Σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του Nordic Monitor, απόρρητο έγγραφο αποκαλύπτει ότι η τουρκική αστυνομία και οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν ουσιαστικά απεριόριστη πρόσβαση σε ιδιωτικά δεδομένα πολιτών, γεγονός που προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για παραβίαση της ιδιωτικής ζωής και κατάχρηση των αντιτρομοκρατικών νόμων.

Το εμπιστευτικό έγγραφο με τίτλο «Έκθεση Ανάλυσης Συνδέσεων» (Birliktelik Analiz Raporu – BAR) συντάχθηκε τον Ιούνιο από τη Διεύθυνση Καταπολέμησης Εγκλημάτων κατά της Εθνικής Ασφάλειας, η οποία υπάγεται στην αστυνομία.

Όπως αποκαλύπτει, οι αρχές μπορούν να ελέγχουν και να αναλύουν προσωπικά αρχεία, όπως κρατήσεις ξενοδοχείων, καταγραφές σε συνοριακούς σταθμούς, εισιτήρια λεωφορείων και τρένων καθώς και δεδομένα επιβατών αεροπορικών εταιρειών.

Παράνομη συλλογή δεδομένων

Σύμφωνα με την έκθεση, τα συγκεκριμένα δεδομένα αξιοποιούνται ώστε να εντοπίζονται «συνδέσεις» μεταξύ ανθρώπων που μπορεί να μην έχουν καμία προσωπική σχέση, αλλά βρέθηκαν στο ίδιο μέρος την ίδια χρονική στιγμή.

Ωστόσο, η τουρκική νομοθεσία θεωρεί τέτοιες πληροφορίες μέρος της ιδιωτικής ζωής και τις προστατεύει ρητά.

Ο Ποινικός Κώδικας και ο Νόμος για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων απαγορεύουν τη συλλογή ή χρήση στοιχείων ταξιδιών και διαμονής χωρίς συγκατάθεση, με παραβιάσεις που μπορούν να στοιχειοθετήσουν ποινικό αδίκημα.

Παρ’ όλα αυτά, το έγγραφο δείχνει ότι στην πράξη οι νόμοι παρακάμπτονται, καθώς στην αστυνομία και στις μυστικές υπηρεσίες παρέχεται απεριόριστη πρόσβαση σε εθνικές βάσεις δεδομένων.

Στο στόχαστρο (και) οι αντίπαλοι του Ερντογάν

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους υποστηρικτές του κινήματος Γκιουλέν, το οποίο στοχοποιείται από τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, από το 2013, μετά τις έρευνες διαφθοράς που αφορούσαν τον ίδιο και το περιβάλλον του.

Η κυβέρνηση κατηγορεί το κίνημα για το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, κατηγορία που η οργάνωση αρνείται, ενώ διεθνώς η μονομερής αναγνώρισή του ως «τρομοκρατική οργάνωση» δεν έχει βρει αποδοχή, καθώς θεωρείται πολιτικά υποκινούμενη.

Η εκτεταμένη χρήση των δεδομένων HTS εμφανίζεται και σε πρόσφατες πολιτικές υποθέσεις. Τον Μάρτιο συνελήφθησαν ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, καθώς και δεκάδες στελέχη του δήμου, στο πλαίσιο έρευνας για διαφθορά και δωροδοκία.

Οι εισαγγελείς επικαλέστηκαν αρχεία HTS που έδειχναν ότι τα τηλέφωνά τους βρέθηκαν κοντά σε αυτά άλλων υπόπτων. Ο Ιμάμογλου, που κρατείται από τις 19 Μαρτίου, αρνείται οποιαδήποτε παρανομία και δηλώνει ότι οι κατηγορίες είναι «πολιτικά υποκινούμενες».

Αναλυτές σημειώνουν ότι πολλοί κατηγορούμενοι στην υπόθεση τόνισαν πως «η σύνδεση σε ίδιες κεραίες [κινητής τηλεφωνίας] σε πολυσύχναστες περιοχές είναι ρουτίνα», ωστόσο τα δικαστήρια εξακολούθησαν να αποδέχονται τα δεδομένα ως αποδείξεις

Η εφαρμογή ByLock

Η BAR καταγράφει επίσης τον έλεγχο για χρήση της εφαρμογής μηνυμάτων ByLock. Τουρκικά δικαστήρια έχουν αποφανθεί ότι η λήψη της εφαρμογής συνιστά επαρκές στοιχείο για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο των επικοινωνιών.

Αν και το ByLock ήταν δημόσια διαθέσιμο στο Google Play, οι αρχές το έχουν παρουσιάσει ως «μυστικό εργαλείο».

Ωστόσο, σε απόφαση-σταθμό τον Σεπτέμβριο του 2023, το Ανώτατο Τμήμα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην «υπόθεση Yalcinkaya» έκρινε ότι «η απλή κατοχή της εφαρμογής ByLock δεν μπορεί να αποτελεί στοιχείο τρομοκρατίας».

