Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν στον νεολιθικό οικισμό Βράμπλε στη Σλοβακία, 78 ανθρώπινους σκελετούς εκ των οποίων οι 77 βρέθηκαν χωρίς κρανίο.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η συσσώρευση των ακέφαλων σκελετών δεν συνδέεται με πολεμικά γεγονότα ή κοινωνικές κρίσεις, αλλά πιθανότατα με σύνθετες ταφικές τελετουργίες που εφαρμόζονταν από τις κοινότητες της εποχής.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η σκόπιμη μεταχείριση των νεκρών αντανακλά ιδιαίτερες κοινωνικές και συμβολικές πρακτικές της λεγόμενης κουλτούρας της Γραμμικής Κεραμικής (Linear Pottery Culture), η οποία κυριάρχησε στην Κεντρική Ευρώπη κατά τη Νεολιθική περίοδο.
Οι σκελετοί εντοπίστηκαν μέσα σε τάφρο που βρισκόταν στην είσοδο του οικισμού, ο οποίος χρονολογείται μεταξύ 5.250 και 4.950 π.Χ. και περιλάμβανε περισσότερες από 300 κατοικίες κατανεμημένες σε διαφορετικές γειτονιές.
Από τους 78 νεκρούς, μόνο ένα παιδί διατηρούσε το κρανίο του. Οι υπόλοιποι είχαν υποστεί αφαίρεση της κεφαλής, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν οφείλεται σε βίαιο αποκεφαλισμό αλλά σε ελεγχόμενη και επιδέξια διαδικασία που πραγματοποιήθηκε μετά τον θάνατο.
«Τα ευρήματα αποδεικνύουν ξεκάθαρα ότι υπήρξε σκόπιμη μεταχείριση των σωμάτων», δήλωσε η βιολογική ανθρωπολόγος Δρ Καταρίνα Φουξ του Ινστιτούτου Προϊστορικής και Πρωτοϊστορικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Κιέλου, συνυπογράφοντας τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Prehistoric Society.
Η στάση των σκελετών και η άτακτη διάταξή τους μέσα στην τάφρο δεν υποδηλώνουν οργανωμένη ταφή. Ωστόσο, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι τα σώματα τοποθετήθηκαν εκεί λίγο μετά τον θάνατο και ότι η αφαίρεση των κρανίων έγινε με ιδιαίτερη προσοχή και τεχνική γνώση.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι πρακτικές αυτές συνδέονταν με τη διαμόρφωση κοινωνικών σχέσεων τόσο εντός όσο και εκτός της κοινότητας.
Παράλληλα, τα ευρήματα δεν παρουσιάζουν ισχυρές ενδείξεις συγκρούσεων ή βίαιων γεγονότων, ενισχύοντας την άποψη ότι πρόκειται για μια σχετικά σταθερή κοινωνία με σύνθετες τελετουργικές παραδόσεις.
Αν και μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί χώρος όπου φυλάσσονταν τα κρανία, παρόμοιες πρακτικές είναι γνωστές από άλλες νεολιθικές κοινωνίες της Ευρώπης, όπου ορισμένα μέρη του ανθρώπινου σώματος διατηρούνταν ξεχωριστά για τελετουργικούς λόγους.
Οι αναλύσεις των οστών αποκάλυψαν ότι τα ίχνη στους αυχενικούς σπονδύλους αντιστοιχούν σε προσεκτική αφαίρεση των κρανίων και όχι σε βίαιους αποκεφαλισμούς.
Η διαπίστωση αυτή θεωρείται καθοριστική για την ερμηνεία του ευρήματος.
Παρόμοια παραδείγματα χειρισμού νεκρών έχουν καταγραφεί και σε άλλες προϊστορικές κοινωνίες, όμως η έκταση και η συστηματικότητα που παρατηρείται στο Βράμπλε καθιστούν τον συγκεκριμένο χώρο μοναδικό.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η απόθεση σωμάτων σε τάφρους ενδέχεται να αποτελούσε μέρος πολύπλοκων και επαναλαμβανόμενων τελετουργιών, των οποίων το συμβολικό περιεχόμενο είναι δύσκολο να ερμηνευτεί με βάση τις σύγχρονες αντιλήψεις για τον θάνατο και την ταφή.
Νέα στοιχεία για τις πρώτες αγροτικές κοινωνίες
Η ανακάλυψη υποχρεώνει τους αρχαιολόγους να επανεξετάσουν τις θεωρίες που συνδέουν παρόμοια ευρήματα αποκλειστικά με περιόδους κρίσης ή συγκρούσεων.
Αντίθετα, φαίνεται ότι οι πρώτες αγροτικές κοινωνίες της Ευρώπης διέθεταν ανεπτυγμένα και μακρόχρονα ταφικά έθιμα, τα οποία διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική συνοχή.
Το ερευνητικό πρόγραμμα «Neolithic Bodies» συνεχίζεται με αναλύσεις DNA και ισοτόπων, προκειμένου να αποκαλυφθούν η καταγωγή, οι διατροφικές συνήθειες και οι συγγενικοί δεσμοί των ατόμων που βρέθηκαν στην τάφρο. Παράλληλα, οι επιστήμονες εξετάζουν τον ρόλο που διαδραμάτιζε το σύστημα των τάφρων στη συνολική οργάνωση του οικισμού.
Παρότι οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι είναι σχεδόν αδύνατο να κατανοήσουμε πλήρως τα κίνητρα πίσω από αυτές τις πρακτικές, το Βράμπλε προσφέρει ένα σπάνιο παράθυρο στον τρόπο με τον οποίο οι πρώτοι Ευρωπαίοι αγρότες αντιλαμβάνονταν το ανθρώπινο σώμα, τον θάνατο και τη θέση τους μέσα στην κοινότητα πριν από περίπου 7.000 χρόνια.
