Η συνεργασία Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου τρομάζει την Τουρκία, που «βλέπει» την τριμερή συνάντηση που έγινε τη Δευτέρα στην Ιερουσαλήμ ως αντίπαλον δέος και ανάχωμα απέναντι στα ηγεμονικά της σχέδια στην ανατολική Μεσόγειο. Η ανησυχία των Τούρκων ήταν εμφανής στις δηλώσεις που έκαναν μετά την τριμερή οι υπουργοί Εξωτερικών και Αμυνας της γειτονικής χώρας, Χακάν Φιντάν και Γιασάρ Γκιουλέρ, ενώ και ο ίδιος ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εξέφρασε την έντονη ενόχλησή του, απαντώντας με αυτόν τον τρόπο στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Μιλώντας στη διευρυμένη σύνοδο των επικεφαλής των νομαρχιακών επιτροπών του κόμματός του ΑΚΡ την Πέμπτη, ο Ερντογάν δήλωσε ότι «οι πολιτικές που προάγουν οι χώρες αυτές δεν θα αλλάξουν τη στάση μας», προσθέτοντας σε ιδιαίτερα σκληρό τόνο ότι «τα λόγια εκείνων που τα χέρια τους είναι βαμμένα με το αίμα 70.000 Παλαιστίνιων αδελφών μας δεν έχουν για εμάς περισσότερη αξία από τον κούφιο ήχο του ντενεκέ».
Ο Τούρκος Πρόεδρος προσέθεσε ότι η Αγκυρα δεν προτίθεται να υποχωρήσει σε ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων, δηλώνοντας πως «είτε πρόκειται για την ανατολική Μεσόγειο, είτε για το Αιγαίο, είτε οπουδήποτε αλλού εμείς δεν παραβιάζουμε δικαιώματα (άλλων), αλλά ούτε και επιτρέπουμε να παραβιαστούν τα δικαιώματά μας». Στο ίδιο μήκος κύματος, αμέσως μετά την τριμερή έκανε δηλώσεις και ο Γκιουλέρ: «Τονίζουμε με αποφασιστικότητα, σε κάθε ευκαιρία, ότι καμία προσπάθεια αποκλεισμού της χώρας μας ή παραβίασης των νόμιμων δικαιωμάτων μας στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο δεν θα ευοδωθεί».
Ηγεμονικά σχέδια
Ιδιαίτερη ενόχληση προκάλεσαν στην Αγκυρα τα όσα είπε στην τριμερή ο Μπ. Νετανιάχου για τα ηγεμονικά σχέδια του Ερντογάν, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο σηματοδότησε ένα κοινό μέτωπο μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ: «Είναι αλήθεια ότι οι τρεις χώρες μας είχαν κατακτηθεί στο παρελθόν από μια ακολουθία αυτοκρατοριών. Αλλά με θυσίες και θάρρος πετύχαμε την ανεξαρτησία μας στη σύγχρονη εποχή. Η Ελλάδα πριν από 195 χρόνια. Το Ισραήλ πριν από 78 χρόνια. Και η Κύπρος πριν από 65 χρόνια. Σε όσους λοιπόν φαντασιώνονται ότι μπορούν να αναστήσουν τις αυτοκρατορίες τους και την κυριαρχία πάνω στις επικράτειές μας λέω: Ξεχάστε το! Δεν πρόκειται να συμβεί».
Στην πραγματικότητα, ο Μπ. Νετανιάχου προχώρησε σε ευθεία απάντηση προς τον Ερντογάν και στις απειλές που εκείνος εξαπολύει διαρκώς εναντίον του Ισραήλ, υπαινισσόμενος μάλιστα ότι έχει δικαιώματα στην περιοχή λόγω Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στο σχήμα της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ υπήρχε εξαρχής το ζήτημα της συλλογικής ασφάλειας, ποτέ όμως δεν είχε γίνει αναφορά στις ηγεμονικές επιδιώξεις της Τουρκίας. Το αντίθετο μάλιστα, πάγια θέση ήταν ότι η τριμερής δεν στρέφεται εναντίον άλλης χώρας και ότι είναι, μάλιστα, ανοιχτή για όποια χώρα ασπάζεται τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και της καλής γειτονίας.
Υπό αυτή την έννοια, η συνάντηση της Ιερουσαλήμ αποτελεί μια νέα αφετηρία για ένα πιο «συμμαχικό» σχήμα. Στο κοινό ανακοινωθέν της τριμερούς γίνεται, άλλωστε, αναφορά στην ενίσχυση της αμυντικής και στρατιωτικής συνεργασίας ανάμεσα στις τρεις χώρες, ενώ και στις δηλώσεις του ο Μπ. Νετανιάχου μίλησε για δέσμευση των τριών χωρών να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους στην ανατολική Μεσόγειο.
