Η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παρουσιάσει μια αποφασιστική και ενιαία στάση απέναντι στις νέες προκλήσεις του Ντόναλντ Τραμπ -με αιχμή του δόρατος τις απειλές για τη Γροιλανδία και την επιβολή δασμών- βρίσκεται στον «αέρα», καθώς παρότι το Βερολίνο εμφανίζεται να υπόσχεται «κοινή γραμμή» με το Παρίσι, φαίνεται ότι η πιο σημαντική διμερής σχέση στην Γηραιά Ήπειρο περνά κρίση.
«Τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται το γαλλογερμανικό της «δίδυμο ισχύος» ενωμένο για να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες απειλές του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς τη Γροιλανδία, οι σχέσεις μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου δοκιμάζονται. Ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς υπόσχεται να διαμορφώσει ένα κοινό μέτωπο με τον Γάλλο ομόλογό του, Εμάνουελ Μακρόν τις επόμενες ημέρες -αναθερμαίνοντας τη συμμαχία εκατέρωθεν του Ρήνου που συχνά περιγράφεται ως η «μηχανή της ΕΕ» – προκειμένου να επιτευχθεί μια διπλωματική διέξοδος στις σχέσεις με τον Τραμπ», σχολιάζει το Politico.
Ωστόσο, η οικοδόμηση αυτού που ο Μερτς αποκαλεί «κοινή θέση» με τον Μακρόν δεν έρχεται σε μια εύκολη στιγμή. Και οι δύο πλευρές θα χρειαστεί να αφήσουν στην άκρη μήνες απογοήτευσης, καχυποψίας και κακού κλίματος. Οι Γάλλοι διπλωμάτες ανησυχούν για την αυξανόμενη αποφασιστικότητα του Βερολίνου να αυτοπαρουσιάζεται ως ο κυρίαρχος παίκτης της Ευρώπης, ενώ οι Γερμανοί έχουν κουραστεί με τη γαλλική στάση σχετικά με το βαλτωμένο κοινό πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών, την αντίθεση του Παρισιού στη συμφωνία ΕΕ-Mercosur, καθώς και με ένα σχέδιο που «πάγωσε» για την αξιοποίηση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων προς χρηματοδότηση βοήθειας για την Ουκρανία.
Η αντίθεση μεταξύ των ηγετών της Γαλλίας και της Γερμανίας στον τρόπο προσέγγισης του Τραμπ έγινε επίσης εμφανής στην αντίδρασή τους απέναντι στην απειλή του Αμερικανού προέδρου, το Σάββατο, να επιβάλει δασμούς στις χώρες της ΕΕ που αντιτίθενται στην
«κατάληψη» της Γροιλανδίας.
Ο Μακρόν, ο οποίος συχνά αντλεί έμπνευση από την πιο επιθετική γκολική παράδοση της ανεξαρτησίας από τις ΗΠΑ, δεσμεύτηκε αμέσως να απαντήσει δυναμικά στον Τραμπ, επιστρατεύοντας το εμπορικό οπλοστάσιο της ΕΕ. Ο πιο διαλλακτικός Μερτς, δηλωμένος υποστηρικτής του Ατλαντισμού, προέκρινε την προοπτική του διαλόγου, ώστε να μεταπείσει τον Αμερικανό πρόεδρο και να τον αποτρέψει από το να φτάσει την κατάσταση στα άκρα.
Τη Δευτέρα, ο Φρίντριχ Μερτς αναγνώρισε δημόσια ότι η Γερμανία διαφέρει σημαντικά στον τόνο της από τη Γαλλία, η οποία «ήθελε να αντιδράσει λίγο πιο σκληρά από ό,τι εμείς», επειδή το Παρίσι είναι λιγότερο εκτεθειμένο στις συνέπειες ενός ολοκληρωτικού εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ.
Για τους Γάλλους, ένα εξοργιστικό εμπόδιο στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ενιαίας θέσης με το Βερολίνο είναι το γεγονός ότι η κυβέρνηση συνασπισμού της Γερμανίας είναι εσωτερικά διχασμένη στις απόψεις της. Ενώ ο Μακρόν προκρίνει την επιλογή χρήσης του εμπορικού «μπαζούκα» της ΕΕ -του Μηχανισμού κατά του Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument)- για αντίποινα απέναντι στον Τραμπ, η θέση της Γερμανίας παραμένει θολή.
