Οι Έλληνες έχουν πολλούς λόγους να είναι θυμωμένοι με τους πολιτικούς τους, αναφέρει το Politico, αλλά πολλοί αισθάνονται ότι δεν έχουν πού να στραφούν, αναφέρει σε δημοσίευμά του το Politico.

Μια σειρά από σκάνδαλα των τελευταίων ετών ταλανίζουν την ελληνική πολιτική σκηνή: Ένα θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα και ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση φάνηκε να κάνει λάθη στον χειρισμό της – spyware που βρέθηκε στα τηλέφωνα δεκάδων πολιτικών και δημοσιογράφων που δεν εξηγήθηκε ποτέ πραγματικά τι έγινε και γιατί – ύποπτη υπεξαίρεση κονδυλίων της ΕΕ· κατηγορίες για τη χρηματοδότηση του κυβερνώντος κόμματος της Νέας Δημοκρατίας.

Ωστόσο, ενώ η δυσαρέσκεια είναι έντονη – όπως μαρτυρούν οι εκατοντάδες χιλιάδες που συμμετείχαν σε διαμαρτυρίες σε όλη τη χώρα τον Φεβρουάριο – λίγα από αυτά φαίνεται να μεταφράζονται σε ψήφους για τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η Νέα Δημοκρατία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, παρά τα πάντα, παραμένει μπροστά στις δημοσκοπήσεις. Το κόμμα του ξεπερνά τις πολιτικές καταιγίδες, διατηρώντας σταθερό περίπου στο 30% της υποστήριξης, σύμφωνα με την δημοσκόπηση του POLITICO, ενώ 11 μικρότερα κόμματα παραπαίουν πολύ πιο κάτω.

Οι φετινές διαδηλώσεις ήταν «εξ ορισμού, μια αντικυβερνητική διαμαρτυρία, αλλά τελικά δεν ήταν αντικυβερνητικές, επειδή δεν υπάρχει κανείς στην αντιπολίτευση στον οποίο να μπορεί να βασιστεί ο λαός», δήλωσε η Δέσποινα Κουτσούμπα, αρχαιολόγος και συνδικαλίστρια και μία από τους διοργανωτές.

Οι διαμαρτυρίες σχεδιάστηκαν κυρίως για να σηματοδοτήσουν την επέτειο του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στα Τέμπη το 2023. Με 57 θανάτους, ήταν το πιο θανατηφόρο δυστύχημα στην ελληνική ιστορία και πυροδότησε ισχυρισμούς για κακοδιαχείριση στην κυβέρνηση και διαφθορά σε υψηλό επίπεδο. Όπως και τα άλλα σκάνδαλα που πλήττουν την άρχουσα τάξη της χώρας, δοκίμασε την πίστη των ανθρώπων στη δικαιοσύνη του έθνους τους.

Ενώ η Κουτσούμπα ανήκει στο ακροαριστερό κόμμα ΑΝΤΑΡΣΥΑ, οι διαμαρτυρίες δεν πραγματοποιήθηκαν στο όνομά του. Αν δεν συνέβαινε αυτό, παραδέχεται, δεν θα είχε καταφέρει να κινητοποιήσει τόσους πολλούς ανθρώπους – περισσότερους ακόμη και από αυτούς κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους πριν από μια δεκαετία.

«Οι άνθρωποι αυθόρμητα ανταποκρίθηκαν σε ένα κάλεσμα από τους συγγενείς των θυμάτων σε μόλις δύο ημέρες», είπε. «Δεν θα είχαν αντιδράσει με τον ίδιο τρόπο στα πολιτικά κόμματα».

Τι συμβαίνει λοιπόν; Ενώ το τρέχον πολιτικό περιβάλλον θα έπρεπε να τροφοδοτεί αντιπάλους από όλο το φάσμα, δεν έχει εμφανιστεί κανένας πραγματικός αντίπαλος του Μητσοτάκη.

Ενώ ορισμένοι συγκρίνουν την κατάσταση με το 2012, όταν τα δύο κυρίαρχα κόμματα της χώρας κατέρρευσαν και ο πολιτικός χάρτης επανασχεδιάστηκε, μια τόσο δραματική αναδιάταξη φαίνεται απίθανη αυτή τη στιγμή.

