Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίστηκε αισιόδοξος την Παρασκευή ότι βρίσκεται κοντά σε μια συμφωνία για τη Λωρίδα της Γάζας, λέγοντας «πιστεύω πως ίσως έχουμε μια συμφωνία». Παράλληλα, η Ουάσινγκτον παρουσίασε ένα νέο σχέδιο που προβλέπει ρόλο για την Παλαιστινιακή Αρχή στη μελλοντική διακυβέρνηση του παλαιστινιακού θύλακα, δημιουργώντας σκεπτικισμό για το αν πρόκειται για μια πραγματική διπλωματική πρόοδο ή για ακόμη μία «οφθαλμαπάτη» της αμερικανικής προεδρίας, μια πολιτική υπόσχεση χωρίς αντίκρισμα.

Ο Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους, πριν αναχωρήσει από τον Λευκό Οίκο για τη Νέα Υόρκη: «Φαίνεται πως έχουμε μια συμφωνία για τη Γάζα. Νομίζω πως είναι μια συμφωνία που θα φέρει πίσω τους ομήρους, θα είναι μια συμφωνία που θα βάλει τέλος στον πόλεμο».

Ωστόσο, όπως σημειώνει το Reuters, δεν έδωσε λεπτομέρειες ούτε κάποιο χρονοδιάγραμμα.

Ένας ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου είπε στο ειδησεογραφικό πρακτορείο ότι ο Τραμπ θα συναντηθεί τη Δευτέρα στον Λευκό Οίκο με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος μίλησε την Παρασκευή στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με στόχο να υπάρξει ένα πλαίσιο συμφωνίας.

Η επεισοδιακή ομιλία του Νετανιάχου

Ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ μίλησε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, με δεκάδες αντιπροσώπους να αποχωρούν πριν ξεκινήσει.

Από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, εμφανίστηκε ανένδοτος και κάλεσε τη Χαμάς να απελευθερώσει τους ομήρους που εξακολουθούν να κρατούνται στη Γάζα και τόνισε ότι το Ισραήλ «πρέπει να τελειώσει τη δουλειά στη Γάζα».

«Μεγάλο μέρος του κόσμου δεν θυμάται πλέον την 7η Οκτωβρίου. Αλλά εμείς θυμόμαστε», είπε. Ο Νετανιάχου απέρριψε τις κατηγορίες για «γενοκτονία» στη Γάζα, επιμένοντας ότι στέλνει τρόφιμα στον πληθυσμό της παλαιστινιακής περιοχής και κατηγορώντας πολλές χώρες ότι «ενέδωσαν» στη Χαμάς.

Σχέδιο 21 σημείων

Καθώς διεθνείς ηγέτες συγκεντρώθηκαν αυτή την εβδομάδα στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, οι ΗΠΑ παρουσίασαν ένα ειρηνευτικό σχέδιο 21 σημείων για τον τερματισμό του σχεδόν διετούς πολέμου στη Γάζα, μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς.

Το σχέδιο διανεμήθηκε την Τρίτη σε αξιωματούχους από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, την Τουρκία, την Ινδονησία και το Πακιστάν, σύμφωνα με τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ.

Ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου σημείωσε ότι το σχέδιο προβλέπει την επιστροφή όλων των ομήρων, ζωντανών και νεκρών, τον τερματισμό των ισραηλινών επιθέσεων στο Κατάρ και έναν νέο διάλογο Ισραήλ – Παλαιστινίων για «ειρηνική συνύπαρξη».

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, μιλώντας για το ουκρανικό ζήτημα και σχολιάζοντας τη στάση του Τραμπ, είχε γράψει στην πλατφόρμα Χ: «Καλύτερα αλήθεια παρά ψευδαισθήσεις», καλώντας σε σκεπτικισμό για τα κίνητρα του Τραμπ.

