Μία από τις πολλές Αλεξάνδρειες που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος και συγκεκριμένα στις εκβολές του Τίγρη επανέρχεται στο προσκήνιο από αρχαιολόγους που χρησιμοποιούν drones και γεωφυσική, αποκαλύπτοντας ότι ήταν μια τεράστια, προσεκτικά σχεδιασμένη μητρόπολη στο νότιο Ιράκ.
Η συγκεκριμένη Αλεξάνδρεια δεν έχει το κύρος και την δόξα αυτής της Αιγύπτου, αλλά στην πραγματικότητα δεν της έλειπε τίποτα σε σχέση με αυτήν.
Η τοποθεσία, γνωστή σήμερα ως Jebel Khayyaber, βρισκόταν εδώ και καιρό σε μια δύσκολη παραμεθόρια περιοχή, αλλά η νέα χαρτογράφηση δείχνει δρόμους, ναούς, βιομηχανικές ζώνες, κανάλια και οικοδομικά τετράγωνα τόσο μεγάλα που μπορεί να κατατάσσονται μεταξύ των μεγαλύτερων που είναι γνωστά από την αρχαιότητα.
Η εκ νέου ανακάλυψη έχει σημασία επειδή δεν επρόκειτο για ένα μικρό φυλάκιο.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι λειτουργούσε για αιώνες ως κρίσιμος κόμβος που συνέδεε την ποτάμια κυκλοφορία στη Μεσοποταμία με τις θαλάσσιες οδούς προς τον Περσικό Κόλπο και τα εμπορικά δίκτυα που εκτείνονταν προς την Ινδία και πέρα από αυτήν.
Για άλλη μια φορά αποδεικνύεται ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ήξερε που έχτιζε τις πόλεις του.
Η βασική θεωρία είναι ότι τα ερείπια αντιπροσωπεύουν την Αλεξάνδρεια στον Τίγρη, η οποία ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., μετά τις ανατολικές εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
«Οι αρχαίοι συγγραφείς περιγράφουν πώς η ιζηματογένεση στη νότια Μεσοποταμία αναμόρφωσε σταθερά τις υδάτινες οδούς και τις ακτές, δημιουργώντας την ανάγκη για ένα νέο σύστημα λιμένων, ένα που θα βρισκόταν κοντά στη συμβολή των ποταμών Τίγρη και Καρούν, κοντά σε αυτό που τότε ήταν η ακτογραμμή του Περσικού Κόλπου», όπως εξηγεί μια ανακοίνωση του Πανεπιστημίου της Κωνσταντίας.
Με την πάροδο του χρόνου, η πόλη περιγράφεται με μεταγενέστερα ονόματα, όπως Χαράξ Σπασίνου (και Χαράξ Μαισάν), και εμφανίζεται σε πηγές και επιγραφές της ρωμαϊκής εποχής, υποδηλώνοντας ότι παρέμεινε επίκαιρη πολύ μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου.
Αυτή η μακροβιότητα είναι ένας λόγος για τον οποίο η ομάδα τη βλέπει ως το μεσοποταμιακό αντίστοιχο της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου: μια ειδικά κατασκευασμένη πόλη-πύλη τοποθετημένη εκεί όπου συναντώνται τα θαλάσσια και ποτάμια συστήματα, γράφει το Arkeonews.
Χαρτογράφηση μιας μεγαλούπολης χωρίς σκάψιμο
Η σύγχρονη επιβεβαίωση ξεκίνησε με ένα στοιχείο των μέσων του 20ού αιώνα: ο ερευνητής John Hansman παρατήρησε τεράστια περιγράμματα οικισμών σε αεροφωτογραφίες της Βασιλικής Αεροπορίας τη δεκαετία του 1960, αλλά δεκαετίες αστάθειας σήμαιναν ότι η ταυτοποίησή του δεν μπορούσε να ελεγχθεί σωστά.
Η εγγύτητα του χώρου στα ιρανικά σύνορα και η μεταγενέστερη χρήση του κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ κατέστησαν εξαιρετικά δύσκολη τη διαρκή αρχαιολογική έρευνα.
