Όπως σημειώνει η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, πέριξ του Ταφικού Μνημείου ΙΙΙ αποκαλύφθηκε εκτεταμένο συγκρότημα με χρήση από τους αρχαϊκούς έως τους ρωμαϊκούς χρόνους. Επίκεντρο του συγκροτήματος στην αρχαϊκή εποχή είναι το ορθογώνιο υπόγειο κτίριο περιμετρικά του οποίου εντοπίζεται εκτεταμένο λιθόστρωτο πλάτωμα που ορίζεται στα βόρεια από αρχαία οδό με αναλημματικό τοίχο και λειτουργικούς χώρους σε παράθεση κατά μήκος της, και στα νότια από κτίριο με επιμέρους εσωτερικούς χώρους.
Στους ύστερους ελληνιστικούς χρόνους το κτίριο μετατρέπεται σε στεγασμένη τελετουργική δεξαμενή συνδεδεμένη με τελετές ίασης και στα ανατολικά της διαμορφώνεται χώρος υποστηρικτικός της λειτουργίας της. Τα αρχιτεκτονικά μέλη που εντοπίστηκαν μαρτυρούν την ύπαρξη ενός επιμελημένου κτίσματος στον χώρο, με συναφή λειτουργία προς το σύνολο. Από τον χώρο της δεξαμενής περισυνελέγη ασημένιος στατήρας, κοπής Κορίνθου (549-510 π.Χ.), μαζί με αναθηματικά πήλινα ομοιώματα δαχτύλων, χεριού, κάτω άκρου και ένα αναθηματικό πήλινο προσωπείο, πιθανότατα ο Αρποκράτης – Ώρος παιδί. Από τα ανωτέρω ευρήματα σε συνδυασμό με αυτά που εντοπίστηκαν το 2024, όπως πήλινα αναθήματα ανθρωπίνων μελών, μετάλλινα εργαλεία παρασκευής φαρμάκων και ποσότητα δηλητηρίου αρσενικού, γίνεται πλέον σαφές ότι ο χώρος συνδέεται με μυστηριακές τελετές ίασης.
Η δεξαμενή ήταν το βασικό στοιχείο της ίασης που επιτυγχάνονταν με τη διαδικασία της κάθαρσης και της εγκοίμησης κοντά στο νερό. Το αναθηματικό ομοίωμα του Αρποκράτη μαζί με ευρήματα παλαιότερων ανασκαφικών περιόδων, όπως το χρυσό δαχτυλίδι με σφραγιδόλιθο, που απεικονίζει τον Απόλλωνα Ιατρό, το πήλινο ανάγλυφο πλακίδιο πετεινού, τα ακροκέραμα, το σιδερένιο δαχτυλίδι και ο λύχνος με αναπαραστάσεις του Σάραπη, αλλά και τα χρυσά φύλλα λωτού που συνδέονται με τον Αρποκράτη, και τέλος το πλήθος ζωοαρχαιολογικού υλικού από ζώα που χρησιμοποιήθηκαν σε μυστηριακές τελετές, ενισχύουν κατά πολύ την παραπάνω άποψη. Η παρουσία δε του Σάραπη και του Αρποκράτη αποδεικνύουν πως η Τενέα συμβαδίζει με τον πολιτιστικό και θρησκευτικό συγκρητισμό που προέκυψε από την Αίγυπτο και απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα στα χρόνια των Πτολεμαίων. Το αρχαϊκό υπόγειο κτίριο με το πλάτωμα υπήρξε πιθανότατα ο αρχικός χώρος τέλεσης των μυστηριακών τελετών, ενώ ο αναλημματικός τοίχος με τον δρόμο αποδεικνύουν ότι ήδη από την αρχαϊκή εποχή είχε οροθετηθεί ο ιερός χώρος λατρείας στα όρια των νεκροταφείων της πόλης. Πιθανότατα λίγο μετά την κατασκευή της δεξαμενής θεμελιώνεται και το ΤΜΙΙΙ κατά τον 1ο αι. π.Χ., ενώ συνεχίζουν να διατηρούνται και να χρησιμοποιούνται οι πρώιμες δομές στο χώρο.
Η εικόνα του χώρου αλλάζει άρδην στις αρχές του 3ου αι. μ.Χ. πιθανότατα εξαιτίας της πολεοδομικής αναδιάρθρωσης της ρωμαϊκής πόλης. Ο χώρος του ιερού διαμορφώνεται σε ένα εκτεταμένο νεκροταφείο που χρησιμοποιείται έως τον 5ο αι. μ.Χ. Ανασκάφηκαν συνολικά 23 τάφοι, πλούσια κτερισμένοι με νομίσματα, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα, υάλινες χάντρες και υάλινα μυροδοχεία, πήλινα αγγεία, λύχνους κ.ά. Τέλος, εντός του οικιστικού ιστού της πόλης εντοπίστηκαν νέες δομές κατοίκησης ρωμαϊκών και ύστερων ρωμαϊκών χρόνων.
Το πρόγραμμα της Αρχαίας Τενέας διεξάγεται με φορέα υλοποίησης της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων (ΔΙ.Π.Κ.Α.) υπό τη διεύθυνση της Δρ. Ε. Κόρκα και υπεύθυνη την Π. Ευαγγέλογλου, αρχαιολόγο της ΕΦΑ Κορινθίας. Υποστηρίζεται από διεπιστημονική ομάδα με υπεύθυνους τους δρες Κ. Λαγό νομισματολόγο, Χρ. Παπαγεωργοπούλου ανθρωπολόγο, Δ. Μπάρτζη αρχιτέκτονα-μηχανικό, τους αρχαιολόγους Π. Παναϊλίδη, Μ. Ιωάννου, Ε. Αυγέρου, Α. Κουτούλα, Α. Καμαργιάννη, Π. Βλάχου, και Ε. Καπουράλου, τον τοπογράφο Ζ. Κορολή, τις συντηρήτριες Φ. Κουσιάκη και Α. Πετρίδου και φωτογράφο τον Φ. Παλληκαρά.
Το πρόγραμμα της Αρχαίας Τενέας ευχαριστεί θερμά για τη γενναιόδωρη αρωγή τους την Περιφέρεια Πελοποννήσου, τον Δήμο Κορινθίων και την εταιρεία METLEN. Επίσης, τα σωματεία «Φίλοι Αρχαίας Τενέας» και «Τενεάτισσες», τους ιδιοκτήτες των αγροτεμαχίων Α. και Γ. Σκούρτη, Α. και Γ. Μπίτζιο, τους Λ. Ντε Τσάβες, Μπρ. Αθανασίου – Δράκου, Α. Καζαμία και ιδιαιτέρως την Μαρία Μανουσάκη, που συνεχίζοντας την επιθυμία του εκλιπόντα και αείμνηστου Μ. Μανουσάκη φιλοξένησε την ανασκαφική ομάδα. Τέλος, ευχαριστεί τη ΔΙ.Π.Κ.Α., την ΕΦΑ Κορινθίας, την ΕΦΑ Πόλης Αθηνών καθώς και το Νομισματικό Μουσείο για την υποστήριξή τους.
(ΑΠΕ -ΜΠΕ / photo εσωτερικές και εξωφύλλου)
