Η υγεία του εγκεφάλου και η σωματική δραστηριότητα φαίνεται πως συνδέονται πολύ πιο στενά απ’ όσο πιστεύαμε. Νέα έρευνα δείχνει ότι η σταδιακή μείωση της κίνησης στην τρίτη ηλικία μπορεί να αποτελεί ένδειξη αλλαγών στη μνήμη και στις νοητικές λειτουργίες.
Πώς η σωματική δραστηριότητα συνδέεται με τη γνωστική υγεία, σύμφωνα με μελέτη
Η διατήρηση της ανεξαρτησίας και της ευεξίας μας καθώς μεγαλώνουμε απαιτεί μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη σωματική ικανότητα και την πνευματική διαύγεια. Τα καλά νέα είναι ότι η σωματική δραστηριότητα αποτελεί έναν ισχυρό σύμμαχο για την προστασία του εγκεφάλου από τη γνωστική έκπτωση. Επομένως, η γυμναστική σας βοηθά ταυτόχρονα στην ενδυνάμωση του σώματος αλλά και του μυαλού σας.
Οι επαγγελματίες υγείας συνιστούν συστηματικά το περπάτημα, την κολύμβηση και άλλες ήπιες μορφές άσκησης ως ιδανικούς τρόπους για να παραμένετε σε κίνηση στην τρίτη ηλικία. Αυτές οι ασκήσεις έχουν συνδεθεί στενά με την καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.
Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν τώρα και την αντίστροφη πλευρά αυτής της εξίσωσης. Οι ερευνητές θέλουν να κατανοήσουν εάν η εξασθένηση της μνήμης και της σκέψης είναι αυτή που στην πραγματικότητα αναγκάζει τους ηλικιωμένους να γίνονται λιγότερο δραστήριοι σωματικά με την πάροδο του χρόνου.
Για τον σκοπό αυτό, αξιολόγησαν πρόσφατα δεδομένα από περισσότερους από 2.000 ενήλικες, και τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο JAMA Network Open, ένα έγκριτο περιοδικό του Αμερικανικού Ιατρικού Συλλόγου.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Για να κατανοήσουν πώς η εγκεφαλική υγεία επηρεάζει τη σωματική κίνηση, οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 2.529 ενήλικες ηλικίας 50 ετών και άνω που ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η μελέτη υιοθέτησε μια μακροπρόθεσμη προσέγγιση, παρακολουθώντας τη γνωστική πορεία των συμμετεχόντων για μια περίοδο 17 ετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι επιστήμονες μετρούσαν τακτικά τη μνήμη και τη λεκτική ευχέρεια:
- Η μνήμη αξιολογήθηκε μέσω δοκιμασιών άμεσης και καθυστερημένης ανάκλησης λέξεων.
- Η λεκτική ευχέρεια εξετάστηκε ζητώντας από τους συμμετέχοντες να ονομάσουν όσα περισσότερα ζώα μπορούσαν μέσα σε ένα καθορισμένο χρονικό πλαίσιο.
Εξετάζοντας αυτές τις δοκιμασίες για σχεδόν δύο δεκαετίες, οι ερευνητές μπόρεσαν να χαρτογραφήσουν την προσωπική πορεία κάθε ατόμου, καταγράφοντας εάν η γνωστική του λειτουργία παρέμεινε σταθερή, παρουσίασε μικρή βελτίωση ή μειώθηκε.
Η μέτρηση της σωματικής δραστηριότητας
Αφού καθόρισαν αυτές τις 17ετείς γνωστικές πορείες, οι ερευνητές χρειάζονταν έναν ακριβή τρόπο για να μετρήσουν πόσο κινούνταν οι συμμετέχοντες. Οι εθελοντές φόρεσαν επιταχυνσιομέτρα καρπού (παρόμοια με τα σύγχρονα fitness trackers) επί 24 ώρες την ημέρα για οκτώ συνεχόμενες ημέρες. Αυτές οι συσκευές κατέγραψαν τον ακριβή χρόνο που αφιέρωναν οι συμμετέχοντες σε:
- Μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα
- Ήπια σωματική δραστηριότητα
- Καθιστική ζωή
- Ύπνο
Τι έδειξε η μελέτη για τη σχέση μνήμης και σωματικής δραστηριότητας
Τα δεδομένα αποκάλυψαν μια ξεκάθαρη συσχέτιση ανάμεσα στη μακροπρόθεσμη πνευματική υγεία και τα μετέπειτα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες που παρουσίασαν φθίνουσα πορεία μνήμης –δηλαδή η μνήμη τους εξασθένησε αισθητά μέσα σε διάστημα 17 ετών– αφιέρωναν λιγότερο χρόνο σε σωματικές δραστηριότητες αργότερα στη ζωή τους.
Κοιτάζοντας τους αριθμούς, τα άτομα με ταχύτερη απώλεια μνήμης είχαν περίπου 1,6 ώρες λιγότερη ήπια σωματική δραστηριότητα την εβδομάδα, σε σύγκριση με εκείνους που είχαν σταθερή ή βελτιούμενη μνήμη. Στην ήπια σωματική δραστηριότητα περιλαμβάνονται καθημερινές κινήσεις, όπως ο χαλαρός περίπατος, οι ελαφριές δουλειές του σπιτιού και η προετοιμασία των γευμάτων.