Η ίδια προειδοποίηση, σημειώνουν αναλυτές, μπορεί να ισχύει και για τη νέα προσέγγιση των ΗΠΑ στο παλαιστινιακό ζήτημα. Ωστόσο, ξαφνικά οι αισιόδοξοι -όπως ο Τραμπ- μιλούν ξανά, με τη λύση των δύο κρατών να αναδύεται μέσα από τα ερείπια των δύο χρόνων πολέμου στη Γάζα.

Ο Αμερικανός απεσταλμένος Γουίτκοφ μιλά για το σχέδιο 21 σημείων του Λευκού Οίκου, το οποίο, όπως ισχυρίζεται, χαίρει ευρείας υποστήριξης από περιφερειακούς ηγέτες.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν λέει πως είναι συμβατό και με το σχέδιο που περιλαμβάνεται στη Διακήρυξη της Νέας Υόρκης, την οποία ενέκρινε αυτή την εβδομάδα η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Μιλώντας στο France 24, ο Μακρόν δήλωσε ότι στόχος της συνάντησής του με τον Τραμπ την Τρίτη ήταν να φέρει σε κοινή γραμμή την Αμερική, την Ευρώπη και τα αραβικά κράτη.

Ερωτηθείς για τα ισραηλινά σχέδια επέκτασης των εποικισμών στη Δυτική Όχθη -συμπεριλαμβανομένου του διαδρόμου E1 που προβλέπει την κατασκευή 3.400 νέων κατοικιών- απάντησε: «Σε αυτό το θέμα, με πολύ σαφείς όρους, οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί είμαστε στην ίδια σελίδα».

ΗΠΑ και ΟΗΕ στην ίδια γραμμή

Η σύγκλιση μεταξύ του αμερικανικού και του σχεδίου που στηρίζεται από τον ΟΗΕ φαίνεται να είναι πραγματική, όμως το ερώτημα είναι αν πρόκειται για ουσιαστική πρόοδο ή για μια ακόμη προσωρινή «οφθαλμαπάτη», σημειώνει σε ανάλυσή του ο Guardian.

Μια αισιόδοξη ανάγνωση είναι ότι ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, και ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ άσκησαν επιρροή στον Λευκό Οίκο, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα προσέγγιση όσον αφορά την «επόμενη μέρα» μετά το τέλος του πολέμου στη Γάζα.

Σε μία εκδοχή αυτής της πρότασης, ο ίδιος ο Μπλερ θα αναλάμβανε την ηγεσία ενός οργάνου με το όνομα «Διεθνής Μεταβατική Αρχή της Γάζας» για πέντε χρόνια, με στόχο την εξασφάλιση εντολής του ΟΗΕ ώστε να αποτελέσει την «ανώτατη πολιτική και νομική αρχή» στη Γάζα.

Ανεξάρτητα από τον ρόλο του Μπλερ, το αμερικανικό και το σχέδιο του ΟΗΕ παρουσιάζουν ομοιότητες που θα μπορούσαν να επιτρέψουν μια σύγκλιση. Κανένα από τα δύο δεν προβλέπει μαζική εκτόπιση Παλαιστινίων από τη Γάζα.

Προσάρτηση της Δυτικής Όχθης

Το σχέδιο Τραμπ για τη «Ριβιέρα της Μέσης Ανατολής», που πολλές φορές χρησιμοποιείται από διεθνή ΜΜΕ ως «κωδική ονομασία» για εξαναγκαστικές ή εθελοντικές εκδιώξεις, δεν υποστηρίζεται από τον Μπλερ, την Αίγυπτο και την Ιορδανία. Επίσης, κανένα από τα δύο σχέδια δεν δίνει στη Χαμάς ρόλο στη μελλοντική διακυβέρνηση της Παλαιστίνης. Και τα δύο απαιτούν την αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς, χωρίς όμως να επιμένουν στην απαγόρευση της οργάνωσης.

