Μισό μίλι μέσα σε ένα βουνό στη βόρεια Νορβηγία, Βρετανοί και Νορβηγοί στρατιωτικοί καταστρώνουν σενάρια πολέμου με την Ρωσία, που προβλέπουν επίθεση της Μόσχας και αντίδραση της Ευρώπης, όπως γράφει το Politico.

Οι Βρετανοί στρατιωτικοί ταξίδεψαν στο Μπόντε (Bodø), μια πόλη φωλιασμένη ανάμεσα στη θάλασσα και στις χιονοσκεπείς κορυφές του Αρκτικού Κύκλου, για να εξασκηθούν σε ένα σενάριο που προσομοιώνει τι θα συνέβαινε αν η Ρωσία αποφάσιζε να εξαπολύσει εχθρική δραστηριότητα δίπλα στα σύνορά της, στην Νορβηγία.

Το σενάριο θέλει τα γεγονότα να εξελίσσονται ένα χρόνο έπειτα από μια υποθετική εκεχειρία στην Ουκρανία. Ζητεί από τους ηγέτες των βορειοευρωπαϊκών και βαλτικών χωρών να υπολογίσουν πώς θα αντιδρούσαν αν άρχιζαν να εντοπίζουν φιλορωσικές ταραχές σε μια γειτονική χώρα.

Οι υπουργοί Άμυνας και οι στρατηγοί που συμμετέχουν λαμβάνουν αποκόμματα εφημερίδων για τα περιστατικά, αποσπασματικές αναφορές πληροφοριών και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης — και καλούνται να αποφασίσουν ποια είναι η καλύτερη πορεία αντίδρασης.

Η αποστολή δεν είναι καθαρά θεωρητική. Έγινε μια ανεξήγητη επίθεση σε υποθαλάσσιο καλώδιο της Βαλτικής πέρυσι, ρωσικά drones και αεροσκάφη που παραβιάζουν τον εναέριο χώρο του ΝΑΤΟ, κι έχουν αυξηθεί τα ρωσικά πλοία που απειλούν τα βρετανικά ύδατα. Στην Βρετανία βλέπουν ότι η περιοχή του του λεγόμενου «υψηλού βορρά» είναι ευάλωτη.

Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Κριμαία το 2014, η Βρετανία ανέλαβε να ηγηθεί μιας ομάδας ευρωπαϊκών χωρών για να προετοιμαστούν απέναντι σε απειλές στο βόρειο μέτωπο, ιδρύοντας τη Δύναμη Κοινής Εκστρατείας (Joint Expeditionary Force – JEF) από 10 χώρες.

Το ερώτημα τώρα είναι αν αυτή η συμμαχία μπορεί να ανταποκριθεί, καθώς η ρωσική απειλή μεταλλάσσεται — και οι ΗΠΑ συνεχίζουν να απομακρύνονται από την ευρωπαϊκή ασφάλεια υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.

Ένα μεταβαλλόμενο τοπίο

Αν και ο «υψηλός βορράς» υπήρξε επί μακρόν περιοχή ρωσικής ισχύος, οι μέθοδοι της Μόσχας διαφοροποιούνται με τρόπους που απαιτούν απαντήσεις από τους γείτονές της. Ταυτόχρονα, το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής ανοίγει θάλασσες που κάποτε ήταν απροσπέλαστες, προκαλώντας νέο ανταγωνισμό για πρόσβαση και ορυκτούς πόρους στην περιοχή — προσελκύοντας τόσο την Κίνα όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Βρετανός υπουργός Άμυνας, Τζον Χίλι, δήλωσε στο Politico: «Αυτές είναι οι χώρες για τις οποίες η ρωσική επιθετικότητα είναι καθημερινή εμπειρία. Ζουν δίπλα στην παρουσία του ρωσικού στρατού. Είμαστε τα έθνη που μπορούμε να αξιολογήσουμε καλύτερα τους κινδύνους, να ανταποκριθούμε αποτελεσματικότερα στις απειλές και να κινητοποιήσουμε το ΝΑΤΟ ώστε να το λάβει πιο σοβαρά».

Μέρος της ιδέας είναι ότι η JEF μπορεί να ενεργεί γρήγορα, ενώ ο μηχανισμός του ΝΑΤΟ —που απαιτεί τη συμφωνία 32 κρατών-μελών για να δράσει— χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να κινητοποιηθεί.

Οι βόρειοι σύμμαχοι πιστεύουν επίσης ότι η JEF είναι το κατάλληλο όχημα για να προσαρμοστούν ταχύτατα στην αναπτυσσόμενη τεχνολογία όπλων και στις «γκρίζες» τακτικές που δεν πληρούν τις προδιαγραφές του παραδοσιακού πολέμου.

Ο Νορβηγός υποστράτηγος Γγερτ Λάγκε Ντίνταλ σημείωσε ότι η ρωσική επιθετικότητα στην Αρκτική δεν είναι κάτι καινούργιο. Σχετίζεται περισσότερο με τη μακροχρόνια πυρηνική αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ρωσίας παρά με τη Νορβηγία την ίδια.

Ωστόσο, αναγνώρισε τη σημασία ενός συντονισμένου σχεδίου, ειδικά για την αντιμετώπιση του υβριδικού πολέμου — «κάτι που αναπτύσσεται σε όλη την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια», όπως είπε, αναφερόμενος στο σαμποτάζ των αγωγών φυσικού αερίου Nord Stream το 2022, στην αυξημένη δραστηριότητα drones και στις διαταραχές στις θαλάσσιες οδούς.