Επίσης, καθόλου δεν άρεσε στην Τουρκία και η ρητή αναφορά στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector και στη δέσμευση των τριών να στηρίξουν το έργο, αλλά και στον εμπορικό διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής και Ευρώπης IMEC, ένα έργο που οι Τούρκοι θεωρούν ότι τους παρακάμπτει και τους οδηγεί σε απομόνωση. Στον διάδρομο IMEC αλλά και στο καλώδιο GSI αναφέρθηκε εκτενώς στις δηλώσεις του ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, κατά τη διάρκεια της τριμερούς διακήρυξης, λέγοντας: «Θα προωθήσουμε τον διάδρομο IMEC, μια ιδέα που θα πρέπει να κάνουμε τώρα πράξη. Πρόκειται για μια διασύνδεση θαλάσσια, σιδηροδρομική, μέσω αγωγών και καλωδίων μεταξύ της Ασίας και της Ευρώπης που θα περνά από το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα. Και ως τμήμα αυτής της προσπάθειας θα προωθήσουμε το καλώδιο Great Sea Interconnector, που θα επιτρέψει την συνεργασία των χωρών μας με την Ευρώπη στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και με την Αραβική Χερσόνησο και την Ασία. Συζητήσαμε πώς θα δώσουμε ώθηση στο έργο και θα το συζητήσω και κατά την επικείμενη συνάντησή μου με τον Πρόεδρο Τραμπ στις ΗΠΑ». Αυτή η αποστροφή του προκάλεσε ιδιαίτερο προβληματισμό στην Αγκυρα, καθώς το τελευταίο πράγμα που θα ήθελαν οι Τούρκοι θα ήταν η στήριξη των Αμερικανών στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης. Ούτως ή άλλως, στην Αγκυρα υπάρχει μεγάλη ανησυχία για την επίσκεψη Νετανιάχου την ερχόμενη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον, καθώς είναι γνωστή η κατηγορηματική αντίθεσή του στο να αποκτήσει η Τουρκία τα μαχητικά F-35, ενώ θεωρείται ως δεδομένο ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός θα προσπαθήσει να πείσει τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ για τις θέσεις του.
Παρενέργειες…
Μετά τη συμφωνία Κύπρου – Λιβάνου για την ΑΟΖ, η οποία έγινε εφικτή μετά την ήττα και την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο έπειτα από την ισραηλινή παρέμβαση, η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η συνεργασία του Ισραήλ με Ελλάδα και Κύπρο θα έχει σημαντικές παρενέργειες για τον σχεδιασμό της αλλά και για το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε όλη την ανατολική Μεσόγειο. Οι Τούρκοι δείχνουν τη δυσαρέσκειά τους όλο το τελευταίο διάστημα, θεωρώντας πως η συνεργασία Αθήνας και Ιερουσαλήμ είναι το σημαντικότερο εμπόδιο στους σχεδιασμούς τους. Εξ ου και έχουν εντείνει τις προκλήσεις το τελευταίο διάστημα, με στόχο να εκφοβίσουν την Αθήνα. Διόλου τυχαία είχαμε λίγες ημέρες πριν από την τριμερή εμπλοκή στον αέρα, για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια. Εικονική αερομαχία μεταξύ ελληνικών και τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών σημειώθηκε πάνω από το Αιγαίο για πρώτη φορά ύστερα από σχεδόν τρία χρόνια.
Η τριμερής έγινε τη Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου. Το απόγευμα της Παρασκευής 19 Δεκεμβρίου τουρκικά μαχητικά F-16, οπλισμένα, παραβίασαν τον ελληνικό εναέριο χώρο. Κατά τη διάρκεια της αναχαίτισης στο βορειοανατολικό Αιγαίο σημειώθηκε εμπλοκή, δηλαδή εικονική αερομαχία πάνω από τη Λέσβο και τη Λήμνο, αφού τα τουρκικά μαχητικά αρνήθηκαν να υπακούσουν στις εντολές για έξοδο από τον ελληνικό εναέριο χώρο. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι οι Τούρκοι σκοπεύουν να δώσουν συνέχεια επί του πεδίου και στο πλαίσιο αυτό δεν θεωρούν καθόλου τυχαίες τις δηλώσεις του εκπροσώπου Τύπου του τουρκικού υπουργείου Αμυνας, υποναύαρχου Ζεκί Ακτούρκ, ο οποίος υποστήριξε ότι «οι ισχυρισμοί για παραβίαση του εναέριου χώρου βασίζονται στην ασυνέπεια της Ελλάδας όσον αφορά την προσέγγισή της για τα χωρικά ύδατα και τον εναέριο χώρο, η οποία δεν έχει προηγούμενο σήμερα και στο παρελθόν», ενώ προσέθεσε πως όλες οι πτήσεις που πραγματοποιούν τα τουρκικά μαχητικά γίνονται σε διεθνή εναέριο χώρο. Ο κ. Ακτούρκ υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν αποτελεί τον παράγοντα κλιμάκωσης της έντασης στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο και έκανε μια σαφή αναφορά και στην τριμερή λέγοντας: «Η πλευρά που κλιμακώνει την ένταση στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο δεν είναι η Τουρκία, αλλά αποκλειστικές και μονομερείς κινήσεις, καθώς και προσεγγίσεις που στοχεύουν στη δημιουργία τετελεσμένων».
«Ήρεμα νερά»
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η Ελλάδα δεν σκοπεύει να κηρύξει το τέλος της πολιτικής των «ήρεμων νερών», όσο τουλάχιστον η κατάσταση επί του πεδίου παραμένει σε ανεκτά επίπεδα. Οπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνέντευξή του την περασμένη εβδομάδα, θα υπάρξει νέος γύρος πολιτικού διαλόγου στις 20 και 21 Ιανουαρίου και εκεί θα προετοιμαστεί και το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, πιθανότατα μέσα στο πρώτο τρίμηνο του έτους. «Επιδιώκουμε να επέλθει μια σχέση κανονικότητας και να μην είναι είδηση το γεγονός ότι βρισκόμαστε για να μπορέσουμε να συζητούμε για τα θέματα τα οποία είναι κοινού ενδιαφέροντος, για τις μεγάλες κοινές προκλήσεις. Ο υπουργός Εξωτερικών σημείωσε επίσης ότι «οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών δεν έκλεισαν ποτέ» και ότι «είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχουν οι δίαυλοι αυτοί, έτσι ώστε να μπορούμε να προλαμβάνουμε, αντί να τρέχουμε πίσω από τα γεγονότα».