Η ηλικία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στα ευρήματα. Για τους συμμετέχοντες άνω των 70 ετών, το χάσμα στη σωματική δραστηριότητα ήταν ακόμη πιο έντονο. Σε αυτή τη μεγαλύτερη ηλικιακή ομάδα, όσοι είχαν φθίνουσα πορεία μνήμης κατέγραψαν 2,3 ώρες λιγότερη ήπια σωματική δραστηριότητα την εβδομάδα.
Αύξηση της καθιστικής ζωής
Παράλληλα με τη μείωση της δραστηριότητας, οι ερευνητές παρατήρησαν αύξηση της καθιστικής συμπεριφοράς. Όσοι εμφάνισαν ταχύτερη εξασθένηση μνήμης, περνούσαν μεγαλύτερο μέρος της ημέρας τους καθιστοί ή ξαπλωμένοι ενώ ήταν ξύπνιοι.
Παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι αλλαγές στη μνήμη είχαν πολύ ισχυρότερη συσχέτιση με τα μοτίβα κίνησης σε σχέση με τις αλλαγές στη λεκτική ευχέρεια. Επιπλέον, οι διαφορές στην μέτρια έως έντονη άσκηση, καθώς και στη διάρκεια του ύπνου, ήταν ελάχιστες μεταξύ των διαφορετικών ομάδων.
Περιορισμοί της μελέτης
Αν και η μελέτη προσφέρει πολύτιμα συμπεράσματα, υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί που πρέπει να ληφθούν υπόψη:
- Δημογραφικό δείγμα: Επειδή το 95% των συμμετεχόντων ήταν λευκοί, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί πριν υποθέσουμε ότι αυτά τα μοτίβα ισχύουν καθολικά για όλους τους πληθυσμούς.
- Ασυνήθιστοι παράγοντες: Οι ερευνητές σημείωσαν την πιθανότητα ύπαρξης και άλλων παραγόντων. Παρόλο που προσαρμόστηκαν τα δεδομένα για πολλούς παράγοντες υγείας και τρόπου ζωής (όπως η οικονομική κατάσταση, η εκπαίδευση, το κάπνισμα και οι χρόνιες παθήσεις), άλλες μη υπολογίσιμες μεταβλητές ενδέχεται να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
- Τεχνικές προκλήσεις: Η χρήση επιταχυνσιόμετρων καρπού (wearables) έχει ορισμένα μειονεκτήματα. Παρόλο που είναι πολύ πιο ακριβή από την ανθρώπινη μνήμη στην καταγραφή της κίνησης, αυτές οι συσκευές δυσκολεύονται μερικές φορές να διαχωρίσουν την καθιστική συμπεριφορά (π.χ. χαλάρωση στον καναπέ) από τον πραγματικό χρόνο ύπνου, οδηγώντας σε μικρές αποκλίσεις στα δεδομένα.
Η καθημερινή κίνηση ως δείκτης γνωστικής υγείας
Αυτά τα ευρήματα προσφέρουν μια πρακτική οπτική στον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη γήρανση, την υγεία και την ανεξαρτησία των ηλικιωμένων. Όταν ένας ηλικιωμένος αρχίζει να επιβραδύνει τους ρυθμούς του, να κάθεται περισσότερο ή να διακόπτει τις συνηθισμένες του ελαφριές δραστηριότητες, τείνουμε να υποθέτουμε ότι η αιτία είναι καθαρά σωματική. Συχνά ενοχοποιούμε τις πόνο στις αρθρώσεις, τη μυϊκή κόπωση ή μια γενικότερη απώλεια σωματικής αντοχής.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα υποδηλώνει ότι πρέπει να κοιτάξουμε πιο προσεκτικά. Η μείωση της καθημερινής κίνησης μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελεί μια πρώιμη ένδειξη γνωστικών αλλαγών. Ο εγκέφαλος χρειάζεται μια συγκεκριμένη υπολογιστική ισχύ και οργανωτική ικανότητα για να σχεδιάσει, να ξεκινήσει και να διατηρήσει σωματικές εργασίες. Εάν η μνήμη και οι γνωστικοί πόροι αρχίσουν να εξασθενούν, η φυσική ώθηση και η ικανότητα για σωματική δραστηριότητα μπορεί να εξασθενήσουν μαζί τους.
Για τις οικογένειες και τους φροντιστές, αυτό σημαίνει ότι η υποστήριξη της σωματικής δραστηριότητας ενός ηλικιωμένου μπορεί να απαιτεί κάτι περισσότερο από μια απλή ενθάρρυνση για κίνηση. Ίσως χρειαστεί να παρέχουμε:
- Δομημένη υποστήριξη και καθοδήγηση.
- Ήπιες υπενθυμίσεις μέσα στην ημέρα.
- Οργανωμένες δραστηριότητες που αφαιρούν το «γνωστικό βάρος» του σχεδιασμού μιας σωματικής εργασίας.
Αναγνωρίζοντας ότι η υγεία του εγκεφάλου και η σωματική δραστηριότητα είναι βαθιά συνδεδεμένες, μπορούμε να υποστηρίξουμε καλύτερα την ολιστική ευεξία των ατόμων στην τρίτη ηλικία.
