Ερευνητές εντόπισαν ένα δακτυλικό αποτύπωμα που διατηρείται στην πίσσα που χρησιμοποιήθηκε για τη σφράγιση του παλαιότερου γνωστού ξύλινου σκάφους στη Σκανδιναβία, προσφέροντας μια σπάνια φυσική σύνδεση με τους θαλάσσιους επιδρομείς που χρησιμοποίησαν το σκάφος πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια. Εξετάζοντας προσεκτικά τη σύνθεση της πίσσας, οι επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Λουντ αποκτούν νέα στοιχεία για το πολυσυζητημένο ζήτημα της προέλευσης αυτών των επιτιθέμενων.
Κατά τη διάρκεια του 4ου αιώνα π.Χ., ένας μικρός στόλος από βάρκες εξαπέλυσε επίθεση στο νησί Άλς στα ανοικτά των ακτών της σημερινής Δανίας. Οι επιδρομείς, οι οποίοι μπορεί να ταξίδεψαν με έως και τέσσερα σκάφη, τελικά ηττήθηκαν. Μετά τη μάχη, οι αμυνόμενοι τοποθέτησαν τα όπλα των εχθρών τους στον βάλτο μαζί με μία από τις βάρκες, πιθανότατα ως τελετουργική προσφορά για να δείξουν τη νίκη τους.
«Από πού μπορεί να προέρχονταν αυτοί οι θαλάσσιοι επιδρομείς και γιατί επιτέθηκαν στο νησί Άλς αποτελεί εδώ και καιρό μυστήριο», λέει ο Μίκαελ Φωβέλ, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Λουντ.
Ένα μοναδικά διατηρημένο πολεμικό σκάφος
Το σκάφος ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1880 στον βάλτο Hjortspring Mose, ερευνήθηκε εκτενέστερα τη δεκαετία του 1920 και αργότερα έγινε γνωστό ως το σκάφος Hjortspring. Παραμένει το μόνο προϊστορικό σκάφος κατασκευασμένο από σανίδες που βρέθηκε ποτέ στη Σκανδιναβία. Επειδή τοποθετήθηκε σκόπιμα σε έναν βάλτο ως προσφορά, το σκάφος διατηρήθηκε σε πολύ καλή κατάσταση. Έκτοτε εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας.
Όταν οι ερευνητές εντόπισαν πρόσφατα τμήματα του σκάφους που δεν είχαν υποβληθεί ποτέ σε χημική συντήρηση, μπόρεσαν να τα αναλύσουν χρησιμοποιώντας σύγχρονες επιστημονικές τεχνικές.
«Το σκάφος ήταν στεγανοποιημένο με πεύκο, κάτι που ήταν εκπληκτικό. Αυτό υποδηλώνει ότι το σκάφος είχε κατασκευαστεί σε περιοχή που υπήρχαν άφθονα πευκοδάση», λέει ο Mikael Fauvelle.
Παλαιότερες θεωρίες υποστήριζαν ότι το σκάφος και το πλήρωμά του προέρχονταν από την περιοχή γύρω από το σημερινό Αμβούργο στη Γερμανία. Τα νέα στοιχεία υποδεικνύουν την προέλευσή του στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας.
«Αν το σκάφος προερχόταν από τις πλούσιες σε πευκοδάση παράκτιες περιοχές της Βαλτικής Θάλασσας, αυτό σημαίνει ότι οι πολεμιστές που επιτέθηκαν στο νησί Άλς επέλεξαν να εξαπολύσουν μια θαλάσσια επιδρομή σε εκατοντάδες χιλιόμετρα ανοιχτής θάλασσας», λέει ο Μίκαελ Φωβέλ.
Όσο για το πού έμεινε το ίδιο το δακτυλικό αποτύπωμα, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Ο πιο οριστικός τρόπος για να προσδιοριστεί η προέλευση του σκάφους θα ήταν μέσω της μέτρησης των δακτυλίων των δέντρων, η οποία θα μπορούσε να συνδέσει τις ξύλινες σανίδες με την συγκεκριμένη περιοχή όπου κόπηκαν αρχικά τα δέντρα.
«Ελπίζουμε επίσης να μπορέσουμε να εξαγάγουμε αρχαίο DNA από την πίσσα σιλικόνης στο σκάφος, κάτι που θα μπορούσε να μας δώσει περισσότερες για τους ανθρώπους εκείνης της εποχής που χρησιμοποιούσαν αυτό το σκάφος», καταλήγει ο Mikael Fauvelle.
Τα τελευταία ευρήματα είναι αποτέλεσμα προσεκτικής έρευνας των ερευνητών.
Η ομάδα ήθελε να βρει υλικό από το σκάφος που δεν είχε ακόμη υποβληθεί σε συντήρηση. Αυτό περιελάμβανε την αναζήτηση στο αρχείο του Εθνικού Μουσείου και την ανάγνωση παλιάς αλληλογραφίας, στην οποία αναφέρονταν λεπτομερώς πότε και πού είχαν μεταφερθεί τα υλικά μεταξύ διαφορετικών χώρων αποθήκευσης και μουσείων στη Δανία.
Πώς οι ερευνητές εξέτασαν τα ευρήματά τους
Η ομάδα χρησιμοποίησε ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων για να μελετήσει το υλικό του Hjortspring. Κατάφεραν να χρονολογήσουν με άνθρακα ορισμένα από τα σχοινιά από φλοιό ασβέστη που χρησιμοποιήθηκαν στο σκάφος, δίνοντάς τους την πρώτη ακριβή χρονολόγηση από το αρχικό υλικό ανασκαφής και επιβεβαιώνοντας τη χρονολόγησή του πριν από την Ρωμαϊκή Εποχή του Σιδήρου.
Χρησιμοποίησαν επίσης τομογραφία ακτίνων Χ για να κάνουν σαρώσεις υψηλής ανάλυσης του υλικού στεγανοποίησης και σχοινιών που βρέθηκε στο σκάφος. Αυτό περιελάμβανε τη δημιουργία ενός ψηφιακού τρισδιάστατου μοντέλου του δακτυλικού αποτυπώματος που βρέθηκε σε μέρος της πίσσας στεγανοποίησης.
Χρησιμοποίησαν αέρια χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας για να μελετήσουν το υλικό στεγανοποίησης και να δουν πώς παρασκευαζόταν. Επιπλέον, συνεργάστηκαν με σύγχρονους κατασκευαστές σχοινιών για να δημιουργήσουν αντίγραφα των σχοινιών του πλοίου, ώστε να μελετήσουν τη διαδικασία κατασκευής σχοινιών που χρησιμοποιείται στην κατασκευή του σκάφους.
Αναφορά: «Νέες έρευνες για το σκάφος Hjortspring: Χρονολόγηση και ανάλυση των υλικών σχοινιού και στεγανοποίησης που χρησιμοποιήθηκαν σε ένα σκάφος από σανίδες της προ-ρωμαϊκής εποχής του σιδήρου» από τους Mikael Fauvelle, Boel Bengtsson, Olof Pipping, Mikkel Hollmann, Martin Nordvig Mortensen, Peter Toft, Sahel Ganji, Ashely Green, Christian Horn, Stephen Hall, Flemming Kaul και Johan Ling, 10 Δεκεμβρίου 2025, PLOS ONE .
DOI: 10.1371/journal.pone.0336965
