Νέα γενιά χαμηλοσυνταξιούχων με μηνιαίο εισόδημα κάτω από 900 ευρώ διαμορφώνεται σταδιακά για περισσότερους από 1 εκατομμύριο ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες.
Παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και τη μείωση της ανεργίας, για άλλη μία χρονιά από το σύνολο των περίπου 1,415 εκατ. μη μισθωτών οι 1,013 εκατ. επέλεξαν την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, καταβάλλοντας τις χαμηλότερες εισφορές.
Η επιλογή αυτή μειώνει τη μηνιαία επιβάρυνση σήμερα, «κλειδώνει» όμως συντάξεις που δύσκολα θα ξεπεράσουν τα 890 ευρώ, ακόμη και για όσους καταφέρουν να συμπληρώσουν 40 χρόνια ασφάλισης.
Τα στοιχεία του ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης για τον μήνα Ιανουάριο, που έχει στη διάθεσή της η Realnews, είναι αποκαλυπτικά. Μόλις 130.763 μη μισθωτοί επέλεξαν τη δεύτερη κατηγορία, 36.695 την τρίτη, 19.991 την τέταρτη, 10.021 την πέμπτη και 12.228 την έκτη.
Μάλιστα, από την πρώτη κατηγορία χαμηλότερες εισφορές πληρώνουν οι νέοι επαγγελματίες έως πέντε έτη στην αγορά, οι οποίοι ανέρχονται σε 192.777. Σύμφωνα με ειδικούς στην κοινωνική ασφάλιση, πρόκειται για μια σιωπηλή υποθήκευση του συνταξιοδοτικού μέλλοντος.
Ασφαλισμένος που συμπληρώνει 40 έτη ασφάλισης χωρίς διακοπές και παραμένει καθ’ όλη τη διάρκεια στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία διαμορφώνει κύρια σύνταξη περίπου 890 ευρώ μηνιαίως.
Το ποσό αυτό αποτελεί ουσιαστικά το κατώτατο επίπεδο σύνταξης για μη μισθωτούς με πλήρη ασφαλιστικό βίο. Στη δεύτερη κατηγορία, η σύνταξη αυξάνεται στα 980 ευρώ, ενώ ουσιαστική διαφοροποίηση αρχίζει να εμφανίζεται μόνο από την τρίτη κατηγορία και πάνω.
Η εικόνα επιδεινώνεται περαιτέρω για όσους δεν συμπληρώνουν 40 χρόνια ασφάλισης. Με 35 έτη στην πρώτη κατηγορία, η σύνταξη υποχωρεί στα επίπεδα των 820-850 ευρώ, καθώς το χαμηλότερο ποσοστό αναπλήρωσης περιορίζει ακόμη περισσότερο τις αποδοχές. Αντίστοιχα, συνδυασμοί χαμηλών κατηγοριών για μεγάλο μέρος του επαγγελματικού βίου οδηγούν σε οριακές αυξήσεις που δεν αλλάζουν τη συνολική εικόνα.
Για παράδειγμα, ασφαλισμένος που παραμένει 25 χρόνια στην πρώτη κατηγορία και 15 χρόνια στη δεύτερη διαμορφώνει σύνταξη μόλις 900-940 ευρώ, παρά τη μεγαλύτερη επιβάρυνση των τελευταίων ετών.
Ειδοποιητήρια
Οι 1,4 εκατ. μη μισθωτοί θα πρέπει να αποπληρώσουν τα ειδοποιητήρια με τις αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές του Ιανουαρίου έως το τέλος του μήνα. Οι εισφορές είναι αυξημένες κατά 2,5% σε σχέση με το 2025, αύξηση που αφορά το σύνολο των ελεύθερων επαγγελματιών, αυτοαπασχολούμενων και αγροτών.
Στην πράξη αυτό σημαίνει επιβάρυνση από 6,12 έως 16,48 ευρώ τον μήνα για ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους (ανάλογα με την ασφαλιστική κατηγορία) και από 3,64 έως 9,87 ευρώ τον μήνα για τους αγρότες.
- Η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία των ελεύθερων επαγγελματιών από 254,65 ευρώ τον μήνα (κύρια σύνταξη, υγεία και εισφορά ανεργίας) σήμερα με την αύξηση κατά 2,5% διαμορφώνεται στα 261,02 ευρώ. Αύξηση 6,37 ευρώ τον μήνα, περίπου 76 ευρώ ετησίως.
- Στη δεύτερη κατηγορία, οι μηνιαίες εισφορές από τα 303,59 ευρώ ανεβαίνουν στα 311,18 ευρώ, με μηνιαία επιβάρυνση 7,59 ευρώ ή 91,08 ετησίως.
- Στην τρίτη κατηγορία το ποσό αυξάνεται από τα 361,84 στα 370,89 ευρώ, δηλαδή επιπλέον 9,05 ευρώ ή 108,6 ευρώ ετησίως.