Διαφωνίες στη Γερμανία
«Διαφορετικοί Γερμανοί πολιτικοί λένε διαφορετικά πράγματα», παραπονέθηκε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Αν ακούσετε τον υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας, λέει ότι πρέπει να το κάνουμε», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην υποστήριξη του Λαρς Κλίνγκμπαϊλ στην προσέγγιση του Μακρόν. Άλλοι, ωστόσο, συμπεριλαμβανομένου του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών, εμφανίστηκαν σημαντικά λιγότερο ενθουσιώδεις, συνέχισε ο διπλωμάτης, παρά το γεγονός ότι «ο πρεσβευτής τους είπε σε συναδέλφους του μόλις πριν από λίγες ημέρες ότι [το μπαζούκα] θα έπρεπε να βρίσκεται στο τραπέζι».
Παρόλο που ο Μερτς δηλώνει αισιόδοξος ότι θα καταφέρει να ευθυγραμμιστεί με τον Μακρόν αυτή την εβδομάδα για την αντιμετώπιση της κρίσης που δημιούργησε ο Τραμπ, οι δυσκολίες που πλήττουν τη σχέση της Γερμανίας με τη Γαλλία είναι βαθύτερες και πιθανότατα θα χρειαστεί πολύ περισσότερος χρόνος για να επιλυθούν.
«Τους τελευταίους έξι μήνες, η γαλλογερμανική μηχανή δεν έχει παράγει απολύτως τίποτα», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, ο οποίος μίλησε υπό το καθεστώς της ανωνυμίας – όπως και σε άλλοι στο Politico – προκειμένου να μιλήσει ανοιχτά για τη σημαντικότερη σχέση του μπλοκ.
Οι επιδιώξεις του Μερτς και τα προβλήματα του Μακρόν στη Γαλλία
Το Παρίσι ήθελε από καιρό η Γερμανία να αναλάβει έναν πιο φιλόδοξο ρόλο, υποστηρίζοντας τα μεγαλεπίβολα οράματα της Γαλλίας για την Ευρώπη, αλλά το Βερολίνο επιδεικνύει τώρα περισσότερη διπλωματική ισχύ από ό,τι περίμενε η Γαλλία. Η Γερμανία βρίσκεται σε τροχιά δημιουργίας ενός πολύ μεγαλύτερου στρατού από τον γείτονά της και αναμένεται να είναι η μόνη οικονομία της ΕΕ στο παγκόσμιο Top 10 έως το 2050.
Την ώρα που ο Μακρόν εμφανίζεται «εγκλωβισμένος» στο εσωτερικό του από το τεράστιο δημόσιο χρέος και την κυβερνητική αστάθεια, ο Μερτς τοποθετείται όλο και περισσότερο στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πολιτικής. Ενίσχυσε το προφίλ του στο ζήτημα της Ουκρανίας ως ο κορυφαίος διαπραγματευτής κατά τη διάρκεια μιας συνόδου κορυφής στο Βερολίνο στα τέλη του περασμένου έτους, η οποία οδήγησε σε πρόοδο στις εγγυήσεις ασφαλείας μεταξύ Ουκρανίας και ΗΠΑ.
Ο Μερτς επεδίωξε επίσης ηγετικό ρόλο στις συνομιλίες με τον Τραμπ, παρόλο που δεν εμφανιζόταν πάντα ως ο «υποδειγματικός Ευρωπαίος» πράττοντας το. Δήλωσε στους δημοσιογράφους πως αν ο Αμερικανός πρόεδρος «δεν μπορεί να τα βρει με την Ευρώπη», μπορεί «τουλάχιστον να έχει τη Γερμανία εταίρο του».
Ο υπαινιγμός ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να κινηθεί αυτόνομα κάθε άλλο παρά ευχάριστος είναι για τη Γαλλία. «Η Γερμανία είναι πολύ πιο έντονη στις θέσεις της, ο Μερτς θέλει να νιώθει άνετα με έναν πιο πολιτικό ρόλο», δήλωσε ένας δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Και αυτό αναστατώνει τους Γάλλους».
Τα «σύννεφα» στη σχέση Γαλλίας – Γερμανίας
Για τους Γερμανούς, οι Γάλλοι υπόσχονται πολλά όσον αφορά τα μεγάλα ευρωπαϊκά εγχειρήματα, αλλά δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες. Το Βερολίνο ενοχλείται που το Παρίσι προωθεί την απεξάρτηση από τις ΗΠΑ, αλλά στη συνέχεια προσπαθεί να μπλοκάρει μια ιστορική εμπορική συμφωνία με τη Νότια Αμερική. Επίσης, η Γερμανία ενοχλείται από το γεγονός ότι η Γαλλία επιδιώκει ηγετικό ρόλο στο ζήτημα της Ουκρανίας, ενώ συνεισφέρει πολύ λιγότερα στο Κίεβο από ό,τι η ίδια.