Η Παλαιστινιακή Αρχή (ΠΑ), ο πολιτικός αντίπαλος της Χαμάς με έδρα τη Ραμάλα, έχει από καιρό ξεκαθαρίσει ότι όλες οι ένοπλες οργανώσεις πρέπει να καταθέσουν τα όπλα. «Δεν θέλουμε ένα ένοπλο κράτος», δήλωσε ο πρόεδρος της ΠΑ, Μαχμούντ Αμπάς, στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την Πέμπτη, μέσω βιντεοκλήσης.

Και τα δύο σχέδια θεωρούν ότι δεν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω προσάρτηση εδαφών στη Δυτική Όχθη, και -σύμφωνα τουλάχιστον με τον Μακρόν- ο Τραμπ συμφώνησε σε αυτό κατά τη συνάντησή τους με Άραβες ηγέτες την Τρίτη.

Ωστόσο, το τι σημαίνει «προσάρτηση» παραμένει κρίσιμο ζήτημα, αναφέρει η βρετανική εφημερίδα.

Οποιαδήποτε πλήρης απαγόρευση θα αποτελούσε πολιτική καταστροφή για το ισραηλινό κίνημα εποικισμού της κυβέρνησης Νετανιάχου, αλλά αυτό ακριβώς απαιτούν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και ο Τραμπ θα πρέπει να το επιβάλει εάν θέλει τη στήριξη και τις επενδύσεις των αραβικών κρατών.

Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, Γκιντεόν Σαάρ, είπε ότι η συζήτηση δεν αφορά την προσάρτηση παλαιστινιακών εδαφών και πρόσθεσε πως «Αυτό που μπορεί να συζητηθεί -αλλά δεν έχει ακόμη αποφασιστεί- είναι η εφαρμογή της ισραηλινής νομοθεσίας στις ισραηλινές κοινότητες που βρίσκονται εκεί και δεν υπάγονται στην ΠΑ».

Αυτό φαίνεται να παραπέμπει σε σχέδιο για τον έλεγχο της λεγόμενης «Περιοχής C».

Εάν ο Τραμπ το αποκλείσει, όπως ελπίζουν ο Μακρόν και ο Μπλερ, τότε ο Νετανιάχου θα πρέπει να το αποδεχθεί. Από εκεί και πέρα όμως, οι διαφορές των σχεδίων γίνονται σαφείς.

Ο ρόλος της Παλαιστινιακής Αρχής

Η Διακήρυξη της Νέας Υόρκης, που προέκυψε έπειτα από μήνες γαλλικής διπλωματίας, προβλέπει τεχνοκρατική διοίκηση μόνο για έναν χρόνο στη μεταβατική φάση και στη συνέχεια τοποθετεί την Παλαιστινιακή Αρχή στο κέντρο μιας νέας ενοποιημένης κυβέρνησης που θα καλύπτει Γάζα, Δυτική Όχθη και Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Οι ΗΠΑ, ωστόσο, απαγόρευσαν στον Αμπάς να ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη, γεγονός που γεννά το ερώτημα πώς θα μπορούσαν να αποδεχθούν την ΠΑ ως υπεύθυνη για ένα νέο, ενιαίο παλαιστινιακό κράτος.

Η απάντηση, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, βρίσκεται στα πολυάριθμα ορόσημα που θα πρέπει να πετύχει η ΠΑ πριν της δοθεί πλήρης έλεγχος. Το αμερικανικό σχέδιο δίνει στο Ισραήλ πολλές ευκαιρίες να ασκήσει βέτο και να καθυστερήσει τη μετάβαση στην παλαιστινιακή αυτοδιοίκηση.

Μία εκδοχή του σχεδίου Τραμπ/Μπλερ προβλέπει ξεχωριστή διοίκηση για τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη – κάτι που η ΠΑ απορρίπτει.

Η Διακήρυξη της Νέας Υόρκης δίνει επίσης κεντρικό ρόλο στην UNRWA για την ανοικοδόμηση, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν στραφεί εναντίον του οργανισμού. Υπάρχει επίσης συζήτηση για το ενδεχόμενο η ΠΑ να αναλάβει τον ρόλο της UNRWA.

