Οι εξελίξεις γύρω από το τραγικό συμβάν στο εργοστάσιο της Βιολάντα στα Τρίκαλα φέρνει στην επικαιρότητα το θέμα της ανθεκτικότητας των συστημάτων ασφάλειας στις βιομηχανίες και την ευρωπαϊκή οδηγία Seveso για την πρόληψη ατυχημάτων σε εργοστάσια που αποθηκεύουν και διαχειρίζονται επικίνδυνες και εύλεκτες ουσίες.
Γεγονότα όπως αυτό στη Βιολάντα δημιουργούν πίεση για νέα αναθεώρηση της οδηγίας, προκειμένου να ενισχυθεί το πλαίσιο ώστε να αποφευχθούν στο μέλλον ατυχήματα, με κόστος σε ανθρώπινες ζωές και πληγές στο περιβάλλον.
Το όνομα της ευρωπαϊκής οδηγίας Seveso προέρχεται από αυτό της ιταλικής πόλης Σεβέζο, κοντά στο Μιλάνο, όπου το 1976 συνέβη μεγάλο ατύχημα σε χημική βιομηχανία. Λόγω ελαττωματικής βαλβίδας, διέρρευσε στην ατμόσφαιρα μεγάλη ποσότητα της τοξικής ουσίας διοξίνης μολύνοντας μια πυκνοκατοικημένη περιοχή και προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας στους κατοίκους. Η πρώτη οδηγία ψηφίστηκε το 1982 και στη συνέχεια αναθεωρήθηκε λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία από άλλα ατυχήματα. Αντικαταστάθηκε το 1996 από τη Seveso-II (Directive 96/82/EC) και το 2012 από την οδηγία Seveso III (Directive 2012/18/EU) η οποία βρίσκεται σε ισχύ σήμερα.
Η συζήτηση για μια νέα αναθεώρηση είναι ανοιχτή. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα εναρμόνισε το εθνικό της δίκαιο με τις παραπάνω οδηγίες ενώ σήμερα είναι σε ισχύ η ΚΥΑ 172058/2016 (εναρμόνιση με Seveso III). Ο κανονισμός εφαρμόζεται στις εγκαταστάσεις όπου υπάρχουν επικίνδυνες ουσίες, σε συγκεκριμένες ποσότητες, οι οποίες ορίζονται στην ΚΥΑ και μπορεί να είναι σε μορφή πρώτης ύλης, προϊόντων, παραπροϊόντων, καταλοίπων ή ενδιάμεσων προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αναμένεται να προκύψουν σε περίπτωση ατυχήματος. Εξαιρούνται ορισμένες εγκαταστάσεις ή δραστηριότητες, όπως π.χ. οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, η μεταφορά επικίνδυνων ουσιών μέσω αγωγών, η μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων, η εξόρυξη και επεξεργασία ορυκτών σε μεταλλεία, ορυχεία και λατομεία, η υπεράκτια έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων κ.ά., που καλύπτονται από άλλους κανονισμούς.
Η Severo III στη χώρα μας καλύπτει πάνω από 12.000 εγκαταστάσεις βιομηχανιών χημικών, διυλιστήρια, αποθήκες, απαιτώντας αυστηρά μέτρα ασφαλείας, μελέτες, ενημέρωση του κοινού και τήρηση των αρχών του λεγόμενου ΣΑΤΑΜΕ (του Γενικού Σχεδίου Αντιμετώπισης Τεχνολογικών Ατυχημάτων Μεγάλης Έκτασης).
Οι εγκαταστάσεις διακρίνονται σε χαμηλής και ανώτερης βαθμίδας, ανάλογα με την ποσότητα των ουσιών, και υποχρεούνται να εκπονούν μελέτες ασφαλείας και σχέδια έκτακτης ανάγκης. Η επικινδυνότητα πρόκλησης βιομηχανικού ατυχήματος μεγάλης έκτασης μπορεί να σχετίζεται με πυρκαγιά, έκρηξη, διαρροή τοξικών ουσιών στην ατμόσφαιρα, που μπορεί να επηρεάσουν όχι μόνο το προσωπικό της εγκατάστασης, αλλά και τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής, καθώς και το περιβάλλον.
Σοβαρά βιομηχανικά ατυχήματα
Ένα από τα σοβαρότερα βιομηχανικά ατυχήματα που έχουν καταγραφεί διεθνώς είναι αυτό που συνέβη στην πόλη Μποπάλ της Ινδίας το 1984 από διαρροή πολύ τοξικής ουσίας σε εργοστάσιο παρασιτοκτόνων. Επίσημες κυβερνητικές πηγές της χώρας αναφέρουν 3.800 θανάτους ενώ 11.000 άνθρωποι αντιμετωπίζουν μέχρι σήμερα προβλήματα υγείας. Επίσης, το 1984 συνέβη ένα πολύ σοβαρό ατύχημα σε πόλη του Μεξικού, με εκρήξεις σε εγκαταστάσεις υγραερίου, που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο άνω των 500 ανθρώπων και τον τραυματισμό πάνω από 7000 ανθρώπων. Στην Ελλάδα μεγάλη ήταν η έκρηξη στην Πετρόλα το 1992 με τραγικό απολογισμό τον θάνατο 13 και τον τραυματισμό αρκετών ακόμη εργαζομένων αλλά και η πυρκαγιά στην Jet Oil στη Θεσσαλονίκη το 1987, η οποία έκαιγε εφτά ημέρες και είχε ως αποτέλεσμα την έκλυση τοξικών ουσιών στην ατμόσφαιρα, το ατύχημα στον προβλήτα φορτοεκφόρτωσης της ΕΚΟ στη Θεσσαλονίκη το 1998 με 4 νεκρούς, η πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις της ΧΥΜΑ στο Λαύριο το 2006, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη διαρροή πολύ επικίνδυνων ουσιών στην ατμόσφαιρα κ.ά.