- Στην τέταρτη κατηγορία οι εισφορές από 432,9 φτάνουν τα 443,72 ευρώ (αύξηση 10,82 ευρώ τον μήνα ή 129,84 τον χρόνο), στην πέμπτη κατηγορία από 516,78 ευρώ σε 529,70 ευρώ (αύξηση 12,92 τον μήνα 155 ευρώ τον χρόνο), ενώ στην έκτη και ανώτερη κατηγορία οι εισφορές θα φτάσουν τα 686,12 ευρώ τον μήνα από 669,39 ευρώ το 2025, δηλαδή 16,73 ευρώ επιπλέον τον μήνα, 200,76 ευρώ τον χρόνο.
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στους αγρότες, καθώς η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία αναμένεται να αυξηθεί από τα 145,63 ευρώ στα 149,27 ευρώ (αύξηση 3,64 ευρώ τον μήνα ή 43,68 ευρώ ετησίως) η δεύτερη από 174,74 στα 179,11 ευρώ (αύξηση 4,37 ευρώ τον μήνα ή 52,44 ευρώ ετησίως), η τρίτη από 214,93 στα 219,69 ευρώ (αύξηση 5,24 τον μήνα ή 62,88 ευρώ τον χρόνο ετησίως), η τέταρτη από 251,64 στα 257,93 ευρώ (αύξηση 6,29 ευρώ τον μήνα ή 75,48 ευρώ τον χρόνο), η πέμπτη από 302,90 στα 310,47 ευρώ (αύξηση 7,57 ευρώ ή 90,84 ευρώ τον χρόνο), ενώ η έκτη κατηγορία θα φτάσει στα 404,81 ευρώ μηνιαίως από 394,94 ευρώ (αύξηση 9,87 ευρώ τον μήνα ή 118,44 ευρώ τον χρόνο).
Επικουρικά
Παράλληλα, αυξήσεις θα υπάρξουν και στις εισφορές επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ για δικηγόρους, γιατρούς και μηχανικούς, με μικρότερες μεν αλλά σταθερές επιβαρύνσεις.
Για την επικουρική ασφάλιση, η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία διαμορφώνεται στα 46,57 ευρώ, η δεύτερη στα 56,13 ευρώ και η τρίτη στα 66,88 ευρώ, με τις αυξήσεις να κυμαίνονται από 1,14 έως 1,63 ευρώ τον μήνα. Οσον αφορά το εφάπαξ, η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία διαμορφώνεται στα 31,05 ευρώ, η δεύτερη στα 37,02 ευρώ και η τρίτη στα 44,18 ευρώ, με τις αυξήσεις να κυμαίνονται από 0,76 έως 1,08 ευρώ τον μήνα.
Κίνδυνος
Χωρίς ασφαλιστική ικανότητα κινδυνεύουν να μείνουν περίπου 450.000 αυτοαπασχολούμενοι και ελεύθεροι επαγγελματίες από την 1η Μαρτίου εξαιτίας οφειλών άνω των 100 ευρώ προς τον e-ΕΦΚΑ. Η απώλεια της ασφαλιστικής ικανότητας δεν αφορά μόνο τους ίδιους, αλλά και τα προστατευόμενα μέλη των οικογενειών τους, περιορίζοντας σημαντικά την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Οσοι δεν έχουν εξοφλήσει ή ρυθμίσει τις ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις έως την καταληκτική ημερομηνία, θα μπορούν να εξυπηρετούνται αποκλειστικά από το δημόσιο σύστημα υγείας, δηλαδή νοσοκομεία και δομές πρωτοβάθμιας φροντίδας. Χάνουν, όμως, την πρόσβαση σε ιδιωτικές δομές υγείας με κάλυψη του ΕΟΠΥΥ, όπως ιδιωτική συνταγογράφηση, διαγνωστικές εξετάσεις, νοσήλια και φάρμακα.
Από την 1η Μαρτίου 2026 εφαρμόζεται ο γενικός κανόνας για τη χορήγηση ασφαλιστικής ικανότητας. Για τους μισθωτούς απαιτούνται τουλάχιστον 50 ημέρες εργασίας το προηγούμενο έτος, ενώ για τους μη μισθωτούς απαιτείται η συμπλήρωση τουλάχιστον δύο μηνών ασφάλισης, η καταβολή των εισφορών έως το τέλος του έτους και, σε περίπτωση οφειλής, η ένταξη και η τήρηση ρύθμισης.
Οι οφειλές του 2024 μπορούν να εξοφληθούν εφάπαξ ή να ρυθμιστούν σε έως 24 δόσεις. Η πλήρης εξόφληση εξασφαλίζει ετήσια ασφαλιστική ικανότητα, ενώ η ρύθμιση παρέχει μηνιαία.