Πόσο αποτελεσματική είναι η JEF

Θεωρητικά, λοιπόν, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει συμβάλει στη δημιουργία μιας ιδανικής συμμαχίας για την προστασία του υψηλού βορρά, καθώς τα όριά του δοκιμάζονται ολοένα και περισσότερο. Ωστόσο, ορισμένοι παρατηρητές υποψιάζονται ότι η JEF δεν λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων της — ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται περισσότερο.

Η δύναμη ιδρύθηκε από την προηγούμενη συντηρητική κυβέρνηση και υπήρξε πηγή υπερηφάνειας για τον πρώην πρωθυπουργό Ρίσι Σούνακ. Η τωρινή εργατική κυβέρνηση έχει αφιερώσει τεράστια προσπάθεια για να ενισχύσει τη δική της εικόνα στην άμυνα, εστιάζοντας σε μεγάλο βαθμό στην αλληλεγγύη και την υποστήριξη προς την Ουκρανία — μεταξύ άλλων μέσω της νέας “Συμμαχίας των Προθύμων” (Coalition of the Willing), υπό τη βρετανο-γαλλική ηγεσία.

Ο Άντονι Χέρον, αναπληρωτής αρχισυντάκτης του think tank Arctic Institute, είναι όμως επιφυλακτικός. «Τα θαλάσσια και αεροπορικά μέσα που είναι αφιερωμένα στον υψηλό βορρά είναι περιορισμένα, και η αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής απαιτεί δύσκολες αλλά σαφείς αποφάσεις για την κατανομή πόρων».

Ο Εντ Άρνολντ, ανώτερος ερευνητής του Royal United Services Institute, ήταν πιο επικριτικός: Ενώ η JEF «είναι φυσικά τοποθετημένη για να αναλάβει δράση», «ποτέ δεν κατάφερε να διατυπώσει ξεκάθαρα τον σκοπό της» και «χρειάζεται να ξαναβρεί τη δυναμική της», λέει.

Ζητεί μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για τη δύναμη, που θα της εξασφαλίσει τους πόρους και την προσοχή που σήμερα αφιερώνονται στην Coalition of the Willing (CoW), η οποία δημιουργήθηκε εν μέσω των ευρωπαϊκών ανησυχιών για τη δέσμευση του Τραμπ στην Ουκρανία.

Επίσης διατυπώνονται αμφιβολίες σχετικά με την εξουσία της JEF να δράσει. Μπορεί ενδεχομένως να μην έχει επαρκή εξουσιοδότηση για να δράσει. Θεωρητικά, η CoW και η JEF θα αποτελέσουν την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στη Ρωσία. 

Μπορεί πάντως η ομάδα να αποκτήσει όλο και μεγαλύτερη σημασία καθώς οι ΗΠΑ στρέφουν αλλού τις προτεραιότητες ασφάλειάς τους, λένε οι αξιωματούχοι στο Μπόντε.

Η ανάγκη για παγοθραυστικά

Ένα κρίσιμο στοιχείο για την ενίσχυση της παρουσίας των συμμάχων στον «υψηλό Βορρά» είναι η επένδυση σε περισσότερα παγοθραυστικά τα πλοία που μπορούν να διασχίζουν τις παγωμένες πολικές θάλασσες.

Υπολογίζεται ότι η Ρωσία διαθέτει 50 παγοθραυστικά — τουλάχιστον 13 ικανά να επιχειρούν στην Αρκτική, εκ των οποίων τα 7 είναι πυρηνοκίνητα — ενώ η Κίνα έχει πέντε που μπορούν να λειτουργήσουν στην περιοχή.

Τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, Σουηδία και Φινλανδία, διαθέτουν δικά τους παγοθραυστικά, όπως και οι ΗΠΑ και ο Καναδάς. Αλλά

Ωστόσο, ο  υποστράτηγος Ντίνταλ δήλωσε ότι χρειάζονται περισσότερα: «Η Ρωσία ζει στην Αρκτική. Βλέπουμε την Κίνα να αυξάνει την παρουσία της και να μαθαίνει μέσα από περισσότερη έρευνα και δραστηριότητα στην Αρκτική σε σχέση με εμάς.  Πρέπει να εντείνουμε τις προσπάθειές μας στην Ευρώπη και στην Αμερική, για να μάθουμε κι εμείς να ζούμε στην παγωμένη θάλασσα του πόλου».

Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει άμεσα σχέδια να αποκτήσει παγοθραυστικό, αλλά οι Βρετανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι η χώρα συνεισφέρει με την εμπειρογνωσία της στο ναυτικό και στην αεροπορία.

Ένα ανώτατο στρατιωτικό στέλεχος προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος η Βρετανία να μείνει πίσω, αν δεν πείσει τους συμμάχους να αγοράσουν πρόσθετο βρετανικό εξοπλισμό για ψυχρές συνθήκες, τώρα που οι αμυντικοί προϋπολογισμοί αυξάνονται.

Η Ευρώπη προσπαθεί να αντιμετωπίσει σοβαρά την ίδια της την ασφάλεια — αλλά απέχει ακόμη πολύ από το να καταλάβει πώς να κερδίσει το παιχνίδι, σχολιάζει το Politico.