Συγκάλυψη και ανασφάλεια

Οι επιπτώσεις από το σιδηροδρομικό δυστύχημα πυροδότησαν κύματα οργής που ξεπέρασαν το σοκ και τη θλίψη από το ίδιο το ατύχημα. Οι διαμαρτυρίες του Φεβρουαρίου σε όλη τη χώρα αποκάλυψαν ότι η απογοήτευση για μια σειρά ζητημάτων – διαφθορά, έλλειψη δικαιοσύνης, κόστος ζωής – αυξάνεται συνεχώς.

Η μία δημοσκόπηση μετά την άλλη αποκαλύπτουν βαθιά δυσπιστία προς τα πολιτικά κόμματα, τη δικαιοσύνη και τα μέσα ενημέρωσης της Ελλάδας. Όσον αφορά την έρευνα για το σιδηροδρομικό δυστύχημα, σχεδόν τρεις στους τέσσερις πολίτες πιστεύουν ότι «υπάρχει μια κυβερνητική προσπάθεια να συγκαλύψει τις ευθύνες». Τα γεγονότα και μόνο της υπόθεσης – ότι σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα το 2023, δύο τρένα γίνεται να κινούνται στην ίδια γραμμή για 12 λεπτά μέχρι να συγκρουστούν, σκοτώνοντας 57 ανθρώπους – τροφοδοτούν ένα αίσθημα ανασφάλειας.

«Έχουμε ένα πολιτικό περιβάλλον σε μεταβαλλόμενη κατάσταση, ένα ολόκληρο σύστημα σε μετάβαση», δήλωσε ο Κώστας Ελευθερίου, επίκουρος καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και συντονιστής πολιτικής ανάλυσης στο Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, ένα think tank της Αθήνας. «Το κυρίαρχο κόμμα είναι αποσταθεροποιημένο, ενώ η αντιπολίτευση από τη δεξιά ή την αριστερά είναι εντελώς κατακερματισμένη. Οι πολιτικοί εκπρόσωποι θεωρούνται μέρος του προβλήματος, και όσο συμβαίνει αυτό, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν ξέρει τι να ψηφίσει».

Το καλοκαίρι του 2022 ξέσπασε ένα εκτεταμένο δράμα κατασκοπείας, με το spyware Predator να ανακαλύπτεται σε τηλέφωνα που ανήκαν σε ηγέτες της αντιπολίτευσης, υπουργούς, στρατιωτικούς αρχηγούς, δημοσιογράφους και επιχειρηματίες. Πέρυσι, οι δικαστικές αρχές απάλλαξαν όλους τους κρατικούς αξιωματούχους και τις κρατικές υπηρεσίες από αδικήματα, ενώ δημοσιογράφοι που ασχολούνταν με την υπόθεση έχουν διωχθεί.

Οι Ευρωπαίοι εισαγγελείς διερευνούν μια μαζική απάτη σε αγροτικές εκμεταλλεύσεις και έχουν αναφέρει «επιθέσεις» και «διακρίσεις» εναντίον του προσωπικού τους. Τον περασμένο μήνα, τα κόμματα της αντιπολίτευσης στην Ελλάδα απαίτησαν έρευνα για τους δεσμούς της κυβέρνησης με μια πολιτικά συνδεδεμένη εταιρεία επικοινωνιών, την οποία συνδέουν με σκιώδη χρηματοδότηση και διαδικτυακή προπαγάνδα για το κυβερνών κόμμα.

Παρά όλα αυτά, η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να βρίσκεται άνετα στην κορυφή της κατάταξης των κομμάτων. Εάν διεξάγονταν εκλογές σήμερα, το κεντροδεξιό κόμμα θα λάμβανε περίπου το 29%, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, με τον νικητή των εκλογών να χρειάζεται περίπου το 38% των ψήφων για να σχηματίσει κυβέρνηση πλειοψηφίας. Η υποστήριξη, ωστόσο, μεταβάλλεται: Πριν από ένα μήνα, η Νέα Δημοκρατία ήταν πιο κοντά στο 24%.

