Την ώρα που στο COREPER εξελίσσονταν κρίσιμες τεχνικές διαπραγματεύσεις για τις ρήτρες ασφαλείας στη συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης – Mercosur, στους δρόμους των Βρυξελλών κατέφθαναν χιλιάδες τρακτέρ και αγρότες από όλα τα κράτη-μέλη της Ένωσης. Το βράδυ της 17ης Δεκεμβρίου, σε κλίμα εντονότατης πίεσης, Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο κατέληξαν σε προκαταρκτική συμφωνία που προβλέπει αυστηρότερα μέτρα προστασίας για τον ευρωπαϊκό αγροδιατροφικό τομέα. Παράλληλα, σήμερα Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου κορυφώνεται η μαζική κινητοποίηση περίπου 10.000 αγροτών έξω από τα κτίρια της ΕΕ, την ώρα που η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ετοιμάζεται να αναχωρήσει για Βραζιλία, με στόχο την υπογραφή του τελικού κειμένου της συμφωνίας.
Η συμφωνία της τελευταίας ώρας
Το βράδυ της 17ης Δεκεμβρίου, εν μέσω ασφυκτικής πίεσης, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία για νέο κανονισμό που ενισχύει τις ασφαλιστικές δικλείδες στον αγροδιατροφικό τομέα της ΕΕ. Η συμφωνία προβλέπει την εφαρμογή της διμερούς ρήτρας διασφάλισης που περιλαμβάνεται στο πλαίσιο της ΕΕ–Mercosur, με δυνατότητα προσωρινής αναστολής των προνομιακών δασμών σε περίπτωση που οι εισαγωγές από Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη προκαλούν ή απειλούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στις ευρωπαϊκές αγορές.
Η λίστα των προϊόντων υπό ενισχυμένη παρακολούθηση επεκτάθηκε και περιλαμβάνει πλέον και τα εσπεριδοειδή, ενώ για τα λεγόμενα «ευαίσθητα προϊόντα» προβλέπεται επιταχυμένη έρευνα. Συγκεκριμένα, θα ανοίγει διαδικασία ελέγχου αν εντοπίζεται υποτίμηση τιμών κατά 8%, μαζί με αύξηση όγκου ή μείωση εισαγωγικής τιμής στο ίδιο ποσοστό. Η έρευνα θα ολοκληρώνεται σε τέσσερις μήνες, ενώ σε επείγουσες περιπτώσεις θα μπορούν να ληφθούν προσωρινά μέτρα μέσα σε μόλις 21 ημέρες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί τις αγορές ανά εξάμηνο και θα υποβάλλει σχετικές αναφορές σε Κοινοβούλιο και Συμβούλιο, ενώ μέχρι την 1η Μαρτίου 2026 αναμένεται να εκδώσει τεχνικές κατευθυντήριες γραμμές για ελέγχους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Παράλληλα, θεσπίζονται μέτρα κατά της καταστρατήγησης των ρητρών.
Οι διαπραγματεύσεις στο COREPER
Παρά την προκαταρκτική συμφωνία, οι τεχνικές συνομιλίες στο COREPER συνεχίζονται με δυσκολία. Οι διαπραγματευτές εξετάζουν τα επίμαχα σημεία των ρητρών διασφάλισης, με βασικό στόχο τη μείωση του χρόνου ενεργοποίησης των έκτακτων δασμών, τη διεύρυνση της λίστας προϊόντων όπως ελαιόλαδο, βαμβάκι, ζάχαρη και γαλακτοκομικά, αλλά και τη μείωση των ποσοστώσεων εισαγωγών σε περίπτωση υπερβολικού όγκου.
Οι προτάσεις αυτές βασίζονται στην πρώτη ανάγνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που επιθυμεί την ενίσχυση των μηχανισμών διασφάλισης, με επέκταση σε 12 βασικές κατηγορίες αγροτικών προϊόντων και την εφαρμογή των αποκαλούμενων “mirror clauses”, δηλαδή της υποχρέωσης εφαρμογής αντίστοιχων κανόνων υγιεινής και παραγωγής με αυτούς της ΕΕ. Προβλέπεται επίσης μείωση του ποσοστού ενεργοποίησης των μέτρων από 10% σε 5%. Ωστόσο, οι “mirror clauses” έχουν ήδη πυροδοτήσει σφοδρές αντιδράσεις από τις χώρες της Mercosur, που τις χαρακτηρίζουν «απαράδεκτη εξωτερική παρέμβαση» στη νομοθεσία τους.
