Η ελληνική κυβέρνηση σχεδιάζει αυστηρότερο πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb, στοχεύοντας στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος που προκαλείται από την τουριστική ανάπτυξη.
Η παράταση της απαγόρευσης νέων αδειών σε συγκεκριμένες περιοχές της Αθήνας λειτουργεί ως πρότυπο για πιθανές επεκτάσεις σε άλλες περιοχές. Παράλληλα, η Ε.Ε. προωθεί ενιαίο κανονισμό για τη διαχείριση των βραχυχρόνιων μισθώσεων.
Επιπλέον, η κυβέρνηση σχεδιάζει προγράμματα ανακαίνισης παλαιών κατοικιών και κοινωνικής αντιπαροχής για την αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών, ενώ βελτιώνει τα κριτήρια του προγράμματος «Σπίτι μου 2» για να διευκολύνει την αγορά κατοικίας από περισσότερους πολίτες.
Πιο αναλυτικά
Ένα νέο πιο αυστηρό πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb σχεδιάζει η κυβέρνηση με στόχο να περιορίσει την επιδείνωση του στεγαστικού προβλήματος σε περιοχές όπου η τουριστική ανάπτυξη έχει εκτοξεύσει τις τιμές, ενώ έχει εξαφανίσει από την αγορά τις οικίες που μπορούν να ενοικιαστούν για μακροχρόνια περίοδο. Ήδη έχει αποφασιστεί η παράταση, έως το τέλος του 2026, της απαγόρευσης έκδοσης νέων αδειών για βραχυχρόνιες μισθώσεις για τα τρία πρώτα δημοτικά διαμερίσματα του δήμου Αθηναίων, όμως το κυβερνητικό σχέδιο δεν σταματά εκεί.
Στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια για επέκταση αντίστοιχων περιορισμών και σε άλλες περιοχές τόσο της Αθήνας όσο και της υπόλοιπης χώρας, όπου τα δεδομένα δείχνουν ότι η κατάσταση τείνει να γίνει μη διαχειρίσιμη. Παράλληλα για τα κράτη της Ε.Ε. πρόκειται να τεθούν σε εφαρμογή νέοι κανόνες όσον αφορά τις βραχυχρόνιες μισθώσεις -με βάση τον κανονισμό «Regulation»– έως τον προσεχή Μάιο. Ο κανονισμός εισάγει ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη συλλογή, επαλήθευση και κοινοποίηση δεδομένων σχετικά με τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται υποχρεωτική διαβίβαση δεδομένων στις αρμόδιες Αρχές (διανυκτερεύσεις, διευθύνσεις, hosts), μηνιαία ή τριμηνιαία, δημιουργία ενιαίου ψηφιακού σημείου σε κάθε κράτος-μέλος για λήψη και ανάλυση αυτών των δεδομένων αλλά και δυνατότητα σε δήμους και κράτη να χρησιμοποιούν τα στοιχεία για έλεγχο, φορολογία και τοπικές ρυθμίσεις.
Ο κανονισμός «Regulation» επιτρέπει στα κράτη-μέλη να λάβουν ειδικότερες αποφάσεις, αφού δεν θεσπίζει πανευρωπαϊκά «ημερολογιακά όρια» που θα καθορίζουν τον αριθμό των ημερών που θα μπορεί να μισθώνεται ως βραχυχρόνια μια κατοικία και δεν ορίζει σε ποιες περιοχές πρέπει να απαγορεύονται νέες άδειες ή να επιβάλλονται ποσοστώσεις βραχυχρόνιων μισθώσεων – αυτές οι αποφάσεις θα παραμένουν στο επίπεδο των κρατών-μελών ή των δήμων.
Οι νέοι περιορισμοί, που αναμένεται να τεθούν σε ισχύ από το 2026, θα βασίζονται σε συγκεκριμένα κριτήρια, όπως το ποσοστό των κατοικιών που διατίθενται σε πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, η εξέλιξη των ενοικίων τα τελευταία χρόνια και οι ανάγκες στέγασης ειδικών κατηγοριών εργαζομένων. Η κυβέρνηση επιδιώκει να βρει μια ισορροπία ανάμεσα στην αξιοποίηση του τουρισμού ως πηγής εισοδήματος και στη διασφάλιση ότι οι πόλεις και τα νησιά θα παραμένουν κατοικήσιμα για όσους ζουν και εργάζονται εκεί όλο τον χρόνο.
Περιορισμοί
Παρότι η τελική λίστα των περιοχών δεν έχει ακόμη «κλειδώσει», αρμόδια στελέχη εξετάζουν συστηματικά την αναλογία βραχυχρόνιων προς μακροχρόνιες μισθώσεις, αλλά και το εύρος των κοινωνικών και οικονομικών παρενεργειών. Στόχος είναι να εντοπιστούν εκείνες οι ζώνες όπου το φαινόμενο έχει πάρει τέτοια έκταση, ώστε να απειλεί ευθέως τη δυνατότητα των πολιτών να βρουν προσιτή κατοικία. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο στόχαστρο έχουν τεθεί άλλες οκτώ με 10 περιοχές της Αθήνας αλλά και δήμοι της περιφέρειας.