Όταν ξένες ομάδες επέστρεψαν με μεγαλύτερη ασφάλεια στο νότιο Ιράκ τη δεκαετία του 2010, εντυπωσιάστηκαν από την κλίμακα του οχυρωματικού συστήματος: ένας τεράστιος περίβολος, που εξακολουθούσε να στέκεται ψηλά σε ορισμένα σημεία, ορίζοντας το αποτύπωμα μιας πόλης πολύ μεγαλύτερης από το αναμενόμενο.
Οι επακόλουθες εργασίες συνδύασαν την επιτόπια έρευνα (καταγραφή κεραμικών και θραυσμάτων τούβλων), τη φωτογραμμετρία με drone και τη μαγνητική διερεύνηση για την ανακατασκευή του πολεοδομικού σχεδίου χωρίς άμεση ανασκαφή μεγάλης κλίμακας.
Ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία είναι η μαγνητομετρία, η οποία μπορεί να ανιχνεύσει ανεπαίσθητες διακυμάνσεις στο μαγνητικό πεδίο της Γης που προκαλούνται από θαμμένους τοίχους, τάφρους, κλιβάνους και άλλα χαρακτηριστικά.
Χρησιμοποιώντας αυτήν την προσέγγιση, η ομάδα αναφέρει σαφή στοιχεία δρόμων και ενός σχεδίου πλέγματος, παράλληλα με μεταγενέστερες αλλαγές στον προσανατολισμό που υποδηλώνουν πολλαπλές φάσεις οικοδόμησης και αλλαγή χρήσης γης σε όλη τη διάρκεια της ζωής της πόλης.
Τι αποκάλυψαν, λοιπόν, οι «νέοι» χάρτες; Οι αναφορές περιγράφουν τεράστια οικιστικά οικοδομικά τετράγωνα, περιβόλους ναών, εργαστηριακές περιοχές με εγκαταστάσεις ψησίματος/τήξης, κανάλια και μια εσωτερική περιοχή λιμανιού, υποδηλώνοντας μια πυκνή αστική οικονομία σχεδιασμένη γύρω από την αναδιανομή και την κατασκευή, καθώς και το εμπόριο.
Η λειτουργία της πόλης ευθυγραμμίζεται με μια περίοδο κατά την οποία οι ανταλλαγές μεταξύ Μεσοποταμίας και Ινδίας εντάθηκαν και όταν μεγάλες πόλεις του Τίγρη, όπως η Σελεύκεια και η Κτησιφών, άκμασαν ως αυτοκρατορικές πρωτεύουσες και καταναλωτικές αγορές.
Αυτό το ευρύτερο Μεσοποταμιακό περιβάλλον είναι σημαντικό. Η Σελεύκεια και η Κτησιφών υψώνονταν ως «αντιθετικά κοσμήματα» στον Τίγρη – πόλεις των οποίων η δύναμη και ο πλούτος εξαρτώταν από το εμπόριο των ποταμών και τη μετατόπιση του αυτοκρατορικού ελέγχου.
Η Αλεξάνδρεια/Χάραξ θα τροφοδοτούσε τον ίδιο κόσμο, λειτουργώντας ως νότια πύλη στο σύστημα.
Ωστόσο, η ίδια δυναμική του τοπίου που κατέστησε δυνατή την ίδρυση της πόλης πιθανότατα συνέβαλε στον τερματισμό της.
Οι πηγές περιγράφουν τη συνεχιζόμενη ιζηματογένεση και την κίνηση των ποταμών: η ακτογραμμή μετανάστευσε προς τα νότια και ο Τίγρης άλλαξε πορεία προς τα δυτικά, αποκόπτοντας σταδιακά τον οικισμό από την πρόσβαση στο νερό που χρειαζόταν για να παραμείνει λιμάνι και κέντρο αποστολών.
Χωρίς αυτή τη σύνδεση, η πόλη παρήκμασε και εγκαταλείφθηκε σε μεγάλο βαθμό μέχρι τα τέλη της αρχαιότητας.