Η δεύτερη θέση είναι πολύ πιο ανταγωνιστική. Το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, το σοσιαλιστικό ΠΑΣΟΚ, έχει ξεπεράσει το αριστερό ΣΥΡΙΖΑ — το κόμμα που ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας οδήγησε στην εξουσία το 2015 μετά την κρίση χρέους που οδήγησε τα παραδοσιακά κόμματα στην κατάρρευση.

Ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ αμφισβητούνται και οι δύο από την υπερεθνικιστική Ελληνική Λύση και το λαϊκιστικό Πλεύση Ελευθερίας, το οποίο φαίνεται να εδραιώνει την υποστήριξή του. Το τελευταίο κόμμα, το οποίο μόλις κατάφερε να εισέλθει στο κοινοβούλιο το 2023, τώρα παρουσιάζεται ως επικεφαλής της μάχης για απαντήσεις στο σιδηροδρομικό δυστύχημα.

Η ηγέτης του, Ζωή Κωνσταντοπούλου, η οποία ανήκε στο ΣΥΡΙΖΑ, διατηρεί μια μοναδική εστίαση στο θέμα και είναι δικηγόρος ορισμένων από τις οικογένειες των θυμάτων. Η Κωνσταντοπούλου αποτελεί πόλο έλξης για τους απογοητευμένους και αντισυμβατικούς ψηφοφόρους, σύμφωνα με τον Άγγελο Σεριάτο, επικεφαλής της ερευνητικής εταιρείας Prorata.

Κατακερματισμένες η δεξιά και η αριστερά

Στις περσινές εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ένας στους πέντε Έλληνες ψήφισε ένα από τα ακροδεξιά κόμματα της χώρας και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι παραμένουν ισχυρά. Ωστόσο, αυτός ο πολιτικός χώρος παραμένει διχασμένος. Τα κόμματα είναι νέα και εύθραυστα, στελεχώνονται από άτομα με ευαίσθητες προσωπικότητες και έχουν αδύναμη ηγεσία.

«Η υποστήριξη για τα κόμματα στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας εξακολουθεί να είναι κατακερματισμένη», δήλωσε ο Πέτρος Ιωαννίδης, πολιτικός αναλυτής της Aboutpeople, μιας ελληνικής εταιρείας δημοσκοπήσεων, σημειώνοντας ότι τα κόμματα «βασίζουν την ελκυστικότητά τους σε [κριτική] γλώσσα και [δεν προσφέρουν] συγκεκριμένες προτάσεις για διακυβέρνηση».

Αλλά ο Σεριάτος της Prorata δήλωσε ότι αρκετοί παράγοντες λειτουργούν υπέρ της ακροδεξιάς – συμπεριλαμβανομένης της αίσθησης ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας αγωνίζεται να ανταπεξέλθει, καθώς και της ευνοϊκής παγκόσμιας διάθεσης μετά την εκλογή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Στην αριστερά, αρκετοί πολιτικοί έχουν ζητήσει τη δημιουργία ενός μεγάλου συνασπισμού που θα μπορούσε να ανταγωνιστεί επί ίσοις όροις τη Νέα Δημοκρατία, μιμούμενος το Νέο Λαϊκό Μέτωπο της Γαλλίας. Αλλά η πιθανότητα συνεργασίας μεταξύ της αριστεράς και της κεντροαριστεράς παραμένει μικρή.

«Αυτό που ενώνει την αριστερά και την κεντροαριστερά είναι ένα μέτωπο κατά της Νέας Δημοκρατίας, αλλά αυτό από μόνο του δεν είναι ικανό να προσφέρει μια εναλλακτική λύση διακυβέρνησης», είπε ο Ιωαννίδης.

Προς το παρόν, η αριστερά παραμένει κατακερματισμένη. Μόνο οι αποστάτες του ΣΥΡΙΖΑ έχουν ήδη σχηματίσει έξι κόμματα.

Κάποιοι εξετάζουν την πιθανή επιστροφή του πρώην ηγέτη Τσίπρα, ο οποίος οδήγησε το κόμμα στην εξουσία πριν από μια δεκαετία πριν αποχωρήσει το 2023, αν και πολλοί πιστεύουν ότι κουβαλάει πολλά.

