίς τελικό σημείο ισορροπίας», τονίζει ο κ. Σταθακόπουλος.
Ο συμβολισμός
Σε συμβολικό επίπεδο, όπως σημειώνει, το «κόκκινο» παραπέμπει στην εξουσία, τη νίκη και τη θυσία. Το «μήλο», ως σφαιρικό σχήμα, παραπέμπει στην οικουμένη, στην ιδέα της καθολικής κυριαρχίας. «Η αναλογία με τον βυζαντινό globus cruciger – τη σφαίρα παγκόσμιας εξουσίας που απεικονίζεται σε μνημεία όπως η Αγία Σοφία – αναδεικνύει μια κοινή γλώσσα ισχύος στην ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, η τουρκομογγολική παράδοση της Κεντρικής Ασίας, με την έννοια του «kut» ως θεϊκής νομιμοποίησης του ηγεμόνα υπό τον Ουρανό (Tengri), προσέδωσε στη μετέπειτα οθωμανική ιδεολογία μεσσιανική διάσταση. Η αυτοκρατορική οικουμενικότητα και η νομαδική κοσμοαντίληψη συγχωνεύθηκαν σ’ ένα υβριδικό σχήμα. Στον 20ό αιώνα, η έννοια επανανοηματοδοτήθηκε», συνεχίζει ο κ. Σταθακόπουλος.
Σύμφωνα με τον γνωστό Οθωμανολόγο – Τουρκολόγο, ο Ziya Gökalp την ενέταξε στο πλαίσιο του παντουρκισμού, μεταφέροντας το κέντρο βάρους από την αυτοκρατορική κατάκτηση στην πολιτισμική και εθνική ολοκλήρωση του τουρκικού κόσμου. «Η Kızıl Elma έγινε ιδεολογικό σύμβολο συσπείρωσης, προσαρμοσμένο στις ανάγκες του έθνους-κράτους. Στη σύγχρονη περίοδο, ο δημόσιος λόγος του Recep Tayyip Erdoğan αξιοποιεί την έννοια ως στοιχείο μακρόπνοου εθνικού οράματος.
Η χρήση της δεν έχει επιχειρησιακό χαρακτήρα, αλλά καλλιεργεί την αίσθηση ιστορικής συνέχειας και στρατηγικής αυτοπεποίθησης. Ενδεικτική είναι η ονομασία του μη επανδρωμένου μαχητικού Bayraktar Kızılelma, όπου ο μύθος μετασχηματίζεται σε αφήγημα τεχνολογικής υπεροχής και αμυντικής αυτάρκειας.
Για την ανάλυση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, η Kızıl Elma δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως συγκεκριμένο σχέδιο δράσης. Ανήκει στο πεδίο της στρατηγικής κουλτούρας. Προσφέρει ιδεολογικό βάθος, νομιμοποιεί το κόστος και εντάσσει τις βραχυπρόθεσμες δυσχέρειες σε μια μακρά ιστορική προοπτική. Η κατανόηση αυτού του αφηγηματικού πλαισίου είναι κρίσιμη για κάθε σοβαρή αποτίμηση της τουρκικής στρατηγικής συμπεριφοράς», καταλήγει.