Καταγράφουν την κάθε κίνηση

Η συλλογή δεδομένων από ξενοδοχειακές κρατήσεις γίνεται μέσω συστήματος της Διεύθυνσης Δημοσίας Τάξης της αστυνομίας, με δεδομένα που αποστέλλουν απευθείας οι πάροχοι διαμονής.

Στα συνοριακά περάσματα καταχωρούνται αναλυτικά στοιχεία εισόδου και εξόδου, τα οποία μπορούν να διασταυρωθούν ώστε να φαίνεται ποιοι πέρασαν από τον ίδιο έλεγχο μέσα σε 30 λεπτά.

Οι αεροπορικές εταιρείες παρέχουν προκαταρκτικές πληροφορίες επιβατών και PNR λίστες, τα λεωφορεία καταχωρούν διαδρομές σε ειδική βάση δεδομένων, ενώ οι σιδηρόδρομοι της Τουρκίας παραδίδουν ονόματα επιβατών και σημεία επιβίβασης και αποβίβασης.

Με τον συνδυασμό όλων αυτών, η αστυνομία δημιουργεί «αναλύσεις συνδέσεων» για το αν ένας ύποπτος συνοδευόταν από άλλα άτομα που θεωρούνται «επικίνδυνα».

Σύμφωνα με το Nordic Monitor, τα μυστικά αρχεία χρησιμοποιούνται και σε ελέγχους προσλήψεων στο Δημόσιο. Οι αιτήσεις για εργασία περνούν από «φίλτρα ασφαλείας», με αποτέλεσμα υποψήφιοι να αποκλείονται από θέσεις χωρίς ποτέ να έχουν κατηγορηθεί επίσημα.

Επίσης, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις αστυνομικών που δωροδοκήθηκαν για να δώσουν πρόσβαση σε αρχεία ξενοδοχείων σε συζύγους που υποπτεύονταν απιστία. Αν και θεωρητικά τέτοιοι έλεγχοι καταγράφονται, αστυνομικοί τους δικαιολογούσαν ως «μέρος αντιτρομοκρατικής έρευνας».

Χιλιάδες ανακρίσεις

Η πρακτική έχει οδηγήσει σε ανακρίσεις πολιτών για άγνωστα άτομα που έτυχε να βρεθούν στο ίδιο ξενοδοχείο ή στο ίδιο ταξίδι.

Κρατούμενοι έχουν κληθεί να εξηγήσουν «γιατί έμειναν στο ίδιο ξενοδοχείο με κάποιον ύποπτο» ή «γιατί τα τηλέφωνά τους συνδέθηκαν στον ίδιο πύργο κινητής», παρά το γεγονός ότι τέτοιες συμπτώσεις είναι συνηθισμένες σε αστικά κέντρα.

Αστυνομικά αρχεία δείχνουν ότι τα ίδια εργαλεία χρησιμοποιούνται σε αντιτρομοκρατικές υποθέσεις, όπου κατηγορούμενοι συνδέονται αποκλειστικά βάσει κοινών μοτίβων ταξιδιού ή ταυτίσεων HTS (Historical Traffic Search), δηλαδή δεδομένων κινητής τηλεφωνίας που δείχνουν καταγραφές κλήσεων και τοποθεσίες.

Αν και δικηγόροι ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι οι ταυτίσεις HTS «δεν αποτελούν αξιόπιστο αποδεικτικό στοιχείο», τα τουρκικά δικαστήρια συνεχίζουν να τα δέχονται.

Το Nordic Monitor είχε αποκαλύψει ήδη ότι στις ανακρίσεις τίθενται ερωτήσεις για ξενοδοχειακές κρατήσεις: σε μια περίπτωση το 2019 δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης διέταξε έρευνα στα αρχεία διαμονής για να διαπιστωθεί αν δημοσιογράφοι της εφημερίδας Birgün είχαν μείνει σε ξενοδοχεία όπου διέμειναν και άτομα με υποτιθέμενους δεσμούς με το κίνημα Γκιουλέν.

Σε άλλη περίπτωση, στο κατηγορητήριο κατά του φυλακισμένου επιχειρηματία Οσμάν Καβαλά περιλαμβάνονταν αρχεία τηλεφωνίας που έδειχναν ότι το κινητό του και εκείνο του Αμερικανού ακαδημαϊκού Χένρι Μπάρκεϊ συνδέθηκαν στους ίδιες κυψέλες αρκετές φορές.

Ο Μπάρκεϊ απέρριψε τον ισχυρισμό, επισημαίνοντας ότι «σε πυκνοκατοικημένες πόλεις τέτοιες επικαλύψεις είναι αναπόφευκτες και χωρίς νόημα».

Η Έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης το 2022 έδειξε ότι «το 95% των κρατουμένων για τρομοκρατία στην Ευρώπη βρίσκονταν σε τουρκικές φυλακές», ποσοστό που οργανώσεις δικαιωμάτων θεωρούν ότι καταδεικνύει τη συνήθη πρακτική της Άγκυρας να χαρακτηρίζει επικριτές και αντιπάλους ως τρομοκράτες.

Το αποκαλυπτικό απόρρητο έγγραφο