Τριάντα χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων, η Ιστορία συχνά στέκεται στις σημαίες, στις δηλώσεις και στους πολιτικούς χειρισμούς. Σπάνια, όμως, κοιτά κατάματα εκείνους που πλήρωσαν το βαρύτερο τίμημα: τις οικογένειες των τριών αξιωματικών που δεν γύρισαν ποτέ σπίτι. Του Χριστόδουλου Καραθανάση, του Παναγιώτη Βλαχάκου και του Έκτορα Γιαλοψού.
Το ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού έπεσε στη θάλασσα τη νύχτα της 31ης Ιανουαρίου 1996, κατά άλλους καταρρίφθηκε από τους Τούρκους.
Για το κράτος, ήταν ένα τραγικό περιστατικό εν μέσω κρίσης. Για τις οικογένειες, ήταν η στιγμή που ο χρόνος πάγωσε. Σύζυγοι έμειναν μόνες, παιδιά μεγάλωσαν χωρίς πατέρα, γονείς έθαψαν τα παιδιά τους — μια ανατροπή της φυσικής τάξης που κανένα μετάλλιο δεν μπορεί να γιατρέψει.
Οι οικογένειες των νεκρών έμαθαν να ζουν με τη σιωπή. Με ερωτήματα που έμειναν αναπάντητα, με ευθύνες που ποτέ δεν αποδόθηκαν ξεκάθαρα, με μια Πολιτεία που τίμησε τους νεκρούς με λόγια, αλλά συχνά ξέχασε τους ζωντανούς. Κάθε επέτειος φέρνει στεφάνια και δηλώσεις, αλλά και την ίδια πίκρα: ότι η θυσία τους χρησιμοποιήθηκε περισσότερο ως σύμβολο παρά ως αφορμή για ουσιαστική αυτοκριτική.
Η Ειρήνη Ζωγραφάκη, τότε σύζυγος του υποπλοιάρχου Χριστόδουλου Καραθανάση, η Ματίνα Αναγνωστοπούλου, σύζυγος του υποπλοιάρχου Παναγιώτη Βλαχάκου, και η Λεμονιά Κότογλου, σύζυγος του αρχικελευστή Έκτορα Γιαλοψού είχαν διηγηθεί το 2023 πώς βίωσαν οι ίδιες την τραγωδία.
Χαρακτηριστική δήλωση της συζύγου του Παναγιώτη Βλαχάκου, πως ο πεθερός της όταν πέθανε ο γιος του της είπε: «Έπρεπε να πεθάνει το δικό μου παιδί για να γκριζάρει το Αιγαίο;».
«Ήταν πολύ γελαστοί άνθρωποι, είναι σαν να τους βλέπω μπροστά μου», είχε πε η Ειρήνη Ζωγραφάκη για τους αξιωματικούς που χάθηκαν.
«Το μόνο που είναι καλό είναι ότι οι Έλληνες θυμούνται ακόμη το γεγονός» τόνισε η ίδια, ενώ εμφανίστηκε πεπεισμένη πως και οι τρεις είχαν επίγνωση της επικινδυνότητας της αποστολής του, πραγματοποιώντας «αποστολή αυτοκτονίας».
Η Ειρήνη Ζωγραφάκη είχε περιγράψει όλα όσα έγιναν πριν χαθεί ο σύζυγός της. Ο Χριστόδουλος Καραθανάσης ζήτησε να πάρει μαζί του την κάμερά του, καθώς θεωρούσε ότι θα έχει ενδιαφέρον να καταγράψει όσα περίμενε ότι θα αντικρίσει.
Χαιρέτησε την οικογένειά του και τους ζήτησε «να προσέχετε την Ειρήνη και το παιδί», ενώ άφησε τη βέρα και το ρολόι του στους συναδέλφους του «γιατί δεν θα ξαναγυρίσω» όπως τους είπε, πριν το ελικόπτερο απογειωθεί από τη φρεγάτα.
«Μέσα του γνώριζε ότι αυτό θα ήταν το τελευταίο του ταξίδι» σημειώνει η Λεμονιά Κότογλου, καθώς τα τελευταία λόγια του Έκτορα Γιαλοψού ήταν «να προσέχεις από εδώ και πέρα». «Γνώριζε πού πήγαινε. Γνώριζε ότι ήταν πολύ κρίσιμη η κατάσταση», είχε συμπληρώσει.
Πέρασαν δύο χρόνια και η Ματίνα Αναγνωστοπούλου κατέθεσε αίτημα στο Πεντάγωνο για να μάθει τις αιτίες που οδήγησαν στην πτώση του ελικοπτέρου.
«Μας απαγόρευσε το ελληνικό κράτος να βάλουμε δικό μας ιατροδικαστή» είχε δηλώσει η Ειρήνη Ζωγραφάκη.
Σαράντα μέρες μετά την πτώση του ελικοπτέρου ο Λεωνίδας Παληογιώργος κάλεσε τις τρεις συζύγους στο Πεντάγωνο και τις διαβεβαίωσε πως το ελικόπτερο «δεν το ρίξανε» και ότι «δεν υπήρχε πουθενά καμία σφαίρα
Η Ματίνα Αναγνωστοπούλου είχε δηλώσει κάτι που όλοι μέσα τους πιστεύουν: πως «το ελικόπτερο δεν έπεσε ούτε με λάθος, ούτε με τον καιρό» και διατύπωσε τη δική της άποψη: «Θεωρώ ότι οι κομάντος φοβηθήκανε και το πυροβόλησαν» χωρίς να έχουν λάβει επίσημη εντολή από την Τουρκία.
Η Ειρήνη Ζωγραφάκη σημείωσε: «Πιστεύω ότι είναι ένα θολό σημείο της ελληνικής ιστορίας. Πήγανε, πραγματικά ξέρανε ότι θα σκοτωθούν, είχαν τσαγανό και φοράγανε παντελόνια και οι τρεις τους, ήρωες της νέας Ελλάδας».
Τριάντα χρόνια μετά, οι οικογένειες των νεκρών ζητούν το αυτονόητο: μνήμη με ουσία. Όχι μόνο τιμές, αλλά ειλικρίνεια. Όχι μόνο επετειακές δηλώσεις, αλλά σεβασμό στο ανθρώπινο κόστος των εθνικών κρίσεων. Γιατί πίσω από κάθε «εθνικό θέμα» υπάρχουν πρόσωπα, σπίτια που άδειασαν και ζωές που δεν ξαναβρήκαν ποτέ την ισορροπία τους.
Τα Ίμια μπορεί να παραμένουν μια ανοιχτή γεωπολιτική πληγή. Για τις οικογένειες των τριών αξιωματικών, όμως, είναι κάτι βαθύτερο: μια απώλεια χωρίς τέλος, που ζητά όχι να ξεχαστεί, αλλά να θυμάται σωστά.