Ωστόσο, από τον Οκτώβριο του 2023 το Ισραήλ ασκεί οικονομική πίεση στην Παλαιστινιακή Αρχή, παρακρατώντας τα φορολογικά έσοδα που της αναλογούν.

Η επόμενη μέρα για τη Γάζα

Το ερώτημα, πώς θα μπορούσε ο Τραμπ να υποστηρίξει έναν ρόλο για έναν οργανισμό που το Ισραήλ επιδιώκει να οδηγήσει σε οικονομική κατάρρευση, παραμένει ανοιχτό.

Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται στη «μεταρρύθμιση της Παλαιστινιακής Αρχής», μια φράση που επαναλαμβάνεται επί δύο δεκαετίες στους διπλωματικούς κύκλους αλλά ποτέ δεν υλοποιείται.

Τα βασικά στοιχεία, μεταξύ άλλων, αυτής της μεταρρύθμισης είναι γνωστά: εκλογές για νέο πρόεδρο και νέο κοινοβούλιο, με υποχρέωση όλων των υποψηφίων να αποδεχθούν τον χάρτη του Οργανισμού για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) που περιλαμβάνει την αναγνώριση του δικαιώματος ύπαρξης του Ισραήλ, αποκλείοντας έτσι όσους στηρίζουν τη Χαμάς.

Πρόκειται για τεράστιες απαιτήσεις από έναν οργανισμό που δεν έχει διεξαγάγει βουλευτικές εκλογές από το 2006, σχολιάζει ο Guardian.

Ο Αμπάς ήδη αντιμετωπίζει αντιδράσεις στο σχέδιό του να διεξαγάγει εκλογές για το εθνικό συμβούλιο, το όργανο που εποπτεύει τον ΟΑΠ, για πρώτη φορά από το 1964. Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι αποκλείει όσους ηγήθηκαν της αντίστασης στο Ισραήλ τα τελευταία δύο χρόνια.

Αυτή η διαμάχη αναμένεται να απασχολήσει για πολλούς μήνες την παλαιστινιακή πολιτική σκηνή.

Η πραγματικότητα είναι ότι, κανείς δεν γνωρίζει τι είδους παλαιστινιακή ηγεσία μπορεί να αναδυθεί από τα ερείπια της Γάζας και τα καμένούς προσφυγικούς καταυλισμούς της Δυτικής Όχθης. Αυτός είναι ο λόγος που ο Τραμπ προτιμά μια μεταβατική τεχνοκρατική αρχή, η οποία θα συμβουλεύεται την ΠΑ.

Το τελευταίο κομμάτι του παζλ είναι μια διεθνής δύναμη σταθεροποίησης, που περιλαμβάνεται τόσο στο σχέδιο των ΗΠΑ όσο και στο σχέδιο του ΟΗΕ. Θα σταθμεύσει αρχικά στα σύνορα Αιγύπτου – Ισραήλ και θα εισέλθει στη Γάζα σε συνεννόηση με την ισραηλινή και αμερικανική πλευρά.

Αυτό θα σήμαινε σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Γάζα και παράδοση του οπλισμού της Χαμάς.

Η εκπαίδευση μιας παλαιστινιακής δύναμης ασφαλείας θα ξεκινήσει στην Αίγυπτο, την Ιορδανία και σε ορισμένες ισλαμικές χώρες, με τους αξιωματικούς να λογοδοτούν απευθείας στην Παλαιστινιακή Αρχή.

Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν θα υπάρξει παλαιστινιακό κράτος, ενώ τμήματα του σχεδίου Μπλερ δεν φέρουν χαρακτηριστικά αυτοδιοίκησης. Όμως ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός δεν έχει παρουσιάσει κανένα όραμα για το τι θα ακολουθήσει μετά τον πόλεμο στη Γάζα, και η στιγμή που θα πρέπει να δηλώσει τι είναι διατεθειμένος να κάνει πλησιάζει γρήγορα.