Όταν ένα κορίτσι έχει την πρώτη περίοδο, σκεφτόμαστε ότι είναι ένα φυσιολογικό στάδιο της ανάπτυξης. Σύγχρονες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η ηλικία που ήρθε η πρώτη περίοδος μπορεί να συνδέεται με τη μελλοντική υγεία της γυναίκας. Με ποιες παθήσεις και κινδύνους σχετίζεται η πρόωρη έμμηνος ρύση;

Πρώιμη εμμηναρχή: Τι αποκαλύπτει η ηλικία της πρώτης περιόδου για τον κίνδυνο νόσων

Η έναρξη της περιόδου είναι ένα φυσικό ορόσημο για τα κορίτσια και η ηλικία στην οποία ξεκινά — γνωστή ως εμμηναρχή — μπορεί να προσφέρει ενδείξεις για τη μελλοντική υγεία.

«Η εμμηναρχή μεταξύ των ηλικιών 10 και 14 θεωρείται φυσιολογική», λέει η Αμερικανή Dr. Anne-Marie Amies Oelschlager, παιδίατρος και γυναικολόγος εφήβων στο University of Washington. «Ο μέσος όρος στις Η.Π.Α. είναι περίπου τα 12, αλλά πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι υπάρχει τάση να ξεκινά νωρίτερα, ακόμα και στα 11».

Μέχρι την ηλικία των 15 ετών, το 98% των Αμερικανίδων κοριτσιών θα έχει ξεκινήσει να έχει περίοδο. Ωστόσο, εκείνες που έχουν περίοδο νωρίτερα μέσα στο φυσιολογικό εύρος ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κάποιους μακροπρόθεσμους κινδύνους υγείας. «Ιδανικά, θέλετε η περίοδός σας να ξεκινήσει εντός του τυπικού εύρους», σημειώνει η Amies Oelschlager, σύμφωνα με το Today.

Η γενετική παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο στον χρονισμό. «Αν η μητέρα ή η αδερφή σας είχαν πρώιμη περίοδο, πιθανότατα θα έχετε κι εσείς», λέει ο Αμερικανός Dr. Adi Davidov του Staten Island University Hospital. «Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορεί να συμβάλουν, αλλά δεν είναι πλήρως κατανοητοί». Οι ειδικοί εξηγούν πώς η ηλικία της εμμηναρχής μπορεί να επηρεάσει τη μελλοντική μας υγεία.

Η ηλικία της πρώτης περιόδου επηρεάζει τη μελλοντική υγεία των γυναικών

Σύμφωνα με τη μελέτη του 2024 «Chronicling menstrual cycle patterns across the reproductive lifespan with real-world data», οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι έμμηνοι κύκλοι συνήθως γίνονται πιο σύντομοι και πιο ακανόνιστοι με την ηλικία μέχρι περίπου τα 40–44 ετών, και μετά γίνονται πιο αραί και απρόβλεπτοι καθώς οι γυναίκες πλησιάζουν την εμμηνόπαυση. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι οι νεότερες γυναίκες αναφέρουν περισσότερους πόνους περιόδου και ακμή, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικιακά συχνότερα βιώνουν πονοκεφάλους, πόνους στη μέση, στρες και προβλήματα ύπνου.

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η ηλικία έναρξης της περιόδου (εμμηναρχή) μπορεί να επηρεάσει τις μακροπρόθεσμες εκβάσεις της υγείας. Η πρώιμη εμμηναρχή (πριν την ηλικία των 12) συνδέεται ιδιαίτερα με αρκετούς κινδύνους:

• Υψηλότερος καρδιαγγειακός κίνδυνος, συμπεριλαμβανομένης της υπέρτασης και της καρδιοπάθειας
• Αυξημένη πιθανότητα μεταβολικών διαταραχών, όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου 2
• Μεγαλύτερος κίνδυνος για ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του μαστού, του ενδομητρίου και των ωοθηκών
• Υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και άγχους κατά την εφηβεία
• Πιθανά προβλήματα γονιμότητας και επιπλοκές όπως ο διαβήτης κύησης
• Μικρότερο ύψος ενηλίκου λόγω πρόωρου κλεισίματος των πλακών ανάπτυξης

Κύριοι παράγοντες που συμβάλλουν είναι η παιδική παχυσαρκία, η κακή διατροφή, η έκθεση σε χημικές ουσίες που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα (όπως η BPA), και το ψυχοκοινωνικό στρες στην πρώιμη ζωή.

Με ποιες παθήσεις σχετίζεται η πρώιμη εμμηναρχή

Καρκίνος

Τα κορίτσια που ξεκινούν να έχουν περίοδο πριν τα 11, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο για ορισμένους καρκίνους, ιδιαίτερα εκείνους που επηρεάζονται από τις ορμόνες. «Η εμμηναρχή ή πρώτη περίοδος στην ηλικία των 11 ή χαμηλότερα συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο για οποιονδήποτε καρκίνο», λέει η Dr. Anne-Marie Amies Oelschlager. «Αλλά ειδικότερα για εκείνους που είναι ορμονοεξαρτώμενοι, όπως ο καρκίνος του μαστού και του ενδομητρίου».

Παρότι η ακριβής αιτία δεν είναι ξεκάθαρη, οι ειδικοί υποπτεύονται ότι η παρατεταμένη έκθεση σε ορμόνες ίσως παίζει ρόλο. «Όταν ένα κορίτσι εμφανίζει εμμηναρχή νωρίτερα στη ζωή, εκτίθεται σε υψηλότερα επίπεδα γυναικείων ορμονών νωρίτερα, και αυτή η παρατεταμένη έκθεση μπορεί να προκαλέσει κάποιες από αυτές τις ασθένειες», εξηγεί ο Dr. Adi Davidov.