Ο άξονας Γαλλίας-Ιταλίας και οι ανησυχίες
Η Γαλλία και η Ιταλία, δύο βασικοί πυλώνες της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής, διατηρούν επιφυλακτική στάση απέναντι στη συμφωνία. Το Παρίσι ζητά νομικά δεσμευτικές “mirror clauses” για ίσους όρους ανταγωνισμού, ενώ η Ρώμη τονίζει πως «η Ευρώπη δεν μπορεί να θυσιάσει τον αγροτικό της ιστό στο όνομα της ελευθέρωσης του εμπορίου».
Η κατάσταση εντός της ΕΕ παραμένει ρευστή. Η Δανική Προεδρία του Συμβουλίου επιδιώκει να κλείσει τη συμφωνία πριν από την επόμενη Σύνοδο ΕΕ–Νότιας Αμερικής, μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2026. Ωστόσο, εάν δεν επιτευχθεί σαφής συμβιβασμός, υπάρχει κίνδυνος να καταρρεύσει και πάλι η διαδικασία.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026, την Προεδρία του Συμβουλίου θα αναλάβει η Κύπρος, η οποία θα πρέπει να αποφασίσει αν θα ενσωματώσει τις ρήτρες διασφάλισης σε ένα συνολικό διμερές πλαίσιο ή, υπό την πίεση αγροτικών λόμπι και χωρών όπως οι Σκανδιναβικές ή η Ομάδα Βίζεγκραντ, θα παρατείνει τις διαπραγματεύσεις.
Για την Ελλάδα, η συμφωνία έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μία, οι εξαγωγείς ελαιόλαδου και εσπεριδοειδών ανησυχούν για την αυξημένη πίεση από τα λατινοαμερικανικά προϊόντα. Από την άλλη, οι εισαγωγείς κρέατος και ζάχαρης βλέπουν ευκαιρία για πιο φθηνές πρώτες ύλες.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι καμία συμφωνία δεν πρέπει να θέσει σε κίνδυνο τις δεσμεύσεις της ΕΕ για τη βιώσιμη γεωργία και ειδικά την προστασία του Αμαζονίου από την αποψίλωση.
Χιλιάδες αγρότες στις Βρυξέλλες
Καθώς οι διαπραγματεύσεις στο COREPER παραμένουν αβέβαιες, στους δρόμους των Βρυξελλών η κατάσταση κλιμακώνεται. Από τα μεσάνυχτα, δεκάδες τρακτέρ έκαναν την εμφάνισή τους στην «ευρωπαϊκή συνοικία», ενόψει της μεγάλης διαδήλωσης που έχει προγραμματιστεί για σήμερα.
Η Copa-Cogeca, η μεγαλύτερη αγροτική συνομοσπονδία της Ευρώπης, περιμένει συμμετοχή 10.000 αγροτών από όλες τις χώρες της ΕΕ, σε μια ιστορική συντονισμένη κινητοποίηση πανευρωπαϊκής κλίμακας.
Σύμφωνα με τους ίδιους τους αγρότες, οι λόγοι της διαμαρτυρίας είναι τρεις. Πρώτον, οι προτάσεις της Επιτροπής για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2027, οι οποίες κρίνονται ανεπαρκείς. Δεύτερον, η εμπορική συμφωνία με τη Mercosur, που χαρακτηρίζεται «ιστορικό λάθος» λόγω των επιπτώσεων στις τιμές και τα αγροτικά εισοδήματα. Τρίτον, η ανάγκη για πιο απλή και ξεκάθαρη νομική κατάσταση στον τομέα της γεωργίας.
Η πορεία αναμένεται να ξεκινήσει στις 9 το πρωί (τοπική ώρα) από την Boulevard Roi Albert II, κοντά στον σταθμό Bruxelles Nord, και θα συνεχιστεί μέσω των λεωφόρων Botanique και Rue de la Loi, με τελικό προορισμό την Place du Luxembourg, όπου οι συμμετέχοντες αναμένεται να φτάσουν γύρω στις 2:30 το μεσημέρι.
Αν και η Copa-Cogeca ξεκαθάρισε πως δεν υπάρχουν προγραμματισμένες ενέργειες για αποκλεισμούς δρόμων στον δακτύλιο των Βρυξελλών, όλοι προετοιμάζονται για έντονη κυκλοφοριακή πίεση στην καρδιά της πόλης και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή συνοικία. Ενδεικτικό του κλίματος είναι και το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Ιρλανδικής Αγροτικής Ένωσης, Φράνσυ Γκόρμαν, ξεκίνησε με τρακτέρ από το Δουβλίνο για να βρεθεί στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας.