Μεταξύ των περιοχών που εξετάζονται για ένταξη σε ένα καθεστώς αυστηρότερων κανόνων είναι νέες γειτονιές της Αθήνας -εκτός από τα τρία πρώτα διαμερίσματα- αλλά και περιοχές στα Χανιά και στη Θεσσαλονίκη. Σε όλες αυτές τις περιοχές η τουριστική ζήτηση παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή, με αποτέλεσμα οι ιδιοκτήτες να στρέφονται μαζικά στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, εγκαταλείποντας την παραδοσιακή μακροχρόνια μίσθωση. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια στεγαστική «ασφυξία» για τους ανθρώπους που θέλουν να ζήσουν και να εργαστούν μόνιμα εκεί.
Στη Θεσσαλονίκη οι καταχωρίσεις σε πλατφόρμες τύπου Airbnb αυξάνονται με ιδιαίτερα γοργό ρυθμό. Η δυναμική αυτή περιορίζει όλο και περισσότερο τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μακροχρόνια ενοικίαση, ειδικά σε κεντρικές ή τουριστικά ελκυστικές περιοχές. Νέοι εργαζόμενοι, φοιτητές και οικογένειες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια αγορά που ζητά εξωπραγματικά ποσά για διαμερίσματα μέσης ή ακόμη και χαμηλής ποιότητας.
Στα Χανιά, οι τοπικές Αρχές έχουν ήδη κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Δήμος και φορείς της περιοχής ζητούν άμεσα περιοριστικά μέτρα, επισημαίνοντας ότι η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων απειλεί όχι μόνο τη δυνατότητα στέγασης των μόνιμων κατοίκων, αλλά και τη βιωσιμότητα της ίδιας της τοπικής οικονομίας. Όταν εργαζόμενοι στον τουρισμό δεν μπορούν να βρουν σπίτι σε λογική τιμή, δυσκολεύονται να παραμείνουν στην περιοχή, με κίνδυνο να δημιουργηθούν ελλείψεις προσωπικού σε κρίσιμους κλάδους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί μέσω των νέων περιορισμών να βάλει «φρένο» στη μονόπλευρη τουριστικοποίηση της στέγης. Η παράταση της απαγόρευσης έκδοσης νέων αδειών βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία πρώτα δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας λειτουργεί ως «πιλότος» για την εφαρμογή αντίστοιχων παρεμβάσεων και αλλού. Η κεντρική στόχευση είναι να προστατευθεί ένα ελάχιστο απόθεμα κατοικιών για τις ανάγκες μόνιμης στέγασης, χωρίς να καταργείται πλήρως η βραχυχρόνια μίσθωση, αλλά θέτοντας όρια στην περαιτέρω εξάπλωσή της.
Επιπλέον μέτρα για τη στεγαστική κρίση
Στα σκαριά οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος και για την αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών
Εκτός από το νέο πιο αυστηρό πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, η κυβέρνηση σχεδιάζει ένα νέο πρόγραμμα για ανακαινίσεις παλαιών κλειστών διαμερισμάτων με στόχο την άμβλυνση του στεγαστικού προβλήματος, την ενεργοποίηση του προγράμματος κοινωνικής αντιπαροχής με τη συμμετοχή του Υπερταμείου αλλά και τη βελτίωση των όρων του προγράμματος «Σπίτι μου 2», ώστε να έχουν τη δυνατότητα για αγορά κατοικίας περισσότεροι πολίτες. Τη δέσμη μέτρων αναμένεται να ανακοινώσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης πριν από το τέλος του έτους – ενδεχομένως κατά τη συζήτηση του Προϋπολογισμού για το 2026 στη Βουλή.
