«Η χώρα μας κινδυνεύει επειδή βρισκόμαστε στα πρόθυρα της υπερχρέωσης». Αυτοί είναι οι δραματικοί όροι με τους οποίους ο Φρανσουά Μπαϊρού παρουσίασε την κατάσταση στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που έδωσε στις 25 Αυγούστου.

«Ένας άμεσος κίνδυνος μας βαραίνει, τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουμε, όχι αύριο ή μεθαύριο, αλλά σήμερα, χωρίς καμία καθυστέρηση, διαφορετικά το μέλλον θα μας απαγορευτεί και το παρόν θα επιδεινωθεί σοβαρά και βαριά», είπε ο Γάλλος πρωθυπουργός πριν ανακοινώσει ότι θα ζητήσει την εμπιστοσύνη των βουλευτών στις 8 Σεπτεμβρίου, ενόψει του μαραθωνίου του προϋπολογισμού του 2026. Εδώ τίθενται δύο ερωτήματα, σημειώνει η Le Monde: Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο και πόσο πρέπει να ανησυχούμε;

Πόσο είναι το χρέος στην Γαλλία;

Το χρέος της Γαλλίας ανερχόταν σε 3,345 δισεκατομμύρια ευρώ (3,3 τρισ.) στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2025, σύμφωνα με το INSEE. Το επίπεδό του έχει αυξηθεί σημαντικά σε διάστημα δύο δεκαετιών: από 60% του ΑΕΠ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ξεπέρασε το όριο του 100% του ΑΕΠ το 2020 λόγω της πανδημίας, πριν συνεχίσει να αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας στο 113,9% του ΑΕΠ φέτος.

Κάθε φορά που οι κρατικές δαπάνες υπερβαίνουν τα έσοδα σε ένα δεδομένο έτος (κάτι που συμβαίνει κάθε χρόνο στη Γαλλία από το 1974), το κράτος πρέπει να δανειστεί για να χρηματοδοτήσει αυτό το έλλειμμα. Δανείζεται, πληρώνει τόκους, αποπληρώνει στη λήξη και συνάπτει νέα δάνεια.

Πώς γίνεται ο δανεισμός;

Η Agence France Trésor (AFT), η αρμόδια υπηρεσία που είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση του ζητήματος , ειδοποιεί τους επενδυτές ότι θα χρειαστεί χρηματοδότηση. Κάθε ενδιαφερόμενος δηλώνει πόσο είναι διατεθειμένος να επενδύσει (στο γαλλικό κράτος) και, με βάση τις προσφορές, η AFT χορηγεί τίτλους, ομόλογα, στα επιτόκια που είναι πιο συμφέροντα για την ίδια.

Ο Μπαϊρού τόνισε τον κίνδυνο που θέτει το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Αυτό αναφέρεται στους τόκους που η Γαλλία πρέπει να καταβάλλει στους πιστωτές της κάθε χρόνο για τα χρήματα που έχει δανειστεί.

Το ποσό που διατίθεται για την αποπληρωμή του χρέους του κράτους έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια: Ήταν 26 δισεκατομμύρια ευρώ το 2020, 66 δισεκατομμύρια φέτος, και θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ το 2029, ή 3,2% του ΑΕΠ. Στη συνέχεια, θα γινόταν, όπως έχει δηλώσει ο Φρανσουά Μπαϊρού, το ποσό αυτό θα ήταν η μεγαλύτερη δαπάνη του προϋπολογισμού.

Γιατί αυτή η αύξηση;

Για αρκετά χρόνια, η Γαλλία έχει δει το βάρος των τόκων που καταβάλλει για τη χρηματοδότηση του χρέους της να αυξάνεται. Αυτή η αύξηση εξηγείται όχι μόνο από την έκδοση νέου χρέους, αλλά και από την αναχρηματοδότηση του υπάρχοντος χρέους: όταν λήγει ένα κρατικό ομόλογο, πρέπει να αντικατασταθεί από μια νέα έκδοση, η οποία επαναδιαπραγματεύεται υπό διαφορετικούς όρους όμως.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, οι όροι χρηματοδότησης έχουν αυστηροποιηθεί σημαντικά: τα δεκαετή επιτόκια, κοντά στο 0% το 2021, έχουν αυξηθεί σταθερά τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας το 3,47% στις 25 Αυγούστου 2025.

Αυτή η εξέλιξη είναι αποτέλεσμα της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), τα βασικά επιτόκια της οποίας επηρεάζουν άμεσα τα επιτόκια δανεισμού που χορηγούνται από τις τράπεζες και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, είτε για τα νοικοκυριά είτε για τις κυβερνήσεις. Μετά από χρόνια χαμηλών επιτοκίων, η ΕΚΤ αύξησε τα βασικά της επιτόκια σε ένα πρωτοφανές επίπεδο το 2023 για να περιορίσει τον πληθωρισμό. Ενώ τα επιτόκια μειώθηκαν ελαφρώς το 2024 και το 2025, παραμένουν σε σταθερά υψηλά επίπεδα, στο 2,15% .

Τέλος, πιο πεζά, το βάρος του χρέους αυξάνεται επειδή… το χρέος αυξάνεται. Για να καλύψει τα ελλείμματα του προϋπολογισμού του, χρόνο με το χρόνο, το Κράτος αναγκάστηκε να αυξάνει τον δανεισμό του. Οι τόκοι που πρέπει να αποπληρωθούν αθροίζονται, αυξάνοντας περαιτέρω το χρέος, σε έναν φαύλο κύκλο.