Ενώ ο Τσίπρας έχει εντείνει τις δημόσιες εμφανίσεις του τους τελευταίους μήνες, αξιωματούχοι στο γραφείο του επιμένουν ότι δεν θα επιστρέψει – τουλάχιστον πριν από τις επόμενες εκλογές.

Οι αντίπαλοι του Μητσοτάκη

Παρά το προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις, η κυβέρνηση φαίνεται να γνωρίζει ότι στηρίζεται σε εύθραυστα θεμέλια. Με στόχο να αλλάξει τον τόνο, ανακοίνωσε πρόσφατα μια σειρά από μέτρα οικονομικής στήριξης που της έδωσαν μια προσωρινή ώθηση.

Ωστόσο, η εσωκομματική αντιπολίτευση αυξάνεται. Λίστες με άτομα που θα μπορούσαν να αναλάβουν την εξουσία σε περίπτωση εκδίωξης του Μητσοτάκη κυκλοφορούν συχνά στον εθνικό τύπο. Ο κύριος αντίπαλός του είναι ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας, αλλά ο ίδιος ο Μητσοτάκης φαίνεται να προτιμά τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη. Άλλοι πιθανοί αντίπαλοι περιλαμβάνουν τον υπουργό Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος προέρχεται από το υπερεθνικιστικό κόμμα ΛΑΟΣ.

Ωστόσο, ο Μητσοτάκης έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θα επιδιώξει μια τρίτη θητεία.

Ο πρωθυπουργός απομάκρυνε τον προκάτοχό του από τη Νέα Δημοκρατία, Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος είχε συχνά επικρίνει την ηγεσία του κόμματος για υπερβολικά κεντρώα στάση. Ωστόσο, η εσωτερική αντιπολίτευση αναγκάζει τον Μητσοτάκη να κλίνει προς τα δεξιά, ενώ αφθονούν οι φήμες ότι ο Σαμαράς μπορεί να σκέφτεται ένα νέο κόμμα.

Αφού ο πρώην ακροδεξιός ακτιβιστής Μάκης Βορίδης διορίστηκε υπουργός Μετανάστευσης σε πρόσφατο κυβερνητικό ανασχηματισμό, ακολούθησαν αυστηρότερες πολιτικές για τη μετανάστευση. Ο Πρόεδρος της Βουλής, Κωνσταντίνος Τασούλας, έγινε πρόεδρος της Δημοκρατίας, σπάζοντας μια πολιτική παράδοση δεκαετιών διορισμού ενός προσώπου από την αντιπολίτευση για να προσελκύσει ευρεία υποστήριξη.

«Ο Μητσοτάκης δεν μπορεί πλέον να πετύχει αυτό που κατάφερε να κάνει μέχρι το 2023 – ισορροπία μεταξύ δεξιών συντηρητικών και κεντροδεξιών φιλελεύθερων προσεγγίσεων», δήλωσε ο Ελευθερίου. «Όλα αυτά τα ζητήματα που θα μπορούσαν να κρυφτούν κάτω από το χαλί τώρα έρχονται στην επιφάνεια – ποιότητα ζωής και ιδιαίτερα πληθωρισμός, ζητήματα που σχετίζονται με την κρατική πρόνοια και τις δημόσιες υποδομές, εμπιστοσύνη στους θεσμούς και ιδιαίτερα στη δικαστική εξουσία. Υπάρχει η αίσθηση ότι το κράτος απουσιάζει και δεν μπορεί να παρέχει υπηρεσίες στους πολίτες του».

Με τις εκλογές να είναι πιθανές σε δύο χρόνια και τα πάντα να παίζονται — ίσως δεν θα χρειάζονταν πολλά για να αξιοποιήσει κάποιος τη δυσαρέσκεια και να κερδίσει ευρεία υποστήριξη.

«Το ερώτημα είναι αν ο μη συντηρητικός πολιτικός χώρος γενικά μπορεί… να πείσει τους ανθρώπους ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν διαφορετικά και πιο δίκαια», δήλωσε ο Σεριάτος. «Και να σταματήσουν να δείχνουν με το δάχτυλο τους ανθρώπους επειδή κάνουν κακές επιλογές», καταλήγει το Politico.