Επιδότηση για ανακαινίσεις
Το νέο πρόγραμμα ανακαίνισης παλαιών κατοικιών προβλέπει γενναία επιχορήγηση που καλύπτει έως και το 80% του κόστους. Το πρόγραμμα αφορά κατοικίες με άδεια έως 31/12/1990 και επιφάνεια έως 120 τετραγωνικά μέτρα, με επιχορήγηση έως 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο και μέγιστο ποσό τα 36.000 ευρώ. Η επιδότηση θα κατευθύνεται κατά 60%-80% σε εργασίες ανακαίνισης (ηλεκτρολογικά, υδραυλικά, κουζίνα, μπάνιο, δάπεδα κ.λπ.) και κατά 20%-40% σε ήπιες ενεργειακές παρεμβάσεις, όπως νέα κουφώματα, συστήματα θέρμανσης, ηλιακός θερμοσίφωνας ή μόνωση ταράτσας, με υποχρεωτική αναβάθμιση τουλάχιστον μίας ενεργειακής κλίμακας. Βασική προϋπόθεση είναι το ακίνητο, μετά την ανακαίνιση, είτε να μισθωθεί για τουλάχιστον πέντε έτη είτε να συνεχίσει να κατοικείται από τον ιδιοκτήτη για αντίστοιχο διάστημα. Δεν τίθεται όριο ηλικίας για τους δικαιούχους. Τα εισοδηματικά κριτήρια είναι διευρυμένα και δίνεται η δυνατότητα υποβολής αίτησης για περισσότερα ακίνητα ανά ιδιοκτήτη, ώστε να ενισχυθεί ουσιαστικά η προσφορά αξιοπρεπών, λειτουργικών και ενεργειακά βελτιωμένων κατοικιών στην αγορά και παράλληλα να αναβαθμιστεί το συνολικό οικιστικό απόθεμα της χώρας και να αξιοποιηθεί αδρανής ιδιωτική περιουσία.
Κοινωνική αντιπαροχή
Το Υπερταμείο, στο οποίο έχει μεταβιβαστεί μεγάλο μέρος της ακίνητης περιουσίας του Δημοσίου, αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στην προώθηση του προγράμματος κοινωνικής αντιπαροχής. Μέσω του σχήματος αυτού επιδιώκεται η αξιοποίηση ανενεργών δημόσιων εκτάσεων και κτιρίων, ώστε να μετατραπούν σε κατοικίες προσιτού κόστους για τα νοικοκυριά. Η σύμβαση που έχει συναφθεί μεταξύ του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του Υπερταμείου προβλέπει ότι το Υπερταμείο θα διενεργεί διαγωνισμούς για την αξιοποίηση των δημόσιων ακινήτων, με ρητό όρο ότι τουλάχιστον το 30% των παραγόμενων κατοικιών θα αποδίδεται στην κοινωνία με χαμηλό μίσθωμα. Στο πλαίσιο του έργου, το Υπερταμείο αναλαμβάνει την πλήρη νομική και τεχνική προετοιμασία των ακινήτων, την εκπόνηση οικονομικοτεχνικών μελετών, τη σύνταξη των τευχών των διαγωνισμών και την υποστήριξη όλων των σταδίων έως και την υπογραφή των σχετικών συμβάσεων.Με το μοντέλο της κοινωνικής αντιπαροχής, ο ιδιώτης επενδυτής/κατασκευαστής αναλαμβάνει να ανεγείρει ή να ανακαινίσει κτίρια σε γη που ανήκει στο Δημόσιο. Ενα τμήμα των νέων διαμερισμάτων επιστρέφει στο κράτος και διατίθεται μέσω κοινωνικής μίσθωσης σε δικαιούχους, ενώ το υπόλοιπο πωλείται ή ενοικιάζεται ελεύθερα στην αγορά. Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται γρήγορα το διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα, αξιοποιούνται δημιουργικά ακίνητα που μέχρι σήμερα παρέμεναν ανενεργά και δίνεται η δυνατότητα κάλυψης σύγχρονων στεγαστικών αναγκών με όρους μεγαλύτερης κοινωνικής δικαιοσύνης.
Βελτίωση κριτηρίων
Με κοινή υπουργική απόφαση, που υπογράφεται και δημοσιεύεται εντός των επόμενων ημερών, τα εμπλεκόμενα υπουργεία (Οικονομικών – Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας) διευρύνουν τα εισοδηματικά κριτήρια για την ένταξη στο πρόγραμμα «Σπίτι μου 2». Παράλληλα παρατείνονται και οι προθεσμίες τόσο για την υποβολή της αίτησης όσο και για την εκταμίευση των δανείων, με την κυβέρνηση να εξαντλεί και το τελευταίο χρονικό περιθώριο δίνοντας ημερομηνία ανάλογη με αυτή της ολοκλήρωσης του Ταμείου Ανάκαμψης (31/8).
Τα νέα εισοδηματικά όρια που θα ισχύσουν είναι:
- Για τον άγαμο, το όριο αυξάνεται από τα 20.000 ευρώ που ήταν μέχρι σήμερα, στα 25.000 ευρώ.
- Για τον έγγαμο, το όριο ανεβαίνει στα 35.000 ευρώ από τα 28.000 ευρώ, ενώ πλέον θα προστίθενται 5.000 ευρώ για κάθε παιδί και όχι 4.000 ευρώ.
- Για τις μονογονεϊκές οικογένειες θεσπίζεται αυξημένο όριο 39.000 ευρώ από 31.000 ευρώ που ήταν μέχρι σήμερα, ενώ και πάλι προβλέπεται προσαύξηση 5.000 ευρώ αν υπάρχει και δεύτερο παιδί.
