Τρεις ημέρες μετά την πυρκαγιά στο Κραν-Μοντανά της Ελβετίας, δεκάδες βίντεο που δείχνουν την πυρκαγιά και τον πανικό κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Η κινηματογράφηση σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης δέχεται κριτική στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αρκετά βίντεο δείχνουν περαστικούς να βιντεοσκοπούν ενώ άνθρωποι αγωνίζονται για τη ζωή τους λίγα μέτρα μακριά. Αυτό έχει προκαλέσει οργή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Ελπίζω ο εντελώς ηλίθιος που το γύρισε αυτό να το μετανιώσει για το υπόλοιπο της ζωής του. Αντί να βοηθήσει, έγραφε σε βίντεο ανθρώπους που καίγονταν», γράφει ένας χρήστης.
Ένας άλλος σχολιάζει: «Το να βιντεοσκοπείς αντί να σώζεις ζωές είναι πραγματικά το τελικό στάδιο της ανάγκης για κοινωνική επιβεβαίωση» και «Καλώς ήρθατε σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ντοπαμίνη, όπου οι προβολές αξίζουν περισσότερο από μια ανθρώπινη ζωή».
Όταν ρωτήθηκε από έναν δημοσιογράφο του ελβετικού μέσου «20 Minuten» πώς να αξιολογήσει τους θεατές και όσους έγραφαν βίντεο την ώρα της τραγωδίας, η Γενική Εισαγγελέας Μπεατρίκ Πιλούντ δήλωσε στη συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Παρασκευής ότι ήταν θέμα προσωπικής ευθύνης.
Η σοβαρότητα της κατάστασης δεν αναγνωρίστηκε
Η ψυχολόγος και δικηγόρος Jacqueline Frossard αντιμετωπίζει επίσης κριτικά τη χρήση κινητών τηλεφώνων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης: «Η βιντεοσκόπηση σίγουρα δεν είναι ούτε χρήσιμη ούτε σοφή».
Ωστόσο, τονίζει ότι υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις για το γιατί οι άνθρωποι βιντεοσκοπούν σε τέτοιες στιγμές: «Από τη μία πλευρά, είναι πιθανό οι νέοι – ειδικά στην αρχή της πυρκαγιάς – να μην είχαν ακόμη κατανοήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης».
Από την άλλη πλευρά, εξηγεί αυτή τη συμπεριφορά υπονοώντας ότι θα μπορούσε να είναι αντανακλαστικό, ειδικά μεταξύ των νεαρών ενηλίκων. «Σε μια τόσο αγχωτική κατάσταση, κάποιοι άνθρωποι παγώνουν. Προσπαθούν να έχουν μια γενική εικόνα της κατάστασης και μετά βγάζουν το κινητό τους τηλέφωνο. Δεν βγάζει νόημα, αλλά σε μια τέτοια κατάσταση, δεν σκέφτεσαι πλέον λογικά».
Η συμπεριφορά σε εξαιρετικές καταστάσεις είναι εντελώς ατομική.
Ο εγκληματολόγος Ντιρκ Μπάιερ συμμερίζεται αυτήν την εκτίμηση. Πιστεύει ότι όσοι βιντεοσκόπησαν πιθανότατα πίστευαν ότι δεν βρίσκονταν πλέον σε άμεσο κίνδυνο, γι’ αυτό και δεν τράπηκαν σε φυγή. Ωστόσο, πιθανότατα υποτίμησαν τον κίνδυνο για τους άλλους. «Αν οι άνθρωποι έξω από το μπαρ γνώριζαν ότι πολλοί άνθρωποι πέθαιναν μέσα, πιθανότατα δεν θα βιντεοσκοπούσαν τόσο πολύ», ισχυρίζεται ο Μπάιερ.
Επιπλέον, ο Μπάιερ τονίζει ότι η συμπεριφορά σε τέτοιες εξαιρετικές καταστάσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητα και τις εμπειρίες κοινωνικοποίησης. «Υπάρχουν εκείνοι που μεταβαίνουν σε λειτουργία βοήθειας πιο γρήγορα και άλλοι που είναι λιγότερο προνοητικοί».
Ταυτόχρονα, η Φρόσαρντ βλέπει το να πιάνει κανείς ένα κινητό τηλέφωνο ως σημάδι των καιρών. «Στις μέρες μας, τα πάντα βιντεοσκοπούνται – και όπως μπορείτε να δείτε, ο κόσμος τα παρακολουθεί». Ωστόσο, δεν αποδίδει καμία σκόπιμα «κακή» πρόθεση σε όσους βιντεοσκοπούν.
«Υπάρχει υποχρέωση να βοηθήσεις μόνο εάν υπάρχει η ευκαιρία»
Παρά την κριτική για τα βίντεο, η Φρόσαρντ υποβαθμίζει την κατηγορία ότι η παρέμβαση ήταν απολύτως απαραίτητη: «Το καλύτερο που μπορείς να κάνεις σε τέτοιες καταστάσεις είναι να μεταβείς σε ασφαλές μέρος, να ειδοποιήσεις τις υπηρεσίες διάσωσης και να μην μπλοκάρεις τις οδούς διαφυγής ή να εμποδίζεις τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης».
Στην ενότητα σχολίων, ορισμένοι χρήστες ζητούν, ωστόσο, τη δίωξη όσων βιντεοσκοπούν. Υποστηρίζουν ότι η μη παρέμβαση θα πρέπει να έχει νομικές συνέπειες. Ο δικηγόρος διευκρινίζει: «Υπάρχει υποχρέωση βοήθειας μόνο εάν είναι δυνατόν να το πράξει κανείς χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τον εαυτό του. Αυτό μπορεί να μην ίσχυε στην περίπτωση αυτή. Ωστόσο, η έρευνα θα πρέπει να το διαπιστώσει αυτό».