Υπάρχει ανώτατο όριο χρέους που δεν πρέπει να ξεπεραστεί;

«Το κύριο ερώτημα είναι αν συμφωνούμε ή όχι ότι υπάρχει κατάσταση έκτακτης ανάγκης», δήλωσε ο Φρανσουά Μπαϊρού κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του. Πράγματι, οι απόψεις διίστανται σχετικά με τη σοβαρότητα της κατάστασης των δημόσιων οικονομικών.

Στην τελευταία του έκθεση, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, το Ελεγκτικό Συνέδριο θεωρεί ότι «η μείωση του χρέους μας είναι μια καυτή υποχρέωση». Το ίδρυμα θεωρεί «ουσιώδες να δοθεί αξιοπιστία στην πορεία» μείωσης του ελλείμματος κάτω από το 3% του ΑΕΠ έως το 2029, εξηγώντας ότι «αυτή η επανέναρξη του ελέγχου των δημόσιων οικονομικών μας από το 2026 είναι επιτακτική ανάγκη για τη βιωσιμότητα του χρέους» .

Ωστόσο, δεν υπάρχει συναίνεση σχετικά με ένα μέγιστο επίπεδο χρέους πέραν του οποίου η Γαλλία δεν θα μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η πρόσβαση του κράτους στο χρέος εξαρτάται κυρίως από την εμπιστοσύνη των αγορών στην ικανότητά του να το αποπληρώσει, η οποία επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων των απόψεων των οργανισμών αξιολόγησης αξιολόγησης σχετικά με τη δημοσιονομική κατάσταση των κρατών.

Στις 28 Φεβρουαρίου 2025 η Standard & Poor’s , απείλησε τη χώρα με υποβάθμιση της πιστοληπτικής της αξιολόγησης «εάν η κυβέρνηση δεν καταφέρει να μειώσει περαιτέρω το σημαντικό έλλειμμα του προϋπολογισμού της τα επόμενα δύο χρόνια».

Ωστόσο, όσο λιγότερη εμπιστοσύνη έχουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές, τόσο υψηλότερα είναι τα επιτόκια που χορηγούνται στα κράτη και τόσο μεγαλύτερο είναι το βάρος του χρέους. Τους τελευταίους μήνες, οι πολιτικές αβεβαιότητες που συνδέονται με την πολιτική αστάθεια στην διασπασμένη Βουλή και με τις δημοσιονομικές αντιπαραθέσεις έχουν συμβάλει στην αύξηση των επιτοκίων με τα οποία δανείζεται η Γαλλία σε σύγκριση με τους γείτονές της.

Στις 25 Αυγούστου, το γαλλο-ιταλικό «spread», το οποίο επιτρέπει τη σύγκριση της διαφοράς στις αποδόσεις του χρέους μεταξύ των δύο χωρών, μειώθηκε σε ένα πρωτοφανές επίπεδο, κλείνοντας σε μόλις 0,03 μονάδες. Το δεκαετές επιτόκιο της Γαλλίας (3,50%) πλησιάζει έτσι αυτό της Ιταλίας (3,57%), το οποίο θεωρείται εδώ και καιρό η χαμηλότερη επίδοση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από δημοσιονομικής άποψης.

Υπάρχει οικονομικός κίνδυνος;

Παρά τα «σήματα» αυτά, η Γαλλία δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο. Η υπόθεση της παρέμβασης του ΔΝΤ, την οποία έθεσαν ορισμένοι πολιτικοί ηγέτες, συμπεριλαμβανομένων και των μελών της κυβέρνησης, φαίνεται στην πραγματικότητα πολύ απίθανη.

Όταν τα δάνεια λήγουν και πρέπει να εκδοθούν νέα, το γαλλικό κράτος καταφέρνει να επιτύχει ελκυστικά επιτόκια, επειδή ο δανεισμός χρημάτων στο γαλλικό κράτος παραμένει μια ασφαλής επένδυση.

Με κάθε έκδοση, η AFT επενδύει επομένως το χρέος της χωρίς πρόβλημα. Το ευρώ, ένα κοινό νόμισμα, περιορίζει τις κερδοσκοπικές επιθέσεις και της επιτρέπει να επωφελείται από την υποστήριξη της ΕΚΤ σε περίπτωση επίθεσης στην αγορά.

Επιπλέον, η κατάσταση της Γαλλίας δεν είναι μοναδική: στις δυτικές χώρες, το δημόσιο χρέος συνέχισε να αυξάνεται με την επιβράδυνση της ανάπτυξης και την απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών, προσφέροντας στα κράτη γενναιόδωρες ευκαιρίες χρηματοδότησης.

Η Γαλλία κατατάσσεται σήμερα τρίτη στην Ευρώπη όσον αφορά το χρέος, πίσω από την Ιταλία (138%) και την Ελλάδα (153%), και παραμένει πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες (122%) και την Ιαπωνία (235%).

Επιπλέον, παρά την πρόσφατη μικρή πτώση τους, τα γαλλικά επιτόκια δανεισμού παραμένουν προς το παρόν στον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Όσον αφορά το επίπεδο του χρέους, αυτό, σύμφωνα με πρόσφατη εργασία του Ινστιτούτου Avant-Garde , απέχει πολύ από τα ιστορικά του αρχεία. Πράγματι, ξεπέρασε το 300% του ΑΕΠ κατά τη διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων και βρισκόταν ήδη στο σημερινό επίπεδο του 115% στα τέλη του 19ου αιώνα.