Η Amies Oelschlager εκφράζει επίσης την ίδια ανησυχία. «Τα επίπεδα των οιστρογόνων αυξάνονται πολύ με την εφηβεία και παραμένουν αυξημένα μέχρι την εμμηνόπαυση. Άρα, είναι αυτή η μεγαλύτερη περίοδος έκθεσης, από μόνη της, ένας παράγοντας κινδύνου;» αναρωτιέται.

Αναφέρεται επίσης στις αυξήσεις της προγεστερόνης κατά την ωορρηξία και στον πιθανό ρόλο των ενδοκρινικών διαταρακτών — χημικών ουσιών που επηρεάζουν τη λειτουργία των ορμονών — στην πρόκληση πρώιμης εφηβείας και στην επίδραση στον ιστό του μαστού. «Είναι απλώς η παρατεταμένη έκθεση», ρωτά, «ή υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες, όπως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες, που συμβάλλουν στον αυξημένο κίνδυνο καρκίνου;»

Διαβήτης, αντίσταση στην ινσουλίνη και μεταβολική διαταραχή

Η πρώιμη εμμηναρχή έχει συσχετιστεί με αντίσταση στην ινσουλίνη και μεταβολικά προβλήματα, αν και οι λόγοι παραμένουν πολύπλοκοι. «Υπάρχουν κάποιες μελέτες που έχουν δείξει ότι η πρώιμη εφηβεία σχετίζεται με υψηλότερη αντίσταση στην ινσουλίνη και αυτό που ονομάζουμε μεταβολικές διαταραχές», λέει η Dr. Anne-Marie Amies Oelschlager. «Δεν είναι απολύτως σαφές αν φταίει μόνο η πρώιμη περίοδος ή αν σχετίζεται με τον δείκτη μάζας σώματος (BMI)».

Ο υψηλός BMI μπορεί να προκαλέσει πρώιμη εμμηναρχή — αφού ο λιπώδης ιστός παράγει οιστρογόνα — και να οδηγήσει σε αντίσταση στην ινσουλίνη και διαβήτη τύπου 2. Παραμένει ασαφές αν η πρώιμη εμμηναρχή ή ο υψηλός BMI είναι ο κύριος παράγοντας αυτών των παθήσεων. «Ξέρουμε ότι τα κορίτσια που ξεκινούν την εφηβεία και την περίοδο νωρίς διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη σε νεαρή ηλικία», προσθέτει η Amies Oelschlager.

Επισημαίνει επίσης ότι διαφορετικές πτυχές της εφηβείας δεν συμβαδίζουν πάντα. «Οι ωοθήκες ελέγχουν την έμμηνο ρύση, ενώ τα επινεφρίδια ελέγχουν πράγματα όπως η ηβική τριχοφυΐα και η σωματική οσμή», εξηγεί. «Αυτές οι μορφές εφηβείας μπορεί να ξεκινούν νωρίτερα ή αργότερα. Η πρώιμη έναρξη της επινεφριδικής εφηβείας μπορεί επίσης να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη».

Καρδιοπάθεια

Η σχέση μεταξύ της ηλικίας της πρώτης περιόδου και της μελλοντικής καρδιακής υγείας παραμένει αβέβαιη. «Μελέτες έχουν δείξει ότι η πρώιμη περίοδος, πριν την ηλικία των 11, συνδέεται με υψηλότερη αρτηριακή πίεση», λέει η Dr. Anne-Marie Amies Oelschlager. «Αλλά δεν είναι απολύτως σαφές αν ευθύνεται η πρώιμη περίοδος ή αν σχετίζεται με υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος».

Ο Dr. Adi Davidov προσθέτει ότι τόσο η πρώιμη όσο και η όψιμη εμμηναρχή μπορεί να σχετίζονται με καρδιακές παθήσεις. «Οτιδήποτε δεν είναι ακριβώς μέσα στο φυσιολογικό εύρος — είτε πιο νωρίς είτε πιο αργά — μπορεί ενδεχομένως να αυξήσει τον κίνδυνο», λέει. «Ειλικρινά, δεν είναι ξεκάθαρο ποιος είναι ο βασικός μηχανισμός».

Μέρος της δυσκολίας έγκειται στη φύση των ερευνών. «Αυτές οι μελέτες είναι αναδρομικές», εξηγεί ο Davidov. «Υπάρχουν τόσοι συγχυτικοί παράγοντες που είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν οι πραγματικές αιτίες». Ιατρικές παθήσεις, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, το στρες, η παχυσαρκία και η έλλειψη άσκησης μπορεί όλα να παίζουν ρόλο — γεγονός που καθιστά δύσκολη την απομόνωση της επίδρασης της πρώιμης εμμηναρχής.

Παρότι χρειάζονται περισσότερα δεδομένα, η Amies Oelschlager συμβουλεύει τα κορίτσια με πρώιμη εμμηναρχή να υιοθετήσουν καλές συνήθειες. «Η τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου για μεταβολικά και καρδιαγγειακά προβλήματα», λέει.

Το άρθρο συνοπτικά

• Η εμμηναρχή πριν τα 12 συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιοπάθειες, διαβήτη και και ορμονοεξαρτώμενους καρκίνους.
• Παράγοντες όπως ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος και η παιδική παχυσαρκία επηρεάζουν τον χρόνο εμφάνισης της πρώτης περιόδου.
• Η πρώιμη εμμηναρχή σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα στρες, κατάθλιψης και προβλήματα ύπνου στην εφηβεία.
• Η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών από νωρίς μπορεί να μειώσει τους σχετικούς κινδύνους.

Πηγή: oloygeia.gr