Αυτή η γερμανική απογοήτευση για τη στήριξη προς το Κίεβο ξεχείλισε στη συζήτηση αυτού του μήνα σχετικά με το πώς θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί το δάνειο της ΕΕ ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία για τη στήριξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Οι Γάλλοι κατέθεσαν την παραδοσιακή τους πρόταση, ότι τα χρήματα θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την αγορά ευρωπαϊκών όπλων – γεγονός που με τη σειρά του θα στήριζε τη γαλλική βιομηχανία. Οι Γερμανοί αντέδρασαν, υποστηρίζοντας ότι θα πρέπει να υπάρξει μεταχείριση για εταιρείες από χώρες που έχουν κάνει τις μεγαλύτερες συνεισφορές στην Ουκρανία – βοηθώντας έτσι τη γερμανική βιομηχανία.
Δεδομένης της υστέρησης της Γαλλίας στις συνεισφορές προς την Ουκρανία, «αυτό είναι ένα αρκετά ξεκάθαρο “άντε γ…” προς το Παρίσι», σχολίασε τρίτος διπλωμάτης της ΕΕ.
Ο Michel Duclos, ερευνητής στο Ινστιτούτο Montaigne και πρώην πρέσβης της Γαλλίας στη Συρία και την Ελβετία, δήλωσε: «Στο θέμα της Ουκρανίας, οι Γερμανοί θεωρούν ότι εκείνοι καταβάλλουν όλες τις προσπάθειες, οπότε όταν οι Γάλλοι λένε ότι θέλουν να ηγηθούν [στρατιωτικών] επιχειρήσεων, οι Γερμανοί πιστεύουν ότι αυτό αρκεί».
«Ο φόβος στη Γαλλία είναι ότι ο γερμανικός αμυντικός προϋπολογισμός θα γίνει κάποια στιγμή διπλάσιος από τον γαλλικό, και για το Παρίσι αυτό θα αποτελούσε μια ιστορική μετατόπιση», πρόσθεσε. Ο Duclos σημείωσε επίσης τη γερμανική δυσφορία για τη Mercosur: «Αν θέλουμε περισσότερη στρατηγική αυτονομία, χρειαζόμαστε νέες συνεργασίες», συμπεριλαμβανομένης της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, είπε. «Για τους Γερμανούς, δεν φαινόμαστε σοβαροί».
Απογοήτευση για τη Mercosur και τα μαχητικά αεροσκάφη
Όταν ήρθε η ώρα για την οριστικοποίηση της επί μακρόν καθυστερημένης εμπορικής συμφωνίας με τη Mercosur, το Βερολίνο αρχικά ήθελε να φέρει το Παρίσι με το μέρος του υποκύπτοντας σε διάφορες γαλλικές υποχωρήσεις, αλλά τελικά παραιτήθηκε από την προσπάθεια. «Η χώρα βρίσκεται στα πρόθυρα του να γίνει ακυβέρνητη», δήλωσε ένας Γερμανός κυβερνητικός αξιωματούχος, αναφερόμενος στην αδυναμία του Μακρόν να αντιμετωπίσει τις σφοδρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, ιδιαίτερα από τους αγρότες.
Το κοινό γαλλογερμανικό πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών FCAS αποδεικνύεται ένα ακόμη σημαντικό αγκάθι. Το εγχείρημα των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ βρίσκεται σε «μηχανική υποστήριξη», αφού το Παρίσι και το Βερολίνο απέτυχαν να συμφωνήσουν για τον τρόπο συνέχισής του, τον περασμένο μήνα. Σύμφωνα με τον Peter Beyer, βουλευτή εξωτερικής πολιτικής των Συντηρητικών του Μερτς, οι γαλλικές εταιρείες ασκούν «τεράστια πίεση» και «ακόμη και ένας Γάλλος πρόεδρος προφανώς δεν μπορεί να δει πέρα από αυτό».
«Πλέον η σκέψη φτάνει μέχρι το σημείο να προχωρήσουμε ίσως χωρίς τους Γάλλους, κάτι που θεωρώ ότι θα ήταν καταστροφή, αλλά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πρόοδος», είπε, αναφερόμενος σε πληροφορίες ότι η Γερμανία εξετάζει την ανάπτυξη ενός μαχητικού αεροσκάφους χωρίς τη γαλλική κατασκευάστρια εταιρεία Dassault Aviation.
Όλες αυτές οι συζητήσεις για το κατά πόσο οι Γερμανοί θέλουν να συνεργαστούν με τη Γαλλία στα εξοπλιστικά προγράμματα επηρεάζονται πλέον και από το γεγονός ότι η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών του επόμενου έτους στη Γαλλία.
«Η προοπτική της ανόδου της Εθνικής Συσπείρωσης στην εξουσία βαραίνει ήδη σημαντικά τις γαλλογερμανικές συζητήσεις για την άμυνα», δήλωσε ο Jacob Ross, ερευνητής στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
